Doanh nghiệp logistics trước áp lực quản trị dòng tiền và rủi ro

Doanh nghiệp cần nâng cao năng lực chống chịu, chủ động số hóa chứng từ để tăng sức cạnh tranh. Ảnh: Thu Dịu

Tăng trưởng đi cùng rủi ro

Chia sẻ tại Hội thảo “Quản trị rủi ro tài chính và dòng tiền trong doanh nghiệp logistics” diễn ra ngày 5/11, ông Nguyễn Đức Bình, Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) nhấn mạnh, duy trì dòng tiền thông suốt, nhận diện sớm rủi ro thanh toán và kiểm soát hoạt động kinh doanh đang là những bài toán cấp thiết đối với doanh nghiệp logistics.

Áp lực này càng rõ nét khi thương mại toàn cầu có sự phân hóa. Theo dự báo của Ngân hàng Thế giới (WB), thương mại hàng hóa toàn cầu tăng trưởng 3,9% trong năm 2026 và 4,1% vào năm 2027, phần lớn nhờ làn sóng đầu tư vào hệ sinh thái hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) và bán dẫn. Trong khi đó, thương mại dịch vụ, bao gồm vận tải và logistics, dự báo chỉ tăng 3,3%.

Tại châu Á, động lực tăng trưởng vẫn duy trì khoảng 9%. Riêng Việt Nam, kim ngạch xuất nhập khẩu tiến sát mốc 1.000 tỷ USD, trong đó xuất khẩu tăng xấp xỉ 26%, vượt xa mức bình quân chung của khu vực.

Ông Nguyễn Hữu Nam, Phó Giám đốc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Chi nhánh khu vực TP. Hồ Chí Minh (VCCI-HCM) cho biết, doanh nghiệp không thể chỉ tập trung tìm kiếm thị trường, khách hàng và tối ưu giá thành như trước, mà phải chủ động ứng phó với biến động địa chính trị và những thay đổi trong chính sách thương mại quốc tế.

Xung đột tại Biển Đỏ là một minh chứng rõ nét. Việc tàu hàng phải thay đổi tuyến đường khiến hành trình kéo dài thêm 30%, làm tăng chi phí vận tải, chậm tiến độ giao hàng và thanh toán. Điều này không chỉ gây áp lực lên vốn lưu động, thanh khoản mà còn khiến lợi nhuận ghi nhận trên sổ sách khó chuyển hóa kịp thời thành dòng tiền thực tế để tái đầu tư.

Đối với doanh nghiệp logistics, áp lực càng lớn do đặc thù phải ứng trước hoặc thanh toán nhiều khoản chi phí trong quá trình cung cấp dịch vụ, trong khi tiến độ thu hồi công nợ phụ thuộc vào khả năng thanh toán của khách hàng và diễn biến thị trường. Công nợ chậm thanh toán, đối tác gặp khó khăn tài chính hay sự cố vận chuyển đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền và khả năng duy trì hoạt động. Vì vậy, doanh thu, lợi nhuận chưa đủ phản ánh sức khỏe tài chính nếu các khoản phải thu không được kiểm soát hiệu quả.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp còn phải thích ứng với các yêu cầu mới từ thị trường quốc tế. Những quy định về phát triển bền vững như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), Quy định chống phá rừng (EUDR) của Liên minh châu Âu đang đưa các tiêu chuẩn xanh, ESG (Môi trường – Xã hội – Quản trị) và kinh tế tuần hoàn trở thành yêu cầu bắt buộc trong hoạt động thương mại. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải đáp ứng tốt hơn các yêu cầu về hồ sơ, dữ liệu và kiểm soát thông tin trong toàn bộ quá trình sản xuất, xuất khẩu, vận chuyển hàng hóa.

Ông Nguyễn Hữu Nam, Phó Giám đốc VCCI-HCM chia sẻ tại hội thảo. Ảnh: Đình Đại

Kiểm soát công nợ từ sớm

Trước những biến động khó lường, yêu cầu đặt ra với doanh nghiệp không chỉ là xử lý khi rủi ro phát sinh mà phải chủ động nhận diện và phòng ngừa từ sớm. Ông Nguyễn Hữu Nam cho rằng, doanh nghiệp không thể thụ động chờ thị trường ổn định mà cần xây dựng năng lực quản trị rủi ro toàn diện, bắt đầu từ lựa chọn đối tác, thẩm định hợp đồng, quản trị tỷ giá đến xây dựng phương án logistics linh hoạt.

Cùng với đó, doanh nghiệp cần chuyển từ cách xử lý công nợ khi phát sinh vấn đề sang quản trị chủ động ngay từ đầu. Việc đánh giá năng lực tài chính của đối tác, theo dõi các dấu hiệu cảnh báo sớm về khả năng thanh toán, xây dựng chính sách quản lý công nợ và lựa chọn công cụ bảo vệ tài chính phù hợp sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế nguy cơ phát sinh nợ khó thu hồi. Đây cũng là cơ sở để kiểm soát tốt hơn dòng tiền, nhất là trong bối cảnh quan hệ thương mại và tình hình tài chính của đối tác có thể thay đổi theo diễn biến thị trường.

Ngoài ra, theo ông Nguyễn Hữu Nam, trước những quy định khắt khe về nguồn gốc xuất xứ và các đợt điều tra thương mại từ quốc tế, doanh nghiệp cần sớm số hóa hệ thống chứng từ. Toàn bộ dữ liệu, hồ sơ sản xuất và minh chứng xuất xứ hàng hóa cần được lưu trữ trên nền tảng số một cách rõ ràng, minh bạch, tương tự cách thức quản lý hóa đơn điện tử trong nước.

Việc chuẩn hóa và số hóa hồ sơ không đơn thuần phục vụ công tác lưu trữ mà còn tạo cơ sở pháp lý để doanh nghiệp tự bảo vệ khi phát sinh tranh chấp hoặc bị điều tra thương mại. Khi dữ liệu được quản lý đầy đủ, minh bạch, doanh nghiệp có thể chủ động cung cấp thông tin, chứng minh nguồn gốc xuất xứ và bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.

Bối cảnh hiện tại tuy ẩn chứa nhiều rủi ro song theo các chuyên gia đây cũng là bộ lọc tự nhiên của thị trường. Những doanh nghiệp có khả năng nhận diện rủi ro sớm, chủ động phòng ngừa, linh hoạt ứng phó và kiên trì chuyển đổi xanh, chuyển đổi số sẽ có cơ hội trụ vững và bứt phá trong tương lai.

Với doanh nghiệp logistics, quản trị dòng tiền vì vậy không chỉ là giải pháp ứng phó trước mắt mà còn là điều kiện để duy trì hoạt động ổn định, bảo vệ nguồn lực tài chính và nâng cao sức cạnh tranh trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động.