Dữ liệu an toàn, hạ tầng bền vững - Nền móng cho quản trị số khu vực công

Kiến tạo hạ tầng bền vững và bảo đảm an ninh dữ liệu hướng đến mục tiêu tăng trưởng quốc gia.

Hạ tầng số phải được xây dựng theo tư duy dài hạn

Chuyển đổi số khu vực công đang đứng trước một bước chuyển quan trọng khi từ số hóa hồ sơ, quy trình sang xây dựng phương thức quản trị dựa trên dữ liệu. Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh bộ máy hành chính được tổ chức lại, các cơ sở dữ liệu ngày càng kết nối sâu và trí tuệ nhân tạo bắt đầu tham gia vào nhiều hoạt động phân tích, dự báo, hỗ trợ ra quyết định.

Tại Hội thảo “Chuyển đổi số trong khu vực công: Kiến tạo hạ tầng bền vững và bảo đảm an ninh dữ liệu hướng đến mục tiêu tăng trưởng quốc gia” diễn ra chiều ngày 24/8 tại Hà Nội, các chuyên gia cho rằng thách thức hiện nay nằm ở việc xây dựng một nền tảng đủ bền vững để dữ liệu được khai thác hiệu quả, trong khi các hệ thống trọng yếu vẫn duy trì hoạt động trước nguy cơ tấn công mạng, mất dữ liệu hoặc sự cố kỹ thuật.

Theo ông Nguyễn Hồng Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Chủ tịch Hội đồng Khoa học Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, khu vực công đang đứng trước yêu cầu đổi mới phương thức quản trị để nâng cao hiệu lực, hiệu quả điều hành. Chuyển đổi số cần hướng đến những kết quả có thể đo lường, giảm chi phí tuân thủ và tạo thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Hồng Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương “Một nền quản trị dựa trên dữ liệu không thể vận hành hiệu quả nếu hạ tầng số được đầu tư rời rạc, thiếu khả năng kết nối. Định hướng triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt ra yêu cầu xây dựng hạ tầng nền tảng đồng bộ, có trọng tâm, ưu tiên hạ tầng dữ liệu quốc gia, các cơ sở dữ liệu lớn và những nền tảng số dùng chung”.

Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, yêu cầu này càng trở nên rõ nét. Khi cấp xã trực tiếp đảm nhiệm nhiều dịch vụ công, năng lực vận hành trên nền tảng số trở thành yếu tố quyết định chất lượng phục vụ. Các hệ thống từ Trung ương đến địa phương cần bảo đảm tính liên tục, dữ liệu cần được kế thừa và cập nhật chính xác trong quá trình sắp xếp đơn vị hành chính.

Bài toán đặt ra với khu vực công hiện nay còn nằm ở chất lượng dữ liệu. Nhiều nguồn dữ liệu vẫn phân tán, chưa đồng đều về cấu trúc và mức độ chuẩn hóa. Quá trình sắp xếp đơn vị hành chính cũng kéo theo khối lượng lớn hồ sơ cần số hóa, chỉnh lý, làm sạch và cập nhật. Nếu dữ liệu đầu vào thiếu chính xác, những công cụ phân tích hiện đại cũng khó tạo ra kết quả đáng tin cậy.

Dữ liệu đang dần chuyển từ một thành phần phục vụ quản lý sang nguồn lực trực tiếp tạo ra năng lực quản trị. Khi dữ liệu được kết nối và chia sẻ theo những chuẩn thống nhất, cơ quan nhà nước có thể giảm sự phụ thuộc vào báo cáo thủ công, nhận diện xu hướng sớm hơn và đưa ra quyết định dựa trên những bằng chứng cụ thể.

Theo định hướng về dữ liệu quốc gia giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045, hệ sinh thái dữ liệu cần được xây dựng theo hướng thống nhất, hiện đại, liên thông và dùng chung. Dữ liệu cũng cần được chuẩn hóa để sẵn sàng cho AI, đồng thời bảo đảm an ninh dữ liệu và chủ quyền dữ liệu quốc gia. Đây là nền tảng để hình thành năng lực quản trị mới.

Tuy nhiên, càng nhiều dữ liệu được kết nối, phạm vi rủi ro càng mở rộng. Một điểm yếu tại một hệ thống có thể tạo ra tác động dây chuyền tới nhiều nền tảng khác. Vì vậy, đầu tư hạ tầng số cần được nhìn nhận cùng với đầu tư cho bảo mật, giám sát, sao lưu và phục hồi. Hạ tầng hiện đại phải có khả năng chống chịu trước những sự cố ngày càng phức tạp.

