 |
| Top 10 doanh nghiệp quản trị công ty tốt nhất (nhóm vốn hóa lớn) được trao tại VLCA 2024. |
Từ hành trình bền bỉ...
Thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam đã được FTSE Russell đưa vào danh sách nâng hạng có điều kiện lên nhóm “thị trường mới nổi”, sẽ được rà soát vào tháng 3/2026 và dự kiến chính thức có hiệu lực từ tháng 9/2026. Trong bối cảnh đó, quản trị công ty (QTCT) sẽ là một trong những chìa khóa then chốt để TTCK Việt Nam hiện thực hóa kỳ vọng nâng tầm quốc tế. Với vị thế mới sau nâng hạng, QTCT tốt không chỉ giúp doanh nghiệp vững vàng trước biến động toàn cầu, mà còn là “giấy thông hành” giúp TTCK Việt Nam khẳng định vị thế trên bản đồ quốc tế.
Tại Việt Nam, bên cạnh các giải thưởng về QTCT trong khu vực, từ nhiều năm trước đây, Việt Nam đã tự xây dựng khuôn khổ đánh giá riêng - Cuộc Bình chọn doanh nghiệp niêm yết (VLCA) nhằm mục tiêu vinh danh các doanh nghiệp thực hiện tốt QTCT, đồng thời tạo tiền đề để giới thiệu với doanh nghiệp trong nước các thực hành QTCT cao hơn trong khu vực và trên thế giới. Giải thưởng QTCT của VLCA đã không chỉ là một hạng mục giải thưởng để tôn vinh các doanh nghiệp đang thực hành QTCT tốt nhất, mà còn là một lộ trình mang tính định hướng chiến lược cho thị trường nhằm nâng cao tính minh bạch và vị thế của TTCK Việt Nam.
Năm 2012 được xem là dấu mốc quan trọng của TTCK Việt Nam khi VLCA chính thức bổ sung hạng mục QTCT để đánh giá và vinh danh các doanh nghiệp niêm yết (DNNY) có thực hành tốt. Đến năm 2018, Bộ tiêu chí QTCT Việt Nam (VCGS) được xây dựng trên nền tảng Bộ chỉ số Quản trị công ty ASEAN (ACGS) – lần đầu tiên được ban hành và áp dụng chính thức trong khuôn khổ VLCA. VCGS được Ban Tổ chức VLCA xây dựng dựa trên nguyên tắc QTCT của OECD, đồng thời các câu hỏi có sự điều chỉnh cho phù hợp với các quy định hiện hành về QTCT của Việt Nam và tình hình thực tế của doanh nghiệp Việt Nam. Đây là một bước tiến quan trọng trong việc nâng cao việc đánh giá toàn diện tình hình thực thi QTCT của các DNNY để từ đó các cơ quan quản lý có kế hoạch chuẩn hóa chất lượng QTCT của DNNY, đưa Việt Nam tiệm cận các thông lệ tốt nhất trong khu vực ASEAN và quốc tế.
Năm 2023 trở thành một dấu mốc quan trọng của hạng mục QTCT trong khuôn khổ VLCA, khi Bộ tiêu chí đánh giá được điều chỉnh mạnh để bắt kịp các quy tắc mới của OECD và xu hướng tích hợp ba trụ cột ESG vào QTCT. Theo đó, Ban Tổ chức VLCA đã nâng cấp Bộ tiêu chí đánh giá QTCT năm 2023, bổ sung 18 câu hỏi, bao gồm 1 câu về tổ chức Đại hội đồng cổ đông, 2 câu về đề cử thành viên HĐQT nhằm nâng cao đa dạng hóa và 15 câu về phát triển bền vững và tính bền bỉ.
Bước sang năm 2025, với cải tiến liên tục từ VCGS, VLCA đặt mục tiêu đưa QTCT Việt Nam tiệm cận chuẩn mực mới, gắn với giá trị dài hạn và phát triển bền vững. Thông tin từ Ban Tổ chức VLCA cho thấy, năm 2025, có 107 doanh nghiệp được chọn vào vòng chung khảo: 35 doanh nghiệp vốn hóa lớn, 36 doanh nghiệp vốn hóa vừa và 36 doanh nghiệp vốn hóa nhỏ.
