Doanh nghiệp nhỏ và vừa khó vay vốn, ngân hàng cũng ngại rủi ro

Các chuyên gia thảo luận tại Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027 (Vietnam Investment Forum 2027).

Dòng vốn tăng nhưng chưa thực sự lan tỏa

Tại phiên thảo luận về bức tranh vĩ mô tại Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027 (Vietnam Investment Forum 2027), diễn ra ngày 12/11/2026 tại Hà Nội do trang thông tin điện tử tổng hợp VietnamBiz và Việt Nam Mới tổ chức, bà Trịnh Quỳnh Giao, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Quản lý quỹ PVI (PVI AM) dẫn thông tin về chương trình tín dụng dành cho các động lực tăng trưởng, với 9 ngân hàng đăng ký tham gia, quy mô khoảng 409.000 tỷ đồng.

Tuy nhiên, đến đầu tháng 10/2026, dư nợ của chương trình mới đạt khoảng 18.600 tỷ đồng, tương đương chưa đến 5% quy mô đăng ký. Con số này đặt ra vấn đề về khả năng đưa nguồn vốn tín dụng vào thực tế, nhất là đối với nhóm doanh nghiệp có quy mô nhỏ.

Theo bà Trịnh Quỳnh Giao, đầu tư công và FDI tiếp tục là những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, vấn đề cần quan tâm là làm thế nào để những dòng vốn này tạo ra sức cầu, cơ hội kinh doanh và thúc đẩy hoạt động đầu tư của khu vực tư nhân.

Cũng về vấn đề này, ông Nguyễn Việt Anh, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Chiến lược và Quản trị Ngân hàng, Ngân hàng TMCP Tiên Phong (TPBank) nhận định, dòng vốn đầu tư hiện chưa lan tỏa mạnh đến khu vực doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Hơn nữa, hoạt động đầu tư trong khu vực tư nhân chưa đồng đều. Các doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp xuất khẩu có mức độ phát triển mạnh hơn, trong khi hoạt động mở rộng sản xuất, kinh doanh của nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa còn hạn chế. Cùng với đó, cá nhân và hộ gia đình vẫn thận trọng trong chi tiêu, ảnh hưởng đến sức cầu của nền kinh tế.

Tuy vậy, năm 2026, đầu tư công và khu vực FDI ghi nhận sự mở rộng mạnh mẽ. Hoạt động thương mại tăng trưởng, nhu cầu nhập khẩu nguyên vật liệu và tư liệu sản xuất cũng gia tăng. Tuy nhiên, khu vực doanh nghiệp tư nhân nhỏ và vừa chưa ghi nhận sự khởi sắc tương ứng.

Từ thực tế đó, ông Nguyễn Việt Anh cho rằng, năm 2026 chủ yếu tạo tiền đề, còn năm 2027 sẽ là thời điểm kiểm chứng khả năng hình thành một chu kỳ tăng trưởng mới. Một trong những điều kiện quan trọng là khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa phải có cơ hội tham gia sâu hơn vào hoạt động đầu tư và sản xuất, kinh doanh.

Ông Nguyễn Đức Hải Giám đốc Đầu tư cấp cao, Công ty Quản lý quỹ Manulife Investment Việt Nam

Nhìn nhận từ phía thị trường vốn, ông Nguyễn Đức Hải, Giám đốc Đầu tư cấp cao, Công ty Quản lý quỹ Manulife Investments Việt Nam cũng cho rằng, những chuyển biến tích cực của kinh tế vĩ mô chưa đồng nghĩa với việc dòng vốn đầu tư tư nhân đã được cải thiện tương ứng.

Chính phủ đang mở rộng chính sách tài khóa để thúc đẩy tăng trưởng. Tuy nhiên, đây mới là lực đẩy ban đầu. Để tăng trưởng có thể duy trì trong dài hạn, nguồn lực từ chính sách cần tạo ra hiệu ứng lan tỏa, thu hút doanh nghiệp tư nhân tham gia đầu tư.

Qua nghiên cứu báo cáo tài chính 9 tháng đầu năm của nhiều doanh nghiệp niêm yết, ông Nguyễn Đức Hải nhận thấy, tổng tài sản doanh nghiệp tăng nhưng mức tăng chi tiêu vốn đầu tư còn khá thấp. Hoạt động đầu tư mới cũng tập trung chủ yếu ở một số doanh nghiệp lớn, trong khi phần còn lại chưa có sự mở rộng tương xứng.