Bảo vệ dữ liệu từ thiết kế, tăng khả năng phục hồi

Trong khi đó, ông Vũ Duy Hiền, Phó Tổng Thư ký kiêm Chánh Văn phòng Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, cho rằng dữ liệu sẽ trở thành một trong những tài sản chiến lược quan trọng nhất của khu vực công. Khi dữ liệu được khai thác hiệu quả, phương thức quản trị có thể chuyển từ phản ứng với sự việc sang phân tích, dự báo và chủ động ra quyết định.

Theo ông Vũ Duy Hiền, chuyển đổi số và an ninh mạng cần được đặt trong cùng một bài toán. Dữ liệu càng có giá trị thì nguy cơ bị tấn công càng lớn. Vì vậy, yêu cầu bảo vệ dữ liệu cần được đưa vào ngay từ giai đoạn thiết kế hệ thống, thay vì chờ đến khi hạ tầng hoàn thiện mới bổ sung các lớp bảo mật.

Một thay đổi quan trọng là chuyển trọng tâm từ bảo vệ riêng từng hệ thống sang bảo vệ nguồn dữ liệu và toàn bộ chuỗi vận hành. Cùng với phòng ngừa, khả năng phục hồi cần trở thành tiêu chí quan trọng của hạ tầng số. Không có hệ thống nào được bảo đảm an toàn tuyệt đối, nên năng lực duy trì dịch vụ và khôi phục sau sự cố cần được tính toán từ đầu.

Ông Vũ Duy Hiền, Phó Tổng Thư ký kiêm Chánh Văn phòng Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia “Trong quá trình kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, yêu cầu kiểm soát truy cập cũng trở nên cấp thiết. Hệ thống cần xác thực người dùng, phân quyền theo chức năng, giám sát hoạt động truy cập, mã hóa dữ liệu và phát hiện các hành vi bất thường. Đây là lớp bảo vệ cần thiết khi dữ liệu công được khai thác trên quy mô ngày càng lớn”.

Đối với khu vực công, yêu cầu này đặc biệt quan trọng bởi nhiều hệ thống cung cấp dịch vụ thiết yếu cho người dân. Hạ tầng cần có phương án dự phòng, sao lưu dữ liệu, phục hồi hệ thống và diễn tập ứng cứu định kỳ. Mục tiêu là khi xảy ra sự cố, các dịch vụ quan trọng vẫn có thể duy trì, dữ liệu được bảo vệ và thời gian khôi phục được rút ngắn.

AI tạo thêm một lớp yêu cầu mới về an ninh dữ liệu. Khi các mô hình AI được sử dụng để phân tích, dự báo hoặc hỗ trợ ra quyết định, chất lượng và độ tin cậy của dữ liệu đầu vào có ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả đầu ra. Dữ liệu bị sai lệch, can thiệp hoặc truy cập trái phép có thể tạo ra những quyết định thiếu chính xác với phạm vi tác động rộng.

Từ góc nhìn này, ông Vũ Duy Hiền đề xuất áp dụng các nguyên tắc Security by Design và Data Protection by Design, đưa yêu cầu an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu vào ngay từ khâu thiết kế. Hạ tầng số cần được xây dựng với khả năng chống chịu, phục hồi và duy trì hoạt động khi xảy ra sự cố, thay vì chỉ tập trung vào chức năng và hiệu suất.

Một hệ sinh thái an toàn cũng cần sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, đơn vị vận hành, doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp an ninh mạng, viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng chuyên gia. Việc chia sẻ thông tin về nguy cơ, lỗ hổng, phương thức tấn công và kinh nghiệm ứng phó sẽ giúp nâng cao năng lực phòng thủ chung, giảm thời gian phát hiện và xử lý sự cố.

Theo các đề xuất được đưa ra tại hội thảo, khu vực công cần ưu tiên bảo vệ hạ tầng và cơ sở dữ liệu trọng yếu; xây dựng năng lực giám sát, phát hiện, ứng cứu sự cố 24/7; phát triển hệ thống sao lưu, phục hồi có khả năng chống ransomware; bảo đảm an ninh trong kết nối, chia sẻ dữ liệu và ứng dụng AI; đồng thời phát triển đội ngũ nhân lực chuyên sâu.