Từ nền tảng quản lý số hiện đại đến yêu cầu chuyên sâu
Trước yêu cầu cấp thiết về chuyển đổi số quốc gia theo Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Chi cục Hải quan khu vực VI chủ động đề xuất phương án đưa nền tảng hiện đại này chạm đến ngưỡng cửa của sự tự động hóa toàn diện. Mục tiêu cốt lõi là thiết lập một hệ sinh thái số tự vận hành, hướng tới cắt giảm tối thiểu 30% thời gian dừng chờ thông qua giải pháp tự động hóa 100% khâu nhận diện phương tiện và thực hiện hóa triệt để nguyên tắc doanh nghiệp chỉ khai báo một lần.
Nền tảng cửa khẩu số tại Lạng Sơn ngay từ khi khởi động đã hướng đến mục tiêu đặt xây dựng một môi trường kinh doanh công khai, minh bạch, giúp chuẩn hóa dữ liệu đầu vào và giảm thiểu tối đa sự can thiệp chủ quan từ con người. Việc triển khai nền tảng này đã bước đầu đã tối ưu chi phí logistics và tạo ra một kênh tương tác số hiệu quả giữa cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp.
Để đáp ứng yêu cầu cao hơn hướng đến mô hình Cửa khẩu thông minh trong bối cảnh thương mại quốc tế biến động, việc rà soát và nâng cấp hệ thống theo hướng chuyên sâu là đòi hỏi tất yếu nhằm đưa năng lực thông quan tiệm cận với các tiêu chuẩn kỹ thuật hiện đại nhất.
 |
| Hàng hóa thông quan tại cửa khẩu Tân Thanh. Ảnh: H.Nụ |
Phân tích thực tiễn vận hành cho thấy dù cấu trúc nhập liệu đã được tinh chỉnh, doanh nghiệp vẫn đang thực hiện kê khai thủ công 17 trường thông tin bắt buộc trong tổng số 41 trường của hệ thống. Một dư địa cải cách mang tính chiến lược đang nằm ở hiệu quả kết nối dữ liệu giữa ngành Hải quan và địa phương. Hiện nay, dù cơ quan Hải quan đã chủ động chia sẻ tới 12 trường dữ liệu tờ khai xuất nhập khẩu và 11 trường đối với tờ khai vận chuyển độc lập, nhưng Nền tảng cửa khẩu số mới chỉ khai thác được khoảng 7/12 trường dữ liệu do những rào cản về tương thích hạ tầng và phương thức quản lý đặc thù.
Sự thiếu đồng bộ về dữ liệu số này đã vô tình buộc quy trình đối chiếu, xác nhận của các lực lượng chức năng như Hải quan, Biên phòng, Kiểm dịch và Giao thông vận tải phải duy trì trung bình 7 bước thực hiện thủ công. Điều này làm giảm hiệu suất của hệ thống Camera AI, khiến công nghệ nhận diện thông minh chưa thể phát huy tối đa vai trò tự động xác nhận và truy vấn dữ liệu từ xa.
Theo Chi cục Hải quan khu vực VI, sự chuyển mình mạnh mẽ trong quy trình sẽ giúp xóa bỏ những “điểm nghẽn” vật lý tại các cổng kiểm soát quan trọng như Cổng B1 và Cổng B2. Ngoài ra, việc lược bỏ các thủ tục trung gian mang tính hành chính thuần túy như bắt buộc xác nhận vào/ra địa điểm tập kết đối với hàng hóa đã hoàn tất thủ tục hải quan, hay thay thế việc kiểm tra bản giấy Giấy phép vận tải loại C bằng dữ liệu số liên thông, sẽ là chìa khóa để giải phóng năng lực giải phóng phương tiện.
Cuộc cải cách này không chỉ dừng lại ở việc số hóa hồ sơ mà phải hướng tới việc tái cấu trúc toàn bộ tư duy quản lý, lấy dữ liệu làm trung tâm và tự động hóa làm công cụ thực thi để tạo ra dòng chảy thương mại xuyên suốt, đặc biệt là trong những thời điểm lưu lượng hàng hóa tăng đột biến, Chi cục Hải quan khu vực VI nhấn mạnh.
