 |
| Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi trao giải cho doanh nghiệp được Giải Nhất Báo cáo phát triển bền vững nhóm ngành Tài chính. |
Khi ESG bước vào kỷ nguyên dữ liệu
Năm 2025 được xem là thời điểm bản lề của phát triển bền vững tại Việt Nam khi các yêu cầu pháp lý về môi trường, xã hội và quản trị chính thức bước vào giai đoạn thực thi trên diện rộng. Theo Quyết định số 13/2024/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, lần đầu tiên hơn 2.000 doanh nghiệp thuộc danh mục phát thải lớn phải hoàn thành báo cáo kiểm kê khí nhà kính trước ngày 31/3/2025. Đây không chỉ là một mốc thời gian kỹ thuật, mà là dấu mốc chuyển đổi về tư duy quản trị, khi phát thải trở thành chỉ tiêu phải đo lường, lưu trữ và giải trình.
Cùng với kiểm kê, kể từ ngày 31/12/2025, doanh nghiệp tiếp tục phải lập báo cáo giảm nhẹ phát thải theo Nghị định số 06/2022/NĐ-CP của Chính phủ. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không chỉ phải biết mình đang phát thải bao nhiêu, mà còn phải xây dựng kế hoạch cắt giảm theo tiến độ và nguồn lực cụ thể. ESG từ đây bước hẳn ra khỏi “vùng cam kết” để đi vào “vùng dữ liệu”, nơi mọi con số đều phải có phương pháp đo, phạm vi tính toán và đơn vị chịu trách nhiệm.
Khác với giai đoạn trước, khi báo cáo phát triển bền vững còn nặng về mô tả định tính, năm 2025 buộc doanh nghiệp phải vận hành đầy đủ Hệ thống Đo lường - Báo cáo - Thẩm tra (MRV). Dữ liệu về phát thải, năng lượng, nước, chất thải và an toàn lao động không còn là ước tính tham chiếu, mà trở thành dữ liệu vận hành cốt lõi, được tích hợp trực tiếp vào hệ thống quản trị doanh nghiệp.
Trong bối cảnh đó, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) Vũ Thị Chân Phương nhấn mạnh rằng quản trị công ty, minh bạch thông tin và phát triển bền vững đã trở thành những trụ cột không thể thiếu của doanh nghiệp niêm yết. Theo Bà, các yếu tố phi tài chính ngày càng tác động trực tiếp đến khả năng huy động vốn, đến niềm tin của nhà đầu tư và đến sức cạnh tranh dài hạn. Việc bước vào giai đoạn kiểm kê và giảm nhẹ phát thải không chỉ là nghĩa vụ tuân thủ, mà còn là dịp để doanh nghiệp tự đánh giá lại năng lực quản trị ESG.
Từ góc nhìn chuyên môn, ông Nguyễn Viết Thịnh - Tổng Giám đốc CGS Việt Nam, Trưởng nhóm Bình chọn Báo cáo Phát triển bền vững cho rằng yêu cầu dữ liệu và nghĩa vụ giải trình đang tạo ra sự khác biệt căn bản của mùa báo cáo năm 2025. Doanh nghiệp không còn có thể tiếp cận báo cáo theo tư duy hình thức, mà buộc phải trả lời minh bạch các câu hỏi về phương pháp đo lường, ranh giới phát thải, nguồn dữ liệu và cơ chế kiểm chứng. Đây là nền tang để hình thành một mặt bằng minh bạch mới cho báo cáo phát triển bền vững tại Việt Nam.
Nâng chuẩn SRA 2025 và tái định hình cấu trúc báo cáo
Song hành với kỷ nguyên dữ liệu, năm 2025 cũng đánh dấu bước ngoặt của Giải thưởng Báo cáo Phát triển bền vững ( SRA) khi chính thức áp dụng bộ tiêu chí đánh giá mới sau 12 năm phát triển. Việc cập nhật nhằm gia tăng tính quốc tế hóa của Giải thưởng và bảo đảm sự phù hợp với thực tiễn lập báo cáo tại Việt Nam.
Điểm đổi mới nền tảng là việc tích hợp Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế về Công bố Thông tin Bền vững (khung tổng” về công bố thông tin bền vững dưới góc nhìn tài chính - IFRS S1; và Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế về Công bố Thông tin liên quan đến Biến đổi Khí hậu - IFRS S2) vào khung chấm điểm. Theo cấu trúc này, báo cáo phải làm rõ mối quan hệ giữa chiến lược kinh doanh, cấu trúc quản trị, rủi ro khí hậu, hệ thống chỉ số và mục tiêu.
Việc tích hợp IFRS giúp nhà đầu tư đánh giá đầy đủ rủi ro và cơ hội tài chính liên quan ESG, đồng thời đưa báo cáo tiệm cận mô hình báo cáo tích hợp.
Một điểm mới quan trọng khác là việc phân tách tiêu chí đánh giá theo hai nhóm ngành. Với nhóm dịch vụ tài chính, trọng tâm đi sâu vào tài chính xanh, quản trị rủi ro danh mục cho vay – đầu tư và phát thải tài chính theo các chuẩn mực như Quan hệ Đối tác vì Kế toán Carbon trong Tài chính (PCAF), Hiệp hội Thị trường Vốn Quốc tế (ICMA) và Hội đồng Chuẩn mực Kế toán theo Ngành (SASB). Với nhóm phi tài chính, báo cáo tập trung vào tác động môi trường trực tiếp, chuỗi cung ứng, năng lượng, nước, chất thải, an toàn lao động và phát thải.
