FDI thế hệ mới cần hệ sinh thái doanh nghiệp nội mạnh hơn

Diễn đàn “Kết nối FDI - FDI Connect 2026” được tổ chức tại tỉnh Bắc Ninh.

Phát biểu tại Diễn đàn “Kết nối FDI - FDI Connect 2026” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và UBND tỉnh Bắc Ninh chỉ đạo tổ chức vào chiều 24/4/2026, PGS.TS. Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI nhận định, bối cảnh kinh tế thế giới đang thay đổi nhanh, thúc đẩy quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Các tập đoàn đa quốc gia hiện không chỉ tìm kiếm địa điểm sản xuất mới, mà còn ưu tiên những hệ sinh thái có khả năng thích ứng, minh bạch và bền vững.

PGS.TS. Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI. PGS.TS. Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh, Việt Nam cần chuyển từ tư duy “tham gia” sang “nâng cao vị thế” trong chuỗi giá trị. Điều này có nghĩa là doanh nghiệp Việt không chỉ dừng lại ở vai trò cung ứng đơn giản, mà phải từng bước làm chủ công nghệ, tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị gia tăng cao như thiết kế, nghiên cứu - phát triển và đổi mới sáng tạo.

Việt Nam với vị trí chiến lược, môi trường chính trị ổn định và nỗ lực cải cách mạnh mẽ đang trở thành điểm đến hấp dẫn của dòng vốn đầu tư quốc tế. Tuy nhiên, để đón được dòng vốn FDI thế hệ mới, Việt Nam không thể chỉ dựa vào lợi thế chi phí thấp.

Theo Chủ tịch VCCI, điều quan trọng hơn là phải nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế, đặc biệt là phát triển doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ đủ khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng, công nghệ và quản trị.

Thực tế, mức độ liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước hiện vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Tỷ lệ nội địa hóa trong nhiều ngành còn thấp, số lượng doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi giá trị với vai trò nhà cung ứng cấp 1 còn hạn chế. Đây là điểm nghẽn kéo dài, khiến hiệu ứng lan tỏa từ khu vực FDI sang khu vực kinh tế trong nước chưa đạt kỳ vọng.

Cũng nhìn từ góc độ này, ông Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho rằng, liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước còn yếu, tỷ lệ nội địa hóa thấp, năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế, hàm lượng công nghệ, nghiên cứu và phát triển còn thấp... Bên cạnh đó, một số rào cản về thể chế, hạ tầng, nguồn nhân lực chưa được tháo gỡ triệt để, trong khi tình trạng cạnh tranh thu hút FDI theo số lượng giữa các địa phương vẫn còn lớn.

Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương nhận định, nếu những hạn chế này không được xử lý căn cơ, hiệu quả hợp tác FDI sẽ bị suy giảm, đồng thời hạn chế khả năng lan tỏa và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam. Do đó, tư duy FDI giai đoạn mới cần chuyển từ thu hút vốn theo số lượng sang phát triển nền tảng đầu tư chiến lược quốc gia, lấy chất lượng, hiệu quả và tính lan tỏa làm trung tâm.

Theo định hướng được ông Nguyễn Đức Hiển nêu ra, Việt Nam sẽ ưu tiên các dự án công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, trung tâm nghiên cứu và phát triển; các ngành công nghiệp nền tảng như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số; cũng như các lĩnh vực năng lượng tái tạo, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Ngược lại, cần sàng lọc, hạn chế các dự án tiêu tốn tài nguyên, gây ô nhiễm môi trường hoặc có giá trị gia tăng thấp.

Đáng chú ý, ông Nguyễn Đức Hiển cho rằng, một trong những trọng tâm lớn là xây dựng hệ sinh thái liên kết chặt chẽ giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước. Tư duy FDI giai đoạn mới của Việt Nam sẽ là “gắn kết hữu cơ doanh nghiệp FDI với hệ sinh thái kinh tế nội địa”. Theo đó, Việt Nam cần tập trung phát triển mạnh công nghiệp hỗ trợ, nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước, đồng thời thiết kế các cơ chế phù hợp để thúc đẩy chuyển giao công nghệ và kết nối chuỗi cung ứng với doanh nghiệp FDI.

Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng và Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh Phạm Hoàng Sơn cùng các đại biểu trao đổi với các doanh nghiệp tại diễn đàn.

Về phía cộng đồng doanh nghiệp nước ngoài, ông Kim In Woo, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hàn Quốc tại Việt Nam (KoCham) cho biết, môi trường kinh doanh hiện nay đã thay đổi rõ rệt so với trước đây. Khi cạnh tranh công nghệ trong các ngành công nghiệp tiên tiến ngày càng gay gắt, doanh nghiệp không chỉ xem xét yếu tố chi phí tại địa điểm sản xuất, mà còn đặc biệt quan tâm đến năng lực công nghệ, tính ổn định của chuỗi cung ứng và khả năng liên kết với các ngành công nghiệp chiến lược.

Theo ông Kim In Woo, các yếu tố như tính dự báo của chính sách, chất lượng nguồn nhân lực, hiệu quả logistics và yêu cầu phát triển bền vững ngày càng được coi trọng. Đối với các doanh nghiệp Hàn Quốc, Việt Nam không chỉ là cứ điểm sản xuất và xuất khẩu, mà còn là thị trường mang ý nghĩa chiến lược trong trung và dài hạn.

Tuy nhiên, đại diện KoCham cũng cho rằng, để tiếp tục bứt phá, Việt Nam cần thẳng thắn nhìn nhận những thách thức cần giải quyết. Điều cần chú trọng trong thời gian tới là nâng cao độ chính xác của quy trình sản xuất, hệ thống quản lý chất lượng, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, đồng thời phát triển đội ngũ kỹ sư và cán bộ quản lý trung cấp. Đây là những điều kiện quan trọng để doanh nghiệp trong nước có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI.

Bên cạnh đó, tính dự báo của chính sách và sự nhất quán trong thực thi hành chính cũng là yếu tố then chốt. Các doanh nghiệp không chỉ dựa vào ưu đãi khi ra quyết định đầu tư, mà còn quan tâm tới khả năng vận hành ổn định trong môi trường pháp lý minh bạch, nhất quán và có thể dự đoán được trong dài hạn. Vì vậy, cải thiện tốc độ, tính minh bạch của thủ tục hành chính và sự thống nhất trong cách hiểu, áp dụng chính sách sẽ trực tiếp nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam.

Trường hợp Bắc Ninh là một ví dụ đáng chú ý về vai trò của địa phương trong xây dựng hệ sinh thái công nghiệp. Theo ông Kim In Woo, Bắc Ninh đã khẳng định vị thế là trung tâm sản xuất công nghệ cao và là một trong những cứ điểm sản xuất chủ lực của khu vực phía Bắc. Năm 2025, tỉnh đạt tăng trưởng 10,27%, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 182 tỷ USD và thu hút 18,6 tỷ USD vốn đầu tư.

Với Bắc Ninh, theo Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng, địa phương đã khẳng định vị thế là một cực tăng trưởng công nghiệp quan trọng của khu vực phía Bắc và phấn đấu đến năm 2030 trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Với hạ tầng khu công nghiệp đồng bộ, vị trí kết nối thuận lợi và chiến lược thu hút FDI có chọn lọc, Bắc Ninh không chỉ là điểm đến của các dự án quy mô lớn mà còn là trung tâm của các chuỗi cung ứng công nghệ cao, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử.

Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh Phạm Hoàng Sơn chia sẻ, tỉnh đặc biệt chú trọng thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước, phát triển công nghiệp hỗ trợ, hướng tới xây dựng hệ sinh thái công nghiệp hiện đại, có khả năng lan tỏa và đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên, kinh nghiệm từ Bắc Ninh cũng cho thấy, thành công của quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng không chỉ nằm ở việc thu hút dự án quy mô lớn, mà phụ thuộc vào chiều sâu của hệ sinh thái công nghiệp tại địa phương. Khi liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước được tăng cường, năng lực quản lý chất lượng, sản xuất, giao hàng và tiêu chuẩn kỹ thuật của doanh nghiệp nội địa được nâng cao, chuỗi cung ứng mới có thể trở nên bền vững và cạnh tranh hơn.