Kiến nghị lộ trình tái cấu trúc đột phá
Nhằm hiện thực hóa mục tiêu giảm thời gian dừng chờ, tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại, xuất nhập khẩu hàng hóa của các doanh nghiệp theo tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW, Chi cục Hải quan khu vực VI đề xuất một phương án tối ưu hóa quy trình Nền tảng cửa khẩu số theo mô hình “siêu tinh gọn”.
Đối với phương tiện vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu, quy trình sẽ được cắt giảm từ 7 bước hiện hành xuống còn 4 bước thực hiện trên hệ thống với cốt lõi là việc doanh nghiệp chủ động khai báo thông tin từ xa. Tại cổng vào, hệ thống Camera AI sẽ đóng vai trò quyết định khi tự động nhận diện biển số, truy vấn dữ liệu liên ngành và thực hiện lệnh mở Barie tự động cho phương tiện di chuyển mà không cần bất kỳ sự dừng chờ nào để làm thủ tục thủ công.
 |
| Hải quan khu vực VI cùng với doanh nghiệp rà soát hệ thống để triển khai Phần mềm quản lý phương tiện xuất nhập cảnh. |
Mô hình này cho phép các lực lượng chức năng chuyển đổi từ kiểm soát phân tán sang cụm xử lý dữ liệu tập trung tại khu vực tập kết bến bãi. Tại đây, cơ quan Hải quan sẽ lược bỏ hoàn toàn việc xác nhận mã loại hình hàng hóa dựa trên dữ liệu đã được chia sẻ từ hệ thống VNACCS/VCIS. Đồng thời, cơ quan Kiểm dịch sẽ thực hiện cập nhật kết quả trực tiếp qua Hệ thống một cửa quốc gia, trong khi các nghĩa vụ về phí hạ tầng được đối soát và xác nhận tự động thông qua giao diện thanh toán điện tử bằng mã QR.
Tại cổng ra, hệ thống tiếp tục vận hành trên nền tảng AI để kiểm tra điều kiện hoàn thành tổng thể trước khi tự động mở Barie cho phương tiện rời đi. Đặc biệt, đối với phương tiện xe không chở hàng, quy trình sẽ được tối giản chỉ còn 2 bước với sự can thiệp của con người ở mức tiệm cận 0%, khi AI đảm nhiệm toàn diện khâu nhận diện và thực thi lệnh đóng mở cổng tự động.
Lộ trình hiện thực hóa kiến nghị này được Chi cục Hải quan khu vực VI đề xuất phân kỳ thành ba giai đoạn chiến lược nhằm đảm bảo tính khả thi và tính liên tục của hoạt động cửa khẩu.
Theo đó, giai đoạn đầu tiên tập trung vào việc nâng cấp sâu chất lượng Camera AI và triển khai module thanh toán phí qua ngân hàng 24/7 để tạo ra hiệu ứng tích cực tức thì cho doanh nghiệp. Giai đoạn tiếp theo sẽ mở rộng hạ tầng tự động hóa tại các vị trí xung yếu như B1, B2, B0 tại cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị, hướng tới mục tiêu tự động đối chiếu thông tin chuyên ngành. Bước đột phá cuối cùng là kết nối liên thông dữ liệu toàn diện giữa các lực lượng Hải quan, Biên phòng, Giao thông và Kiểm dịch.
Đích đến là tích hợp hoàn toàn Nền tảng cửa khẩu số với các hệ thống nghiệp vụ chuyên sâu như phần mềm quản lý phương tiện xuất nhập cảnh và hệ thống quản lý hải quan hiện đại.
Với sự chủ động trong hoạt động quản lý nhà nước về hải quan trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn, đề xuất của Chi cục Hải quan khu vực VI góp phần tiến thêm một bước trong tiến trình cải cách hành chính, khẳng định vị thế cửa ngõ thương mại số và nâng tầm năng lực cạnh tranh của kinh tế cửa khẩu tỉnh Lạng Sơn.
