Hải quan khu vực VI: Tối ưu hóa dòng chảy thương mại dựa trên nền tảng dữ liệu số

Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực VI Vy Công Tường

Phóng viên: Nhìn vào biểu đồ tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu của tất cả các loại hình qua địa bàn tỉnh Lạng Sơn đạt xấp xỉ 26,42 tỷ USD, tăng tới 39% so với cùng kỳ năm 2025. Chỉ tính riêng kim ngạch mở tờ khai tại Chi cục Hải quan khu vực VI trong quý I/2026 đạt 2,15 tỷ USD, tăng 99%. Đây là kết quả của một hệ điều hành số đã đạt đến độ chín về quản trị thông minh. Ông có thể giải mã cấu trúc hạ tầng dữ liệu đứng sau những con số này?

Ông Vy Công Tường: Để đạt được những con số này trong bối cảnh nhân sự tinh giản theo lộ trình, chúng tôi đã chủ động tìm lời giải bằng cách kết nối liên thông, phân tích dự báo và giám sát tự động.

Thay vì sử dụng các phần mềm riêng lẻ, đơn vị đã xây dựng mạng lưới dữ liệu dùng chung giữa cơ quan Hải quan, doanh nghiệp kho bãi và các lực lượng chức năng tại 5 cửa khẩu trọng điểm gồm: Hữu Nghị, ga Đồng Đăng, Tân Thanh, Cốc Nam và Chi Ma.

Nhờ sự chủ động này, thời gian xử lý trung bình cho một tờ khai luồng Xanh hiện đã tối ưu xuống dưới 3 giây, giúp dòng chảy hàng hóa lưu thông liên tục 24/7. Điều này không chỉ giúp số thu ngân sách quý I ước đạt gần 5.817,9 tỷ đồng, vượt xa dự báo đầu năm, mà còn đánh dấu bước chuyển căn bản từ quản lý hồ sơ giấy sang quản trị dựa trên dấu vết số của từng lô hàng.

Đặc biệt, để hóa giải áp lực khi triển khai quy định theo Nghị định số 167/2025/NĐ-CP, đơn vị đã tự xây dựng và vận hành Phần mềm quản lý phương tiện xuất nhập cảnh. Song song với hạ tầng, yếu tố “con người số” cũng được bồi dưỡng qua mô hình “Bình dân học vụ số” cho hơn 500 lượt công chức.

Đặc biệt, với tinh thần phục vụ này còn được cụ thể hóa bằng việc triển khai hệ thống camera trí tuệ nhân tạo (AI) từ ngày 24/2/2026 với sự đồng hành của Viettel Post. Việc ứng dụng camera AI trong giám sát hàng hóa từ cửa khẩu về điểm tập kết giúp công tác quản lý minh bạch, chặt chẽ hơn, giảm thiểu sai sót và xây dựng môi trường làm việc tin cậy cho doanh nghiệp.

Phóng viên: Thưa ông, việc tự chủ xây dựng Phần mềm quản lý phương tiện xuất nhập cảnh được xem là một “lời giải” công nghệ táo bạo của đơn vị. Ông có thể phân tích sâu hơn về kiến trúc vận hành của phần mềm này đã hóa giải xung đột giữa yêu cầu “kiểm soát nghiêm ngặt” và mục tiêu “thông quan không điểm dừng” như thế nào?

Ông Vy Công Tường: Nghị định số 167/2025/NĐ-CP là một bước tiến về pháp lý nhưng cũng đặt ra bài toán hóc búa về quản trị: Làm sao để kiểm soát chi tiết hàng chục thông số định danh phương tiện (số khung, số máy, giấy phép liên vận...) mà không biến cửa khẩu thành “nút thắt cổ chai”? Triết lý thiết kế của chúng tôi dựa trên ba trụ cột: Số hóa từ gốc, Bảo mật đa lớp và Liên thông tuyệt đối.

Trước hết, về phương thức vận hành, chúng tôi thay đổi căn bản mô hình khai báo. Thay vì thụ động chờ phương tiện đến biên giới mới thực hiện kiểm tra giấy tờ, phần mềm cho phép chủ phương tiện “khai báo từ xa” trên hệ thống điện tử. Dữ liệu được cấu trúc hóa theo thời gian thực và tự động đối soát với cơ sở dữ liệu đăng kiểm, giấy phép vận tải quốc tế. Điều này giúp cắt giảm 45% nguồn lực công chức trực tiếp nhưng lại tăng độ chính xác lên mức tuyệt đối.

Về kiến trúc bảo mật, theo yêu cầu khắt khe của Phó Cục trưởng Trần Đức Hùng tại Quyết định số 381/QĐ-CHQ, hệ thống không chỉ dừng lại ở các lớp bảo mật thông thường. Chúng tôi áp dụng cơ chế quản trị phiên đăng nhập nghiêm ngặt và xác thực hai yếu tố 2FA kết hợp mã hóa dữ liệu đầu cuối. Hệ thống có khả năng tự động nhận diện và ngăn chặn các hành vi truy cập bất thường hoặc tấn công từ chối dịch vụ. Đây là yếu tố “sống còn” khi toàn bộ dữ liệu phương tiện được tích hợp sâu vào Nền tảng cửa khẩu số và Cổng một cửa quốc gia.

Đáng chú ý, phần mềm này là sản phẩm của sự “tự lực cánh sinh”, sử dụng 100% trí tuệ của đội ngũ công chức tại chỗ với kinh phí 0 đồng. Sự thành công của phần mềm này chính là tiền đề để chúng tôi đề xuất mẫu tờ khai phương tiện rút gọn trên quy mô toàn quốc, hướng tới một nền hải quan “phi giấy tờ” thực thụ.

Phóng viên: Tầm nhìn của cơ quan Hải quan trong năm 2026 là hướng tới Cửa khẩu thông minh và liên thông dữ liệu quốc tế. Ông có thể cho biết tiến độ thực tế của chiến lược này tại Chi cục Hải quan khu vực VI, đặc biệt là sự kết nối với phía Hải quan Nam Ninh, Trung Quốc?

Ông Vy Công Tường: Chúng tôi đang triển khai giai đoạn thí điểm Đề án Cửa khẩu thông minh theo Quyết định số 865/QĐ-TTg với mục tiêu cao nhất là dữ liệu đi trước hàng hóa. Hiện tại, đơn vị đang phối hợp chặt chẽ để chuẩn hóa cấu trúc dữ liệu API, sẵn sàng cho việc kết nối và công nhận lẫn nhau về kết quả kiểm tra với Hải quan Nam Ninh (Trung Quốc). Khi hệ thống này đi vào vận hành chính thức, thời gian thông quan tổng thể kỳ vọng sẽ giảm thêm 30% vì thông tin phương tiện đã được phía bạn chấp nhận ngay khi xe còn ở phía Việt Nam.

Hải quan khu vực VI, chúng tôi hiểu rằng công nghệ chỉ là công cụ, tư duy của người lãnh đạo và tinh thần phụng sự của mỗi công chức mới là yếu tố quyết định sự thành bại của cuộc cách mạng số. Chúng tôi quyết tâm biến dữ liệu thành lợi thế cạnh tranh mới, đưa Lạng Sơn trở thành hình mẫu về hiện đại hóa hải quan trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!