Hà Nội: "Chuyển mình" hôm nay để kiến tạo diện mạo mới ngày mai

Phối ảnh dự án Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng. Ảnh: CĐT

Khi những khu dân cư lâu đời đứng trước thay đổi

Giữa nhịp sống yên bình của làng bánh chưng Tranh Khúc, nay thuộc xã Nam Phù (Hà Nội) - làng nghề có hàng trăm năm tuổi nằm ven sông Hồng, những ngày gần đây, câu chuyện về quy hoạch Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng đang trở thành chủ đề “hot” được nhiều người dân quan tâm.

Theo định hướng quy hoạch ban đầu, Tranh Khúc được cho là nằm trong khu vực có khả năng chịu tác động của dự án. Điều này đồng nghĩa với việc nhiều hộ dân có thể phải đối mặt với những thay đổi lớn về nơi ở, sinh kế và không gian sinh hoạt truyền thống nếu dự án được triển khai.

Dù chưa có thông báo chính thức về phạm vi thu hồi đất hay phương án di dời cụ thể, nhưng thông tin quy hoạch đã phần nào tạo tâm lý băn khoăn, lo lắng trong cộng đồng dân cư địa phương. Với nhiều người dân Tranh Khúc, nơi đây không chỉ là chốn an cư, mà còn là không gian lưu giữ ký ức gia đình và nghề truyền thống được truyền qua nhiều thế hệ.

Bà Đỗ Thị Ba trong ngôi nhà đã gắn bó hơn 50 năm tại làng nghề Tranh Khúc.

Bà Đỗ Thị Ba, người dân sinh sống ở đây chia sẻ, gia đình bà có nhiều thế hệ sinh sống, gắn bó với nghề làm bánh chưng trên chính mảnh đất này. Ngôi nhà hiện tại là thành quả tích cóp sau nhiều năm lao động, vun vén của cả gia đình nên khi nhắc đến khả năng phải di dời, vì thế mà bà không khỏi tiếc nuối.

Tuy vẫn còn nhiều tâm tư, bà Đỗ Thị Ba cũng như người dân nơi đây bày tỏ sự đồng thuận với chủ trương phát triển, chỉnh trang đô thị của thành phố. Với họ, quá trình phát triển của Thủ đô khó tránh khỏi những đổi thay, nhưng nếu được triển khai hài hòa, bảo đảm lợi ích và ổn định đời sống người dân, những hy sinh hôm nay sẽ góp phần tạo nền tảng cho diện mạo đô thị hiện đại, văn minh hơn trong tương lai.

Xây dựng Thủ đô theo mô hình “đa cực, đa trung tâm, đa tầng”

Theo ông Nguyễn Văn Đính, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam (VNREA), quy hoạch Hà Nội giai đoạn mới đang cho thấy tầm nhìn rất lớn với mục tiêu xây dựng Thủ đô theo mô hình “đa cực, đa trung tâm, đa tầng”, hướng tới một đô thị hiện đại, chất lượng sống cao và có tầm ảnh hưởng trong khu vực.

Trong đó, khu vực lõi trung tâm sẽ tiếp tục giữ vai trò là trung tâm chính trị, văn hóa, lịch sử và kiến trúc của Thủ đô. Trong khi đó, Hà Nội sẽ phát triển thêm nhiều cực tăng trưởng mới theo hướng các đô thị vệ tinh, đối trọng và phân vai chức năng nhằm chia sẻ áp lực dân cư, hạ tầng và dịch vụ cho khu vực nội đô hiện hữu.

“Đáng chú ý, trong tầm nhìn phát triển mới, sông Hồng không còn được xem là ranh giới tự nhiên của đô thị mà đang được định vị trở thành một hành lang xanh, trục cảnh quan và động lực phát triển mới của Thủ đô”, ông Nguyễn Văn Đính nhận định.

Hiện nay, Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng được xem là một trong những dự án trọng điểm trong định hướng phát triển đô thị của Hà Nội giai đoạn mới. Theo quy hoạch, dự án có phạm vi triển khai dọc hai bên sông Hồng, kéo dài từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở với tổng chiều dài khoảng 80 km, quy mô sử dụng đất khoảng 11.000 ha và đi qua 19 xã, phường của Hà Nội. Dự án bao gồm hệ thống đại lộ giao thông, công viên cảnh quan, không gian sinh thái và các khu tái thiết đô thị ven sông.

