Giữ vững ổn định kinh tế và an ninh năng lượng quốc gia

Trao đổi tại Tọa đàm: "Cú sốc Hormuz: Bài toán an ninh năng lượng cho Việt Nam" do Tạp chí Kinh tế Việt Nam (VnEconomy) tổ chức ngày 17/4/2026, các chuyên gia cho rằng, cuộc xung đột tại Trung Đông đã tạo ra một cơn "sang chấn" mạnh mẽ tới chuỗi cung ứng năng lượng. Vì vậy, với một nền kinh tế có độ mở lớn, như Việt Nam, việc đảm bảo nguồn cung xăng dầu là điều kiện tiên quyết để giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và an ninh quốc gia.

Tọa đàm: Cú sốc Hormuz: Bài toán an ninh năng lượng cho Việt Nam. Ảnh: VnEconomy

PGS.TS Phạm Hoàng Lương, Giảng viên cao cấp Đại học Bách Khoa Hà Nội, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam nhận định đây là sự đứt gãy cung ứng lớn nhất trong lịch sử dầu khí thế giới. Đồng thời đưa ra cảnh báo về "vòng xoáy lạm phát" qua ba tầng tác động trực tiếp vào chi phí vận tải; gián tiếp vào giá nguyên vật liệu sản xuất và cuối cùng là lạm phát kỳ vọng - yếu tố khiến người dân tích trữ và doanh nghiệp tự phát nâng giá.

PGS.TS Phạm Hoàng Lương, Giảng viên cao cấp Đại học Bách Khoa Hà Nội.

Theo PGS.TS Phạm Hoàng Lương, thực tế cho thấy, trong tháng 3/2026, CPI đã tăng 4,65% so với cùng kỳ năm trước, vượt ngưỡng mục tiêu 4,5% mà Quốc hội đề ra. Điều này đặt Chính phủ vào một bài toán nhiều thách thức, đó là làm thế nào để vừa kiểm soát lạm phát, vừa đảm bảo đủ năng lượng cho mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10%.

Ở góc độ doanh nghiệp kinh doanh, ông Nguyễn Xuân Hùng, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) cho biết khác với các cuộc xung đột trước đây, sự thiếu hụt khoảng 10-20 triệu thùng dầu/ngày hiện nay gần như không có phương án thay thế tức thời. Tại thị trường Việt Nam, dù Chính phủ đã nỗ lực "xóa trắng" các loại thuế để bình ổn, giá dầu diesel vẫn tăng gấp đôi, gây áp lực cực lớn lên chi phí logistics và sản xuất công nghiệp.

Còn ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam thì đánh giá, thực trạng đáng báo động nhất chính là việc các hợp đồng nhập khẩu bị đình trệ. Xăng dầu không phải mặt hàng có thể "ra chợ mua ngay". Các doanh nghiệp đầu mối thường ký kết hợp đồng cho quý I và quý II dựa trên kế hoạch từ trước. Tuy nhiên, khi xung đột nổ ra, nhiều nhà cung cấp quốc tế đã viện dẫn điều khoản "bất khả kháng" để từ chối giao hàng. Điều này khiến các doanh nghiệp rơi vào thế khó khi hợp đồng bị hủy bỏ mà không thể khởi kiện, dẫn đến tình trạng khan hiếm hàng hóa cục bộ và đẩy giá thành lên mức bất thường.

Linh hoạt các kịch bản ứng phó với "cú sốc" Hormuz

Trước những rủi ro trực tiếp, Bộ Công Thương và các doanh nghiệp đầu mối đã kích hoạt các kịch bản ứng phó linh hoạt. Ông Nguyễn Anh Tuấn, Trưởng phòng Quản lý kinh doanh xăng dầu và khí, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), khẳng định nguồn cung hiện vẫn đang được kiểm soát tốt nhờ sự chủ động từ hai phía: sản xuất trong nước và nhập khẩu.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Trưởng phòng Quản lý kinh doanh xăng dầu và khí, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước.

Hai nhà máy lọc dầu Nghi Sơn và Dung Quất đang gánh vác hơn 70% nhu cầu nội địa. 30% còn lại được bù đắp từ nguồn nhập khẩu mà các doanh nghiệp như Petrolimex đã chủ động đa dạng hóa.

"Bộ Công Thương đã phối hợp với Bộ Tài chính đưa các loại thuế bảo vệ môi trường, tiêu thụ đặc biệt, xuất nhập khẩu về mức 0%, đồng thời kích hoạt gói ngân sách 8.000 tỷ đồng để hỗ trợ điều tiết giá, giảm sốc cho nền kinh tế", ông Tuấn cho biết.

Về phía doanh nghiệp, Petrolimex đã thể hiện vai trò dẫn dắt khi cam kết không hạn chế số lượng bán ra bất chấp tâm lý phòng ngừa rủi ro của thị trường. Ông Nguyễn Xuân Hùng thông tin, Tập đoàn đã ký kết các hợp đồng dài hạn cho 70% nhu cầu của năm 2026 ngay từ cuối năm 2025. Trong trường hợp khẩn cấp, Petrolimex sẵn sàng chuyển hàng từ công ty Trading tại Singapore về Việt Nam hoặc mở rộng mua hàng từ các thị trường xa hơn như Mỹ, Canada để bù đắp thiếu hụt từ Trung Đông.

Một "mắt xích" quan trọng trong chiến lược tự chủ là việc triển khai xăng sinh học E10 từ ngày 1/6/2026. Đây được xem là giải pháp "thực hiện mục tiêu kép": vừa giảm 10% sự phụ thuộc vào xăng khoáng nhập khẩu, vừa thúc đẩy lộ trình giảm phát thải.

Để xóa bỏ tâm lý e ngại của người tiêu dùng về nồng độ ethanol, Petrolimex khẳng định toàn bộ sản phẩm đã được mua bảo hiểm trách nhiệm dân sự và có kết quả thử nghiệm an toàn tuyệt đối trên các dòng phương tiện phổ biến.

ông Nguyễn Xuân Hùng, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex).

Bên cạnh đó, tại Toạ đàm, các chuyên gia đều đồng quan điểm về lâu dài, Việt Nam cần một "lá chắn" vững chắc hơn, đó là hệ thống dự trữ chiến lược quốc gia.

Nhìn vào bài học của Nhật Bản (dự trữ 354 ngày); Trung Quốc (dự trữ khoảng 120 ngày) hay khuyến nghị 90 ngày của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), PGS.TS Phạm Hoàng Lương cho rằng, việc Chính phủ quyết định xây dựng kho dự trữ tại Nghi Sơn là bước đi đúng đắn, nhưng cần đẩy nhanh tiến độ.

Tương tự, ông Bùi Ngọc Bảo cũng đánh giá, việc xây dựng kho dự trữ quốc gia là phù hợp với thực tiễn và đúng với tinh thần của Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Theo đề xuất của ông Nguyễn Xuân Hùng, Chính phủ cần đóng vai trò chủ đạo về mặt ngân sách cho dự trữ quốc gia, nhưng nên có cơ chế giao cho các doanh nghiệp xăng dầu đầu mối thực hiện chức năng bảo quản và điều hành. Lý do là các doanh nghiệp với kinh nghiệm, hạ tầng kho bãi sẵn có và mạng lưới lưu thông hàng hóa sẽ giúp duy trì chất lượng dự trữ hiệu quả. Sự kết hợp giữa ngân sách nhà nước và năng lực quản trị của doanh nghiệp sẽ tạo ra hệ thống dự trữ linh hoạt, đủ sức can thiệp thị trường khi cần thiết.