Định hình tương lai ASEAN từ đối thoại và hợp tác

Định hình một ASEAN tự cường và lấy người dân làm trung tâm

Diễn đàn Tương lai ASEAN (ASEAN Future Forum - AFF) 2026 là sự kiện lớn về đối ngoại đa phương cấp cao đầu tiên do Việt Nam chủ trì sau thành công của Đại hội XIV của Đảng, cuộc bầu cử Quốc hội khóa XVI và quá trình kiện toàn các chức danh lãnh đạo chủ chốt của Đảng, Nhà nước.

Diễn đàn Tương lai ASEAN là sáng kiến do Việt Nam công bố tại Hội nghị Cấp cao ASEAN năm 2023 nhằm tạo không gian để lãnh đạo các nước, các đối tác, giới học giả và cộng đồng doanh nghiệp cùng trao đổi các ý tưởng, sáng kiến đóng góp cho tiến trình xây dựng tương lai của ASEAN.

Sau 2 kỳ tổ chức vào các năm 2024 và 2025, Diễn đàn từng bước khẳng định vai trò là một kênh đối thoại mở, hướng tới tương lai và nhận được sự quan tâm rộng rãi của các nước thành viên ASEAN cũng như cộng đồng quốc tế. Nhiều sáng kiến được thảo luận tại diễn đàn đã được phản ánh trong các văn kiện của Hội nghị Cấp cao ASEAN cùng năm.

Trong trao đổi với báo chí mới đây, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường chia sẻ, chủ đề của AFF 2026 phản ánh những ưu tiên cốt lõi mà ASEAN và khu vực đang theo đuổi. Hòa bình là điều kiện tiên quyết cho phát triển, thịnh vượng là mục tiêu chung của mọi quốc gia thành viên, còn việc đặt người dân ở vị trí trung tâm chính là tinh thần xuyên suốt của Cộng đồng ASEAN.

“Tương lai của khu vực không thể được định hình nếu thiếu sự tham gia của chính người dân - những người vừa là chủ thể, vừa là người thụ hưởng của tiến trình hợp tác”, Thứ trưởng Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh.

Chính vì vậy, Diễn đàn năm nay được thiết kế như một không gian đối thoại rộng mở với sự tham gia không chỉ của các nhà lãnh đạo mà còn có đại diện doanh nghiệp, học giả, giới trẻ, các tổ chức xã hội, chính đảng và địa phương trong khu vực.

Nối tiếp tinh thần được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 diễn ra tại Singapore vào cuối tháng 5/2026, AFF 2026 cũng tập trung vào việc củng cố vai trò trung tâm của ASEAN trong bối cảnh môi trường chiến lược khu vực đang thay đổi nhanh chóng.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Mạnh Cường, vai trò trung tâm của ASEAN không phải là điều mặc nhiên có được mà cần được củng cố bằng đoàn kết, tự chủ chiến lược và năng lực kiến tạo chương trình nghị sự chung. AFF 2026 được kỳ vọng trở thành nơi để ASEAN và các đối tác cùng thảo luận các giải pháp nhằm duy trì vị thế của khối trong một môi trường cạnh tranh chiến lược ngày càng phức tạp.

Diễn đàn Tương lai ASEAN 2025 (ASEAN Future Forum - AFF 2025) được tổ chức vào tháng 2/2025 tại Hà Nội. Ảnh: TTXVN

Đối thoại để kiến tạo tương lai ASEAN

Trong khuôn khổ AFF 2026, bên cạnh các phiên toàn thể về đoàn kết ASEAN, tự cường khu vực, phòng ngừa xung đột, quản trị trí tuệ nhân tạo và an ninh năng lượng, lần đầu tiên diễn đàn sẽ có phiên đối thoại dành riêng cho hợp tác giữa các chính đảng ở Đông Nam Á. Một điểm mới khác là Hội nghị Lãnh đạo các thành phố ASEAN do TP. Hà Nội chủ trì, cùng các hoạt động bên lề về hợp tác tiểu vùng Mekong, thanh niên Đông Nam Á và quản trị AI.

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường.

Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường, những vấn đề tưởng như rất vĩ mô như AI, chuyển đổi xanh hay an ninh năng lượng đều được tiếp cận từ góc nhìn người dân. Mục tiêu cuối cùng là hướng tới một ASEAN có khả năng thích ứng tốt hơn với kinh tế số, thu hẹp khoảng cách phát triển và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân trong khu vực.

Đáng chú ý, AFF 2026 diễn ra trong bối cảnh ASEAN đang triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 - văn kiện định hướng phát triển dài hạn của khu vực trong hai thập kỷ tới. Đây được xem là thời điểm quan trọng để các quốc gia thành viên cùng thảo luận về những mô hình tăng trưởng mới, cách thức tận dụng công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc toàn cầu.

Nhân dịp diễn đàn, nhiều lãnh đạo cấp cao ASEAN sẽ tham dự và thăm chính thức Việt Nam, trong đó có Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone, Thủ tướng Campuchia Hun Manet, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul và Thủ tướng Timor-Leste Kay Rala Xanana Gusmão. Sự hiện diện của các nhà lãnh đạo khu vực tiếp tục khẳng định vai trò ngày càng lớn của AFF trong đời sống chính trị - kinh tế của ASEAN.

