Giảm chi phí vận hành, thị trường chứng khoán tăng sức hút vốn ngoại

Chia sẻ với phóng viên Tạp chí Kinh tế - Tài chính, ông Nguyễn Thanh Hải, Tổng Giám đốc Công ty Chứng khoán EVS nhận định, Thông tư số 08/2026/TT-BTC đóng vai trò như một bước chuẩn bị cần thiết về mặt cơ chế, đặc biệt ở hai yếu tố cốt lõi là khả năng tiếp cận và tính linh hoạt trong giao dịch.

Phóng viên: Sau 3 tháng Thông tư số 08/2026/TT-BTC có hiệu lực, cho phép nhà đầu tư nước ngoài đặt lệnh qua tổ chức nước ngoài, ông đánh giá như thế nào về mức độ cải thiện về khả năng tiếp cận thị trường Việt Nam?

Ông Nguyễn Thanh Hải: Theo tôi, đây là một trong những thay đổi có ý nghĩa nhất của Thông tư số 08/2026/TT-BTC, bởi nó tác động trực tiếp đến khâu đầu tiên trong quá trình tham gia thị trường, tức là khả năng tiếp cận.

Trước đây, nhà đầu tư nước ngoài muốn giao dịch tại Việt Nam phải mở tài khoản tại công ty chứng khoán trong nước, đồng thời thiết lập hệ thống vận hành riêng, bao gồm các quy trình về lưu ký, thanh toán và quản lý giao dịch. Điều này khiến quá trình tham gia thị trường trở nên phức tạp hơn so với thông lệ tại nhiều thị trường khác.

Đối với các tổ chức đầu tư lớn, đặc biệt là các quỹ quốc tế, việc phải thiết lập một hệ thống vận hành riêng tại từng thị trường sẽ làm gia tăng chi phí và kéo dài thời gian triển khai. Trong một số trường hợp, đây có thể là yếu tố khiến họ cân nhắc lại quyết định phân bổ vốn, nhất là khi so sánh với các thị trường có mức độ “chuẩn hóa” cao hơn.

Với quy định mới, nhà đầu tư có thể đặt lệnh thông qua các tổ chức kinh doanh chứng khoán nước ngoài mà họ đã quen thuộc. Điều này giúp họ duy trì hệ thống vận hành thống nhất, đồng thời giảm bớt các bước trung gian tại Việt Nam, qua đó rút ngắn đáng kể thời gian gia nhập thị trường.

Không chỉ dừng lại ở yếu tố kỹ thuật, thay đổi này còn mang ý nghĩa về mặt “tâm lý thị trường”, khi tạo cảm giác quen thuộc và minh bạch hơn đối với nhà đầu tư ngoại, đặc biệt là các tổ chức lớn vốn có yêu cầu rất cao về tiêu chuẩn vận hành và quản trị rủi ro.

Có thể nói, thay đổi này giúp giảm đáng kể các “chi phí không chính thức” trong quá trình đầu tư, bao gồm chi phí thời gian, chi phí vận hành và cả rủi ro phát sinh từ sự khác biệt về quy trình. Từ đó, khả năng tiếp cận thị trường của dòng vốn ngoại được cải thiện theo hướng thực chất hơn, đồng thời góp phần đưa thị trường Việt Nam tiến gần hơn tới các chuẩn mực quốc tế về tính mở và khả năng tiếp cận.

Phóng viên: Từ góc độ dòng tiền, việc không còn yêu cầu có tiền trước khi đặt lệnh (Non-prefunding - NPS) sẽ thay đổi cách phân bổ và sử dụng vốn của các quỹ đầu tư ra sao?

Ông Nguyễn Thanh Hải: Cơ chế giao dịch không yêu cầu có tiền trước (NPF) là một trong những điều chỉnh quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh thị trường Việt Nam đang từng bước tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.

Trước đây, yêu cầu nhà đầu tư phải có đủ tiền trong tài khoản trước khi đặt lệnh mua đã tạo ra một “độ trễ” nhất định trong luân chuyển dòng vốn. Một phần vốn bị “neo” trong tài khoản giao dịch, chưa thể sử dụng linh hoạt, qua đó làm giảm hiệu quả sử dụng vốn, đặc biệt đối với các tổ chức đầu tư chuyên nghiệp.

Đối với các quỹ đầu tư, nhất là quỹ ETF hoặc các quỹ quản lý danh mục quy mô lớn, việc phân bổ vốn thường được thực hiện theo chiến lược tổng thể, mang tính đồng bộ trên nhiều thị trường và nhiều tài sản. Khi phải đáp ứng yêu cầu pre-funding, họ gặp khó khăn trong việc triển khai giao dịch đồng thời, cũng như tối ưu hóa dòng tiền giữa các danh mục.