Nếu trước đây Hà Nội chủ yếu phát triển theo hướng “quay lưng ra sông”, xem sông Hồng như một ranh giới tự nhiên hơn là trung tâm của đời sống đô thị, thì nay dòng sông được định vị trở thành trục cảnh quan, văn hóa và động lực phát triển mới của Thủ đô.

Một đoạn sông Hồng, nơi dự kiến sẽ xây dựng nhiều tòa nhà cao tầng ở ngoài đê. (Nguồn quyhoachvadautu.com).

Trong nhiều phát biểu gần đây, lãnh đạo Đảng, Nhà nước và TP Hà Nội cũng nhấn mạnh yêu cầu phát triển đô thị gắn với không gian sông Hồng theo hướng dài hạn và bền vững.

Về định hướng quy hoạch Thủ đô trong giai đoạn mới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Quy hoạch Thủ đô phải để 100 năm sau nhìn lại vẫn thấy đúng”. Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, quy hoạch Hà Nội với tầm nhìn thế kỷ phải là “kết tinh của trí tuệ, trách nhiệm và khát vọng phát triển”, đồng thời cơ bản thống nhất với mô hình đô thị “đa cực, đa trung tâm, đa tầng, đa lớp”.

Liên quan đến công tác tái định cư, UBND TP. Hà Nội đánh giá đây là dự án có quy mô lớn, phạm vi tác động rộng và liên quan trực tiếp đến đời sống của người dân tại nhiều khu vực ven sông Hồng. Vì vậy, quan điểm xuyên suốt của thành phố là bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân theo đúng quy định pháp luật; đồng thời ưu tiên triển khai các dự án phục vụ tái định cư, tái thiết nhằm ổn định cuộc sống và sinh kế cho người dân trong khu vực bị ảnh hưởng bởi dự án.

Theo định hướng của thành phố, các khu tái định cư sẽ được xây dựng theo hướng đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội nhằm bảo đảm người dân có nơi ở mới với điều kiện sống “bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ”.

Trong bối cảnh Hà Nội đứng trước yêu cầu mở rộng không gian phát triển và tái cấu trúc đô thị, bài toán đặt ra không chỉ là xây dựng những tuyến đại lộ hay khu đô thị mới, mà còn là cách để thành phố vừa “quay mặt ra sông”, vừa giữ được hồn cốt của những cộng đồng đã sống cùng dòng sông qua nhiều thế hệ.

Và những đại công trường...

Những tháng đầu năm 2026, Hà Nội chứng kiến những chuyển động mạnh mẽ trong công tác quy hoạch đô thị khi hàng loạt khu vực trên địa bàn thành phố đồng loạt triển khai giải phóng mặt bằng nhằm phục vụ các công trình trọng điểm.

Quá trình chỉnh trang, tái cấu trúc đô thị đang trải rộng trên nhiều địa bàn của Hà Nội. Sau nhiều năm phát triển nhanh, Thủ đô bước vào giai đoạn đẩy mạnh đầu tư hạ tầng, mở rộng không gian đô thị và xử lý các điểm nghẽn về giao thông, dân cư. Những chuyển động ấy không còn nằm trên các bản vẽ quy hoạch mà đang hiện hữu trên nhiều công trường triển khai ngày đêm giữa lòng thành phố.

Theo ông Nguyễn Văn Đính, để kết nối các cực phát triển, Hà Nội đang thúc đẩy hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn như hệ thống vành đai, các cây cầu vượt sông Hồng và các tuyến giao thông hướng tâm.

“Đây không chỉ là quá trình mở rộng không gian đô thị, mà còn cho thấy quyết tâm rất lớn của thành phố trong việc chuyển từ tư duy “quy hoạch” sang “thực thi quy hoạch”, từng bước hình thành cấu trúc phát triển cân bằng hơn giữa đô thị, kinh tế và môi trường”, Phó Chủ tịch VNREA, ông Nguyễn Văn Đính nói.

Theo ghi nhận, tại các dự án trọng điểm ở khu vực Xa La (Hà Đông), dự án cầu Trần Hưng Đạo, cầu Tứ Liên, Cầu Ngọc Hồi, tuyến Vành đai 2,5 đoạn Giải Phóng - Cầu Giấy, công tác giải phóng mặt bằng và tháo dỡ công trình đang được triển khai đồng loạt. Nhiều dãy nhà cũ dần nhường chỗ cho các tuyến đường, cây cầu và không gian hạ tầng mới.