... Đến vai trò dẫn dắt
Khái niệm “hàng hóa tốt” trên thị trường vốn không chỉ được đo bằng các chỉ số tài chính, mà còn được xác định tới 50% từ yếu tố phi tài chính, cụ thể là QTCT minh bạch, hiệu quả theo thông lệ quốc tế. Những chuẩn mực này được xây dựng trên nền tảng của OECD, được thẩm định bởi IFC và đặc biệt được cụ thể hóa qua ACGS. Như vậy, cùng với ACGS, VLCA - VCGS không phải một cuộc đánh giá chỉ để chọn ra những gương mặt đoạt
giải rồi khép lại mà còn thực sự là một thước đo chất lượng phản ánh diện mạo QTCT gắn với ESG của cả thị trường. Các tiêu chí đánh giá VLCA - VCGS được cập nhật liên tục, bám sát những thay đổi pháp luật (Luật Chứng khoán 2019, Luật Doanh nghiệp 2020) đồng thời tiệm cận các thông lệ quốc tế như Bộ Nguyên tắc QTCT G20/OECD 2023. Nhờ đó, VCGS đã trở thành bộ khung tham chiếu không thể thiếu cho tất cả DNNY - bất kể quy mô lớn hay nhỏ. Doanh nghiệp có thể tự đo lường khoảng cách quản trị của mình so với chuẩn mực tốt nhất, từ đó xây dựng lộ trình cải thiện ngắn hạn và dài hạn.
Không có con số nào nói rõ tầm quan trọng của QTCT bằng chính những kết quả mà TTCK Việt Nam đạt được. Từ năm 2017 đến năm 2023, điểm số QTCT của Việt Nam trong ACGS liên tục được cải thiện. Việt Nam đã có doanh nghiệp được vinh danh là “Tài sản đầu tư có giá trị của Đông Nam Á” trong các kỳ ACGS 2017, 2019 và 2021. Trong 11 năm, qua 8 kỳ đánh giá của ASEAN, đã hình thành một nhóm 10 đến 20 doanh nghiệp Việt Nam đạt điểm số vượt mức trung bình khu vực, minh chứng cho thấy dư địa nâng chuẩn và bứt phá là rất lớn. Tất cả những yếu tố đó không chỉ tạo ra lớp phòng vệ chắc chắn trước biến động thị trường, mà còn trở thành “thỏi nam châm” thu hút dòng vốn dài hạn và có trách nhiệm, nhất là trong bối cảnh nhà đầu tư quốc tế ngày càng ưu tiên các thị trường minh bạch, tuân thủ và có định hướng bền vững.
Trong thành công nổi bật đó, phải kể đến vai trò dẫn dắt đầy chiến lược của Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE) và các tổ chức đồng hành trong việc nâng cao chất lượng QTCT tại Việt Nam.
Nhìn lại suốt hơn 11 năm qua kể từ khi VLCA chính thức bổ sung hạng mục QTCT để vinh danh các doanh nghiệp đã thực hiện tốt các quy định về QTCT (năm 2014), HOSE không chỉ thực hiện vai trò vận hành thị trường mà còn là “cầu nối tri thức”, liên tục phối hợp tổ chức các diễn đàn, hội thảo sâu về QTCT, ESG, minh bạch thông tin. Các sáng kiến của HOSE đã giúp lan tỏa tinh thần quản trị tốt tới từng DNNY.
Bên cạnh đó, phải kể đến Hội đồng chung khảo với sự đồng hành, tham gia đầy đủ, đa dạng của các cơ quan quản lý thị trường (UBCKNN, HOSE, HNX, VSDC), các chuyên gia, nhà khoa học hàng đầu đại diện các trường đại học, Hiệp hội nghề nghiệp và Báo Tài chính – Đầu tư và Dragon Capital. Với vai trò đối tác kỹ thuật của VLCA, Viện Thành viên Hội đồng Quản trị Việt Nam liên tục đưa ra những sáng kiến khuyến khích doanh nghiệp thực hành QTCT hiệu quả như VNCG50 thu hẹp khoảng cách quản trị giữa các DNNY Việt Nam và chuẩn mực ASEAN, cùng với Sáng kiến QTCT Bứt phá (BCGI) đang trở thành bộ công cụ để đào tạo, đánh giá QTCT cho các doanh nghiệp.
Trong môi trường kinh doanh nhiều biến động và khuôn khổ pháp lý tại Việt Nam vẫn đang trên đà hoàn thiện, doanh nghiệp cần phải nhìn nhận giá trị của việc chuyên nghiệp hóa QTCT, không chỉ tuân thủ các nguyên tắc được quy định bởi luật pháp mà còn phải chủ động thực hiện các thông lệ quản trị tiến bộ trên thế giới. Trong hành trình trở thành thị trường mới nổi, Việt Nam coi QTCT tốt không chỉ là lựa chọn, mà là điều kiện bắt buộc. Nhà đầu tư toàn cầu ngày càng quan tâm đến năng lực quản trị và minh bạch thông tin của doanh nghiệp Việt Nam, do đó QTCT ngày càng được xem như “hộ chiếu vàng” để tiếp cận nguồn vốn chất lượng cũng như tiếp cận khách hàng trên thị trường quốc tế.