Với cơ chế NPF, nhà đầu tư có thể thực hiện giao dịch trước, sau đó hoàn tất nghĩa vụ thanh toán theo chu kỳ. Điều này giúp dòng vốn được “giải phóng” khỏi trạng thái chờ, tăng khả năng xoay vòng vốn và cải thiện hiệu quả phân bổ danh mục. Nói cách khác, vốn không còn bị tĩnh mà có thể vận động linh hoạt hơn theo chiến lược đầu tư.

Ngoài ra, cơ chế này cũng giúp các quỹ chủ động hơn trong việc tận dụng cơ hội thị trường, đặc biệt trong các thời điểm cần tái cơ cấu danh mục hoặc giải ngân nhanh theo biến động giá. Đây là yếu tố rất quan trọng đối với các dòng vốn tổ chức, vốn đề cao tốc độ và tính đồng bộ trong thực thi giao dịch.

Tuy nhiên, tôi cho rằng, tác động của cơ chế này đến thanh khoản thị trường sẽ không mang tính đột biến trong ngắn hạn. Thanh khoản không chỉ phụ thuộc vào việc “mở khóa” dòng tiền, mà còn gắn với các yếu tố nền tảng như chất lượng hàng hóa trên thị trường, triển vọng tăng trưởng doanh nghiệp, cũng như môi trường vĩ mô và tâm lý nhà đầu tư.

Do đó, NPF nên được nhìn nhận như một điều kiện cần, giúp cải thiện hiệu quả sử dụng vốn và nâng cao mức độ thuận tiện trong giao dịch. Còn để thanh khoản thị trường thực sự bứt phá, cần có sự cộng hưởng từ nhiều yếu tố khác, bao gồm cả cải cách hạ tầng thị trường và nâng cao chất lượng doanh nghiệp niêm yết.

Phóng viên: Với đặc thù các vi phạm NPF phần lớn mang tính kỹ thuật, việc điều chỉnh cách thức công bố thông tin sẽ tác động ra sao đến cách vận hành chung của thị trường?

Ông Nguyễn Thanh Hải: Có thể nói đây là một điều chỉnh mang tính kỹ thuật nhưng có ý nghĩa trong cách vận hành thị trường. Trong thực tế, các vi phạm liên quan đến NPF có thể phát sinh do nhiều nguyên nhân, bao gồm yếu tố kỹ thuật, quy trình hoặc sai sót trong quá trình thực hiện giao dịch. Những vi phạm này không phải lúc nào cũng phản ánh rủi ro mang tính hệ thống.

Nếu tất cả các vi phạm đều được công bố rộng rãi ra thị trường, có thể dẫn đến những phản ứng tâm lý không cần thiết, đặc biệt trong những giai đoạn thị trường nhạy cảm. Điều này có thể ảnh hưởng đến hành vi của nhà đầu tư, dù bản chất vi phạm không quá nghiêm trọng.

Việc chuyển sang cơ chế báo cáo nội bộ giúp các cơ quan quản lý vẫn nắm được đầy đủ thông tin để giám sát và xử lý khi cần thiết. Đồng thời, thị trường không bị tác động bởi những thông tin mang tính kỹ thuật.

Tôi cho rằng cách tiếp cận này không làm giảm tính minh bạch, mà là điều chỉnh cách thức công bố thông tin theo hướng phù hợp hơn với bản chất của từng loại vi phạm. Minh bạch vẫn được đảm bảo thông qua hệ thống giám sát, nhưng được thực hiện ở cấp độ phù hợp.

Phóng viên: Đặt trong bối cảnh cạnh tranh thu hút dòng vốn quốc tế, ông nhìn nhận vai trò của Thông tư số 08/2026/TT-BTC như thế nào trong việc cải thiện vị thế của thị trường Việt Nam?

Ông Nguyễn Thanh Hải: Trong bối cảnh các thị trường đang cạnh tranh để thu hút dòng vốn quốc tế, yếu tố thuận tiện trong giao dịch và mức độ chuẩn hóa theo thông lệ quốc tế ngày càng trở nên quan trọng.

Những thay đổi trong Thông tư số 08/2026/TT-BTC giúp thị trường Việt Nam tiến gần hơn đến các chuẩn mực đó, từ đó cải thiện khả năng cạnh tranh trong khu vực. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào quá trình triển khai và phản ứng của thị trường trong thời gian tới. Dòng vốn ngoại chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố, bao gồm cả điều kiện vĩ mô và chiến lược phân bổ toàn cầu.

Do đó, có thể xem Thông tư số 08/2026/TT-BTC là bước chuẩn bị cần thiết về mặt cơ chế. Việc dòng vốn có gia tăng hay không sẽ phụ thuộc vào cách các yếu tố khác cùng vận hành trong thực tế.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!