Tìm lời giải cho bài toán đô thị cao tầng bền vững tại Việt Nam

Phát triển bền vững đang dần trở thành tiêu chuẩn quan trọng trong quy hoạch cao tầng. Ảnh: ST

Đô thị cao tầng không chỉ là bài toán chiều cao

Theo các chuyên gia, khi quỹ đất đô thị ngày càng thu hẹp, bài toán phát triển nhà cao tầng tại Việt Nam không còn nằm ở chiều cao công trình mà ở khả năng kết nối hạ tầng và chất lượng sống.

Thông tin tại Diễn đàn Nhà cao tầng 2026 (Tall Building Forum 2026) do Tiểu ban Xây dựng EuroCham (CSC) và Hội đồng Đô thị theo phương đứng (CVU) tổ chức diễn ra hôm nay tại TP. Hồ Chí Minh, ông Jean-Jacques Bouflet, Phó Chủ tịch EuroCham cho rằng, Việt Nam đang bước vào giai đoạn quan trọng của quá trình phát triển đô thị. Áp lực dân số tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh khiến việc phát triển cao ốc trở thành giải pháp cần thiết nhằm tối ưu hóa quỹ đất và nâng hiệu quả khai thác hạ tầng đô thị.

Ông Jean-Jacques Bouflet nhận định các thay đổi chính sách gần đây, trong đó có Luật Xây dựng sửa đổi, cho thấy nỗ lực hiện đại hóa môi trường đô thị của Việt Nam. Phát triển bền vững đang dần trở thành tiêu chuẩn quan trọng trong quy hoạch cao tầng.

Ông Lê Minh Long, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học Công nghệ và Môi trường (Bộ Xây dựng) cho rằng, quá trình đô thị hóa của Việt Nam đang bước sang giai đoạn phức tạp hơn khi hàng loạt vấn đề về đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, tiêu chuẩn công nghệ, quản lý chất thải, hiệu suất năng lượng và khả năng chống chịu thiên tai bắt đầu đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quy hoạch.

Định hướng của Bộ Xây dựng là từng bước đưa các tiêu chuẩn xanh trở thành yêu cầu nền tảng trong quy định xây dựng, đồng thời thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn triển khai.

Một trong những nội dung được nhiều chuyên gia quốc tế phân tích là việc chuyển đổi mô hình phát triển từ các tòa tháp biệt lập sang “cộng đồng theo chiều đứng”, nơi không gian sống, làm việc, thương mại và tiện ích công cộng được tích hợp trong cùng một hệ thống đô thị.

Xu hướng phát triển hiện nay không còn là những tòa tháp kính tách biệt, mà là các tổ hợp tích hợp không gian sống, thương mại, giao thông và tiện ích công cộng trong cùng một hệ sinh thái đô thị ưu tiên khả năng đi bộ.

Dẫn kinh nghiệm từ Singapore, nhiều dự án như PARKROYAL on Pickering, Oasia Downtown hay Pan Pacific Orchard được đánh giá là mô hình tiêu biểu cho việc đưa mảng xanh, thông gió tự nhiên và thiết kế thích ứng khí hậu vào các khu cao tầng mật độ lớn.

Trong khi đó, ông Marc Salemink, Giám đốc Điều hành và Kiến trúc sư cao cấp tại UNStudio cho rằng, quy hoạch đô thị cần tính đến thói quen di chuyển thực tế của cư dân, đồng thời mở rộng các phương thức giao thông ngoài phương tiện cá nhân để giảm áp lực ùn tắc.

Các chuyên gia chia sẻ tại Hội thảo. Ảnh: BTC

Ông Shonn Mills, Chủ tịch CVU nhận định, mật độ dân cư cao của TP. Hồ Chí Minh vừa tạo áp lực hạ tầng nhưng đồng thời mở ra cơ hội phát triển các tổ hợp đa chức năng tích hợp nhu cầu sống và làm việc. Theo ông, các công trình cao tầng hiện nay không còn là những cấu trúc độc lập mà trở thành một phần trong mạng lưới đô thị hiện đại.

Nâng cao năng lực thích ứng đô thị

Ngoài ra, nhiều chuyên gia cũng nhấn mạnh vai trò của yếu tố con người trong quy hoạch đô thị tương lai. Ông Marc Salemink, Giám đốc Điều hành và Kiến trúc sư cao cấp tại UNStudio cho rằng, quy hoạch cần tính đến thói quen di chuyển thực tế của cư dân, từ đó mở rộng các phương thức giao thông ngoài phương tiện cá nhân để giảm áp lực ùn tắc.

Trong khi đó, theo bà Florence Chan, Giám đốc tại Kohn Pedersen Fox tính bền vững của công trình cần được đánh giá trên toàn bộ vòng đời vận hành thay vì chỉ tập trung vào chi phí xây dựng ban đầu.

Mô hình Phát triển đô thị lấy định hướng giao thông công cộng làm trung tâm (TOD) được đánh giá là giải pháp phù hợp với các đô thị lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, nơi mật độ phương tiện cá nhân cao và xu hướng mở rộng đô thị theo chiều ngang đang tạo áp lực lớn lên hạ tầng.

Phát triển giao thông công cộng hướng tới đô thị bền vững. Ảnh: T.D

Theo các chuyên gia, thay vì tiếp tục mở rộng địa giới hành chính, việc hình thành các cụm đô thị nén đa chức năng quanh các ga giao thông công cộng có thể giúp tối ưu hiệu quả sử dụng đất và giảm ùn tắc giao thông.

Việc sáp nhập Bộ Giao thông Vận tải và Bộ Xây dựng trong năm 2025 cũng được nhìn nhận là thay đổi đáng chú ý về mặt thể chế khi giúp quy hoạch giao thông và quy hoạch xây dựng được đặt trong cùng một khung quản lý. Theo các chuyên gia, điều này tạo điều kiện để phối hợp phát triển mạng lưới metro, không gian công cộng và mật độ dân cư theo chiến lược đồng bộ hơn.

Dù vậy, nhiều ý kiến cho rằng để mô hình TOD vận hành hiệu quả, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện năng lực quản trị đô thị, hệ thống dữ liệu và tính nhất quán trong quy hoạch.

Bên cạnh câu chuyện giao thông, khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu cũng là nội dung được thảo luận nhiều tại diễn đàn. Ông Tony Chan, Trưởng bộ phận Quy hoạch khu vực Đông Nam Á tại ARUP dẫn lại các hiện tượng thời tiết cực đoan tại miền Trung Việt Nam năm 2025 để nhấn mạnh yêu cầu tích hợp yếu tố thích ứng khí hậu vào quy hoạch đô thị.

Theo ông Chan, giá trị của một công trình không chỉ nằm ở quy mô đầu tư mà còn ở khả năng vận hành ổn định trước thiên tai và mức độ đóng góp cho cộng đồng. Tác động của các cơ chế như Nghị quyết 98/2023/QH15 và Nghị quyết 188/2025/QH15 của Quốc hội đang mở ra thêm điều kiện thúc đẩy các dự án hạ tầng hiệu suất cao tại các đô thị lớn.