Thứ trưởng Nguyễn Mạnh Cường cho biết, Việt Nam kỳ vọng AFF 2026 sẽ tiếp tục đóng góp những sáng kiến và khuyến nghị chính sách thiết thực cho tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN, đồng thời thể hiện vai trò của Việt Nam là một thành viên chủ động, tích cực và có trách nhiệm đối với các công việc chung của khu vực.

Cơ hội trở thành một chỉnh thể kinh tế thống nhất

Một trong những nội dung được kỳ vọng thu hút nhiều sự quan tâm tại AFF 2026 là câu chuyện xây dựng một ASEAN tự cường hơn trước những biến động ngày càng phức tạp của kinh tế và địa chính trị toàn cầu. Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường nhận định, tự cường là yêu cầu sống còn trong một thế giới biến động nhanh và khó lường. Tuy nhiên, tự cường không đồng nghĩa với khép kín hay phát triển đơn lẻ. Đối với ASEAN, sức mạnh không đến từ sự biệt lập mà từ khả năng kết nối, hợp tác và chia sẻ nguồn lực giữa các quốc gia thành viên.

Nhìn từ góc độ kinh tế, ông Tim Evans, Tổng Giám đốc HSBC Việt Nam cho rằng, ASEAN đang đứng trước một cơ hội mang tính bước ngoặt. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu được tái cấu trúc, dòng vốn đầu tư dịch chuyển mạnh mẽ và các công nghệ mới phát triển nhanh chóng, khu vực có cơ hội chuyển mình từ một tập hợp các thị trường riêng lẻ thành một chỉnh thể kinh tế gắn kết hơn về sản xuất, thương mại, dịch vụ và dòng vốn.

Theo ông Tim Evans, để hiện thực hóa mục tiêu đó, ASEAN cần đẩy mạnh liên kết hạ tầng, logistics, thương mại số và hệ thống thanh toán xuyên biên giới. Việc nâng cấp Hiệp định Thương mại tự do ASEAN - Trung Quốc (ACFTA 3.0) được đánh giá là một bước tiến quan trọng khi mở rộng hợp tác sang các lĩnh vực kinh tế số, kinh tế xanh và chuỗi cung ứng, tạo thuận lợi hơn cho dòng chảy thương mại và đầu tư trong khu vực.

Bên cạnh thương mại, kết nối năng lượng cũng đang trở thành một nội dung được ASEAN quan tâm. Các sáng kiến như Lưới điện ASEAN không chỉ mang ý nghĩa về an ninh năng lượng mà còn góp phần nâng cao khả năng chống chịu của khu vực trước các cú sốc kinh tế toàn cầu. Đây cũng là chủ đề sẽ được thảo luận tại các phiên toàn thể của AFF 2026.

Một nền tảng quan trọng khác của ASEAN là thị trường nội địa ngày càng mở rộng và khả năng huy động nguồn lực tài chính trong khu vực. Theo phân tích của HSBC dựa trên dữ liệu Ngân hàng Thế giới, tỷ lệ tiết kiệm bình quân của 6 nền kinh tế ASEAN đạt khoảng 32% GDP trong năm 2024, cao hơn gần 6 điểm phần trăm so với mức trung bình toàn cầu. Đây được xem là nguồn lực quan trọng để hỗ trợ đầu tư, phát triển hạ tầng và thúc đẩy tăng trưởng dài hạn.

Cùng với đó, ASEAN đang nổi lên là một trong những khu vực phát triển nhanh nhất thế giới về thanh toán thời gian thực, ví điện tử và ngân hàng số. Quy mô nền kinh tế số của khu vực được dự báo có thể đạt khoảng 2.000 tỷ USD vào năm 2030.

Ông Tim Evans cho hay, trong bức tranh đó, Việt Nam được đánh giá là một trong những điểm sáng của khu vực. Năm 2025, GDP Việt Nam tăng 8,02%, cao nhất trong nhóm ASEAN-6, trong khi tổng vốn FDI đăng ký đạt 38,42 tỷ USD. Lợi thế của Việt Nam không chỉ nằm ở chi phí cạnh tranh mà còn ở vị trí ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng điện tử và công nghệ toàn cầu, cùng khả năng tiếp cận các thị trường lớn thông qua các hiệp định thương mại như CPTPP và RCEP.

Tổng Giám đốc HSBC Việt Nam nhìn nhận, lợi thế cạnh tranh của ASEAN trong tương lai sẽ không chỉ đến từ chi phí thấp mà còn từ mức độ kết nối, độ tin cậy và khả năng vận hành của một thị trường chung. Trong tiến trình đó, những nền kinh tế có khả năng tận dụng hiệu quả các cơ chế liên kết khu vực như Việt Nam sẽ có thêm cơ hội thu hút dòng vốn chất lượng cao và tạo động lực tăng trưởng mới trong giai đoạn phát triển tiếp theo.