Cần cơ chế chia sẻ rủi ro để mở rộng tín dụng

Phân tích nguyên nhân khiến doanh nghiệp nhỏ và vừa khó tiếp cận tín dụng, ông Nguyễn Đức Hải cho rằng, đó là sự khác biệt giữa yêu cầu giảm lãi suất cho vay và khả năng chấp nhận rủi ro của các ngân hàng. Các ngân hàng đang được yêu cầu giảm lãi suất để hỗ trợ nền kinh tế, trong khi doanh nghiệp nhỏ và vừa thường có mức độ rủi ro cao hơn, thông tin tài chính kém minh bạch hơn và lịch sử hoạt động ngắn hơn so với các doanh nghiệp lớn.

Những yếu tố này khiến ngân hàng có ít động lực mở rộng tín dụng cho nhóm khách hàng có mức độ rủi ro cao. Để bảo đảm an toàn vốn, các ngân hàng phải áp dụng tiêu chuẩn thẩm định chặt chẽ hơn, dẫn đến điều kiện vay vốn trên thực tế cũng khắt khe hơn.

Bên cạnh đó, chi phí tín dụng là vấn đề cần được tính toán. Với những khoản vay có rủi ro cao, ngân hàng phải cân nhắc liệu mức lãi suất cho vay có đủ bù đắp chi phí vốn và những tổn thất có thể phát sinh hay không.

Trong điều kiện các ngân hàng phải giảm lãi suất, việc mở rộng tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa càng trở nên khó khăn nếu thiếu cơ chế hỗ trợ phù hợp.

Để giải quyết vấn đề này, ông Nguyễn Đức Hải đề xuất cần có những cơ chế chia sẻ rủi ro, chẳng hạn bảo lãnh tín dụng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa hoặc cơ chế hạch toán kế toán phù hợp đối với các khoản vay thuộc nhóm khách hàng này. Mục tiêu là bảo đảm khả năng thu hồi vốn và duy trì dòng tiền quay vòng. Ngay cả khi không thể thu hồi toàn bộ khoản vay, phần lớn nguồn vốn vẫn cần được bảo toàn để tiếp tục cho các doanh nghiệp khác vay, từ đó hình thành dòng chảy tài chính bền vững.

Ông Nguyễn Việt Anh Phó Tổng Giám đốc phụ trách Chiến lược và Quản trị ngân hàng, TPBank

Ở phía ngân hàng, ông Nguyễn Việt Anh cũng chỉ ra, khoảng 5 năm trở lại đây, tăng trưởng tín dụng thường cao hơn tăng trưởng huy động vốn. Mặc dù khoảng cách này gần đây đã thu hẹp phần nào, việc cân đối nguồn vốn vẫn tạo sức ép đối với hệ thống ngân hàng.

Bên cạnh nhiệm vụ cung ứng vốn cho nền kinh tế với chi phí hợp lý, các ngân hàng phải bảo đảm thanh khoản và kiểm soát rủi ro tín dụng. Trong khi đó, tỷ lệ nợ xấu có khả năng gia tăng, khiến các ngân hàng phải tiếp tục dành nguồn lực cho trích lập dự phòng.

Đặc biệt, khi biên lãi ròng (NIM) chịu áp lực thu hẹp, khả năng tiếp tục giảm lãi suất cho vay cũng bị giới hạn. Vì vậy, việc hỗ trợ doanh nghiệp cần được thực hiện đồng thời với yêu cầu bảo đảm an toàn hoạt động của hệ thống ngân hàng.

Một vấn đề khác được ông Nguyễn Việt Anh đề cập là vai trò của minh bạch thông tin trong tiếp cận tín dụng. Những thay đổi về quản lý thuế, kiểm soát dòng tiền và sử dụng hóa đơn, chứng từ điện tử đang tạo ra yêu cầu mới đối với hoạt động của doanh nghiệp. Khi các quy định được triển khai đồng bộ, thông tin về tình hình kinh doanh và dòng tiền của doanh nghiệp sẽ ngày càng đầy đủ hơn. Đối với ngân hàng, đây là cơ sở quan trọng để đánh giá năng lực tài chính, khả năng trả nợ và quyết định cấp tín dụng.

Hơn nữa, việc ứng dụng công nghệ cũng là một hướng đi quan trọng giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa tiết giảm chi phí, nâng cao hiệu quả hoạt động và xây dựng kế hoạch kinh doanh nhanh chóng hơn.

Khi năng lực quản trị và chất lượng thông tin được cải thiện, doanh nghiệp có thêm điều kiện đáp ứng các tiêu chuẩn tín dụng, đồng thời ngân hàng cũng có cơ sở để đánh giá rủi ro chính xác hơn.

Đây cũng là điều kiện để nguồn lực từ đầu tư công, FDI và tín dụng ngân hàng có thể lan tỏa rộng hơn đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp trong nước, góp phần mở rộng nền tảng tăng trưởng kinh tế trong năm 2027.