Đây không phải là sự thay đổi mang tính ngẫu nhiên. Theo các chuyên gia quy hoạch, đây là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh sau nhiều năm phát triển nhanh, Hà Nội đang chịu áp lực lớn về dân số và hạ tầng giao thông.

Khu vực ngõ 190 Nguyễn Trãi đang được tháo dỡ, giải phóng mặt bằng để làm đường vành đai 2,5 kéo dài. Ảnh: Minh Vũ.

Nhiều tuyến đường nội đô được hình thành từ hàng chục năm trước hiện đã quá tải, không còn đáp ứng được tốc độ đô thị hóa và gia tăng phương tiện, khiến không gian đô thị ngày càng chật chội. Xuất phát từ thực tế đó, Hà Nội đang bước vào một cuộc “đại phẫu” đô thị nhằm tái cấu trúc lại không gian phát triển của thành phố.

Giải phóng mặt bằng vì thế trở thành khâu then chốt trong quá trình triển khai các dự án hạ tầng trọng điểm. Hiện nay, Hà Nội đang triển khai hơn 1.400 công trình, dự án liên quan đến giải phóng mặt bằng, trong đó có nhiều dự án lớn mang tính động lực nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.

Nhiều ngôi nhà được phá dỡ để chuẩn bị không gian cho những dự án trọng điểm. Ảnh: Minh Vũ.

Tại tuyến Vành đai 2,5, đặc biệt đoạn từ Giải Phóng tới khu vực Cầu Giấy, công tác giải phóng mặt bằng đang được đẩy nhanh với tốc độ chưa từng thấy. Theo thông tin cập nhật, đoạn từ Cầu Giấy đến Khu đô thị mới Dịch Vọng dài khoảng 420m cơ bản hoàn thành giải phóng mặt bằng. Sau khi hoàn thiện, tuyến đường được kỳ vọng sẽ tăng khả năng kết nối giữa các quận nội thành và giảm áp lực cho hệ thống giao thông khu vực trung tâm.

Công trường giải phóng mặt bằng sau khi nhiều nhà dân được tháo dỡ để phục vụ làm đường vành đai 2,5 kéo dài. Ảnh: Minh Vũ.

Trong khi đó, tại khu vực Xa La (Hà Đông), nhiều công trình dọc tuyến đường Phạm Tu kéo dài cũng đang được tháo dỡ để phục vụ thi công dự án cầu vượt Máy móc, phương tiện vận chuyển vật liệu hoạt động liên tục nhằm đẩy nhanh tiến độ công trình.

Khu vực vốn đông đúc nay đã xuất hiện ngày càng nhiều khoảng trống sau giải phóng mặt bằng. Sau khi hoàn thành, dự án được kỳ vọng sẽ góp phần tăng kết nối giao thông khu vực phía Nam thành phố với các trục giao thông huyết mạch hiện hữu.

Khu vực nút giao Xa La - Phạm Tu đang được tháo dỡ.

Hà Nội trong tương lai sẽ mang tầm vóc mới

Từ thực tế triển khai các dự án có thể thấy, Hà Nội đang chuyển dần từ tư duy phát triển mở rộng đơn lẻ sang tái cấu trúc không gian đô thị theo hướng đồng bộ hơn. Việc tạo lập quỹ đất không chỉ phục vụ xây dựng hạ tầng, mà còn tạo điều kiện để triển khai các quy hoạch liên kết giữa các khu vực, mở rộng dư địa phát triển đô thị trong dài hạn.

Đáng chú ý, quá trình chuyển dịch này diễn ra trong bối cảnh Hà Nội vừa thông qua Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Theo định hướng được phê duyệt, Hà Nội sẽ phát triển theo cấu trúc đô thị “đa cực, đa trung tâm, đa tầng, đa lớp”, gắn với việc hình thành các đô thị mới, mở rộng không gian phát triển về phía Đông và phía Bắc, đồng thời đầu tư đồng bộ hệ thống hạ tầng giao thông và các công trình quy mô lớn nhằm giảm áp lực cho khu vực nội đô lịch sử.

