 |
| Bộ Tài chính vừa có báo cáo về tình hình đẩy nhanh tiến độ khai thác, xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư phát sinh trong quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và sắp xếp đơn vị hành chính các cấp. |
Đã xử lý bước đầu hơn 25.800 cơ sở nhà, đất dôi dư ở địa phương
Trong báo cáo về tình hình đẩy nhanh tiến độ khai thác, xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư phát sinh trong quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và sắp xếp đơn vị hành chính các cấp, Bộ Tài chính cho biết thời gian qua, các Bộ, cơ quan trung ương và địa phương cơ bản đã tích cực xây dựng, ban hành các văn bản thuộc thẩm quyền nhằm triển khai các quy định của Trung ương về quản lý, sử dụng tài sản công. Đây được xem là cơ sở quan trọng để quản lý, khai thác và xử lý tài sản công nói chung, nhà, đất dôi dư nói riêng. Tuy nhiên, vẫn còn một số đơn vị chưa ban hành đầy đủ các văn bản thuộc thẩm quyền.
Đối với các địa phương, tại thời điểm báo cáo Thủ tướng Chính phủ theo Công văn số 1851/BTC-QLCS ngày 12/2/2026, toàn bộ 34/34 địa phương đã hoàn thành xử lý bước đầu đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư, với tổng số 25.885 cơ sở đã được xử lý. Theo đánh giá của Bộ Tài chính, việc xử lý bước đầu đã bảo đảm tất cả các cơ sở nhà, đất đều có đơn vị chịu trách nhiệm quản lý, sử dụng hoặc khai thác theo đúng quy định.
Tuy nhiên, đối với các cơ sở nhà, đất được xử lý theo phương án thu hồi, chuyển giao về địa phương quản lý thì sau khi hoàn thành bước 1 (cơ quan, tổ chức, đơn vị bàn giao nhà, đất cho cơ quan được giao nhiệm vụ tiếp nhận) các đơn vị tiếp nhận phải tiếp tục thực hiện bước 2 nhằm đưa nhà, đất vào khai thác hoặc xử lý dứt điểm.
Vì vậy, Bộ Tài chính đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 19/CĐ-TTg ngày 26/2/2026, yêu cầu các địa phương tiếp tục đẩy mạnh quản lý, xử lý và khai thác các cơ sở nhà, đất này trong giai đoạn tiếp theo.
Theo tổng hợp đến ngày 27/4/2026, tổng số cơ sở nhà, đất dôi dư đã được thu hồi, chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý là 11.396 cơ sở. Trong đó, 9.228 cơ sở do địa phương quyết định thu hồi, chuyển giao và 2.168 cơ sở do các cơ quan trung ương chuyển giao về địa phương.
Đến nay, mới có 5.065 cơ sở hoàn thành xử lý hoặc được đưa vào khai thác. Như vậy, còn 6.331 cơ sở tiếp tục phải xử lý hoặc khai thác, trong đó 2.585 cơ sở đã có phương án xử lý, còn 3.746 cơ sở chưa có phương án cụ thể.
Có 10 địa phương báo cáo đã hoàn thành việc xử lý; 5 địa phương còn số lượng cơ sở phải xử lý dưới 50 cơ sở. Tuy nhiên, nhiều địa phương vẫn tồn đọng số lượng lớn nhà, đất chưa được đưa vào khai thác hoặc xử lý dứt điểm như: Phú Thọ với 815 cơ sở, Ninh Bình 654 cơ sở, Hưng Yên 637 cơ sở, Quảng Ngãi 537 cơ sở, Bắc Ninh 431 cơ sở, Đắk Lắk 381 cơ sở, Nghệ An 373 cơ sở, Hà Tĩnh 364 cơ sở, Tây Ninh 346 cơ sở, Lâm Đồng 319 cơ sở, Thanh Hóa 306 cơ sở và Đồng Tháp 303 cơ sở.
Đối với các bộ, cơ quan trung ương, báo cáo cho biết đã xử lý được 3.410 cơ sở nhà, đất. Tuy nhiên, hiện vẫn còn 601 cơ sở chưa được xử lý, thuộc 13 Bộ, cơ quan trung ương. Bộ Tài chính đánh giá tiến độ xử lý các cơ sở nhà, đất thuộc trung ương quản lý trong năm 2026 còn rất chậm.