SRA 2025 cũng khuyến khích doanh nghiệp áp dụng đa khung tiêu chuẩn, không chỉ Tổ chức Sáng kiến Báo cáo Toàn cầu (GRI) mà còn Lực lượng Đặc nhiệm về Công bố Thông tin Tài chính Liên quan đến Khí hậu (TCFD), SASB, IFRS S1/S2, Dự án Công bố Carbon (CDP) hoặc các khung ngành. Việc tiếp cận báo cáo dưới góc nhìn của nhà đầu tư giúp nội dung cân bằng hơn và phục vụ tốt hơn nhu cầu phân tích của thị trường vốn.
Bức tranh năm 2025 ghi nhận 44 báo cáo lọt vào vòng chung khảo, trong đó có 38 doanh nghiệp lập báo cáo phát triển bền vững riêng. Dù thiếu vắng một số tên tuổi quen thuộc, sự tham gia của các doanh nghiệp mới như PVT, HHP, VDS, NLG cho thấy phong trào báo cáo bền vững đang mở rộng về quy mô. Xu hướng áp dụng SASB theo ngành ngày càng rõ ràng, đặc biệt ở các lĩnh vực có rủi ro tài chính gắn chặt với ESG.
Báo cáo phát triển bền vững trong “thước đo” của thị trường vốn
Từ góc nhìn thị trường vốn, bà Trần Anh Đào – Phó Tổng giám đốc phụ trách Ban điều hành Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE), Chủ tịch Hội đồng Bình chọn Cuộc bình chọn Doanh nghiệp niêm yết (VLCA) 2025 – cho rằng trong bối cảnh Việt Nam được FTSE Russell công nhận nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp, báo cáo phát triển bền vững đã trở thành một tín hiệu nhận diện quan trọng đối với doanh nghiệp niêm yết. Theo Bà, dòng vốn quốc tế ngày càng đặt trọng tâm vào chất lượng quản trị, mức độ minh bạch và năng lực thực hành phát triển bền vững, thay vì chỉ nhìn vào các chỉ số tăng trưởng tài chính ngắn hạn.
Ở phía cơ quan quản lý, Chủ tịch UBCKNN Vũ Thị Chân Phương nhấn mạnh rằng việc nâng cao chuẩn mực báo cáo phát triển bền vững không chỉ giúp doanh nghiệp mở rộng khả năng tiếp cận vốn, mà còn góp phần tạo dựng hình ảnh một thị trường chứng khoán minh bạch, hiện đại và bền vững. Việt Nam đang trên lộ trình cải thiện chất lượng quản trị công ty, hướng tới mục tiêu trở thành một trong năm quốc gia có hệ thống quản trị doanh nghiệp tốt nhất khu vực Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Trong tiến trình đó, báo cáo phát triển bền vững là một cấu phần quan trọng của “hạ tầng mềm”, góp phần nâng cấp chất lượng toàn thị trường.
Từ góc độ chuyên gia, ông Nguyễn Viết Thịnh cho rằng khi ESG trở thành “ngôn ngữ chung” của thị trường vốn, báo cáo phát triển bền vững không còn là công cụ truyền thông đơn thuần mà đã trở thành một phần của hệ thống quản trị doanh nghiệp hiện đại. Khi các tiêu chí ESG ngày càng gắn chặt với chi phí vốn, điều kiện tiếp cận dòng tiền dài hạn và quyết định đầu tư, doanh nghiệp buộc phải đầu tư bài bản cho dữ liệu, công nghệ và quy trình nếu không muốn tụt lại trong quá trình sàng lọc chất lượng của thị trường.
Với sứ mệnh đánh giá cách thức doanh nghiệp công bố thông tin về phát triển bền vững, hạng mục Báo cáo Phát triển bền vững năm nay tiếp tục được nâng cấp theo hướng chuyên sâu với sự phân nhóm ngành Tài chính và Phi tài chính, bổ sung tiêu chí chuyên ngành, đồng thời cập nhật theo hướng dẫn của Tổ chức GRI và định hướng của Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế về Công bố Thông tin Bền vững (IFRS S1 & S2). Trong giai đoạn 2025–2030, khi thị trường vốn Việt Nam bước vào một chu kỳ phát triển mới với yêu cầu cao hơn về minh bạch, bền vững và hội nhập sâu rộng, những doanh nghiệp duy trì được chất lượng báo cáo ổn định qua nhiều mùa VLCA có thể được xem là nhóm có nền tảng quản trị và công bố thông tin tiệm cận chuẩn mực quốc tế, qua đó gia tăng khả năng thu hút dòng vốn ngoại theo chuẩn ESG.
Nhìn tổng thể, Báo cáo phát triển bền vững năm 2025 cho thấy bước chuyển rõ rệt từ giai đoạn cam kết sang giai đoạn dữ liệu và giải trình. Khi kiểm kê và giảm nhẹ phát thải trở thành nghĩa vụ bắt buộc, khi IFRS S1/S2 và bộ tiêu chí SRA mới được áp dụng đồng bộ, ESG đã thực sự bước vào không gian quản trị của doanh nghiệp Việt Nam. Báo cáo phát triển bền vững từ đây không chỉ là tài liệu công bố thông tin, mà trở thành bản đồ năng lực quản trị và thước đo giá trị dài hạn của doanh nghiệp trong giai đoạn thị trường mới nổi.