Theo Phó Chủ tịch VNREA Nguyễn Văn Đính, nếu quy hoạch được triển khai đúng định hướng, Hà Nội trong tương lai sẽ mang tầm vóc mới, sẽ không chỉ mở rộng về quy mô mà còn thay đổi mạnh về chất lượng phát triển đô thị. Thay vì tình trạng tập trung quá mức vào khu vực lõi trung tâm như hiện nay, các cực tăng trưởng mới sẽ dần hình thành những trung tâm kinh tế, dịch vụ, giáo dục, công nghệ và logistics hiện đại, tạo ra cấu trúc phát triển cân bằng và bền vững hơn cho toàn thành phố.

“Đô thị Hà Nội trong tương lai sẽ không còn là một đô thị dồn nén vào khu vực trung tâm, mà sẽ là một không gian phát triển mở rộng, đa trung tâm, có sự kết nối đồng bộ giữa các khu vực bằng hệ thống hạ tầng hiện đại. Khi đó, chất lượng sống của người dân sẽ được cải thiện tốt hơn, áp lực cho khu vực nội đô giảm xuống và các khu vực phát triển mới sẽ trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của Thủ đô”, ông Đính nhận định.

Phối cảnh thành phố Hà Nội hai bên sông Hồng.

Đánh giá về định hướng phát triển mới của Thủ đô, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội Nguyễn Trọng Kỳ Anh cho biết quy hoạch Hà Nội được phát triển trên triết lý xuyên suốt “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”, đặt Hà Nội trong vai trò cực tăng trưởng chủ đạo của vùng Đồng bằng sông Hồng và là thành phố kết nối toàn cầu.

Một trong những ví dụ cho quá trình dịch chuyển không gian đô thị là dự án Tổ hợp thể thao quốc tế Hà Nội với hạt nhân là Sân vận động Hùng Vương đang được xây dựng tại phân khu B của khu đô thị thể thao Olympic. Dự án không chỉ phục vụ mục tiêu tổ chức các sự kiện thể thao quy mô lớn, mà còn kéo theo quá trình đầu tư hạ tầng, chỉnh trang đô thị và tái cấu trúc không gian dân cư xung quanh.

Quá trình triển khai dự án cho thấy công tác giải phóng mặt bằng, đền bù và tái định cư đang được đặt song song với tiến độ đầu tư hạ tầng. Theo định hướng của thành phố, các khu tái định cư sẽ được xây dựng đồng bộ về giao thông, trường học, dịch vụ công cộng và hạ tầng xã hội nhằm bảo đảm người dân có điều kiện sống ổn định sau di dời. Việc công khai phương án bồi thường, hỗ trợ và tăng cường đối thoại với người dân cũng được xem là yêu cầu quan trọng nhằm tạo sự đồng thuận trong quá trình triển khai các đại dự án đô thị.

Dù quá trình chỉnh trang đô thị khó tránh khỏi những xáo trộn trong đời sống và sự lưu luyến khi phải rời xa nơi gắn bó nhiều năm, phần lớn người dân vẫn bày tỏ sự đồng thuận với chủ trương phát triển hạ tầng, mở rộng không gian đô thị của thành phố.

Từ các tuyến đường đang được mở rộng, những cây cầu mới chuẩn bị hình thành cho tới các không gian ven sông từng bước được tái thiết, Hà Nội đang cho thấy quyết tâm hiện thực hóa các quy hoạch lớn sau nhiều năm chuẩn bị và đang từng bước định hình diện mạo của một đô thị hiện đại và kết nối hơn trong tương lai.

Không chỉ nhằm giải quyết áp lực hạ tầng và giao thông trước mắt, các dự án còn tạo nền tảng cho định hướng phát triển đô thị đồng bộ, hiện đại và bền vững hơn trong dài hạn.

Quá trình tái cấu trúc không gian đô thị đang mở ra diện mạo mới cho Thủ đô, hướng tới mục tiêu xây dựng Hà Nội trở thành đô thị hiện đại, kết nối và có chất lượng sống ngày càng cao trong những thập niên tới.

Theo các chuyên gia, nếu các quy hoạch lớn được triển khai đồng bộ và đúng định hướng, Hà Nội trong tương lai không chỉ mở rộng về quy mô, mà còn từng bước khẳng định vị thế của một Thủ đô hiện đại, có sức cạnh tranh với các đô thị lớn trong khu vực.

Cùng với hệ thống hạ tầng ngày càng hoàn thiện và cấu trúc đô thị đa trung tâm, Hà Nội được kỳ vọng sẽ trở thành đô thị kết nối toàn cầu, có chất lượng sống ngày càng cao và là trung tâm phát triển quan trọng của khu vực trong tương lai.