Nhiều “điểm nghẽn” về cơ chế và tổ chức thực hiện
Theo phản ánh của các bộ, ngành và địa phương, quá trình xử lý nhà, đất dôi dư hiện vẫn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc. Về tổ chức thực hiện, một số Bộ, ngành và địa phương chưa ban hành đầy đủ các quy định về phân cấp thẩm quyền, tiêu chuẩn, định mức sử dụng tài sản công. Điều này khiến nhiều đơn vị thiếu căn cứ để rà soát, sắp xếp tài sản theo quy định.
Bên cạnh đó, năng lực và mức độ nắm bắt chính sách của đội ngũ cán bộ tại một số nơi còn hạn chế. Mặc dù Bộ Tài chính đã tổ chức nhiều lớp tập huấn, song việc tiếp thu chưa đầy đủ, dẫn đến lúng túng trong triển khai các quy định mới liên quan đến phân cấp, thủ tục xử lý tài sản công, điều chỉnh quy hoạch hay xác định giá đất để đấu giá.
Một khó khăn khác là nhiều cơ sở nhà, đất dôi dư được giao cho cấp xã quản lý, trong khi năng lực của cấp xã tại một số nơi còn hạn chế và chưa có sự vào cuộc quyết liệt của cấp tỉnh trong công tác chỉ đạo, hỗ trợ chuyên môn.
Về cơ chế, chính sách, nhiều cơ sở nhà, đất thuộc trung ương quản lý đã bị lấn chiếm hoặc bố trí làm nhà ở từ lâu, nay đơn vị không còn nhu cầu sử dụng và muốn chuyển giao cho địa phương. Tuy nhiên, nhiều địa phương yêu cầu phải giải phóng mặt bằng sạch mới tiếp nhận, trong khi các cơ quan trung ương không có chức năng cưỡng chế di dời nên việc xử lý gặp nhiều bế tắc.
Ngoài ra, có những cơ sở nhà được xây dựng trên đất của tổ chức, cá nhân khác nhưng nay không còn nhu cầu sử dụng do sắp xếp bộ máy. Pháp luật hiện hành chưa có quy định phù hợp để xử lý các trường hợp này.
Áp lực về kinh phí cải tạo, sửa chữa cũng là trở ngại lớn. Phần lớn cơ sở nhà, đất dôi dư đã xuống cấp sau thời gian dài sử dụng, muốn đưa vào khai thác phải đầu tư sửa chữa nhưng nguồn kinh phí còn hạn hẹp. Dù Nghị định số 108/2024/NĐ-CP cho phép người thuê ứng trước kinh phí cải tạo để khấu trừ vào tiền thuê, song việc cho thuê chủ yếu phải thực hiện thông qua đấu giá nên trên thực tế khó triển khai.
Bên cạnh đó, Bộ Tài chính chỉ ra, quy định thời hạn cho thuê tối đa 5 năm được cho là quá ngắn, không đủ để nhà đầu tư thu hồi chi phí cải tạo đối với các cơ sở cần sửa chữa lớn.
Đối với các cơ sở phù hợp chuyển đổi thành công trình công cộng như vườn hoa, sân chơi, nhiều địa phương cũng gặp khó khăn vì tài sản trên đất chưa hết thời gian hao mòn nên chưa có cơ sở pháp lý để phá dỡ.
Ngoài ra, quy định về giá cho thuê nhà, đất theo Nghị định số 108/2024/NĐ-CP cũng được cho là chưa phù hợp với thực tiễn. Giá khởi điểm cho thuê được tính trên nhiều yếu tố như giá đất thương mại, dịch vụ, khấu hao tài sản, chi phí quản lý và lợi nhuận nên tại nhiều nơi cao hơn mặt bằng thị trường, gây khó khăn trong việc đấu giá cho thuê.
Trong khi đó, thẩm quyền giao nhà, đất cho tổ chức quản lý, khai thác đã được phân cấp cho cấp xã, nhưng việc phê duyệt giá cho thuê vẫn thuộc UBND cấp tỉnh, dẫn đến thiếu tính chủ động cho cấp cơ sở trong tổ chức khai thác tài sản công.
