Bài 2: Hoàn thiện tư duy đối ngoại trong kỷ nguyên phát triển mới

Việt Nam từng bước hội nhập sâu rộng hơn vào đời sống chính trị, kinh tế và thương mại quốc tế.

31 năm đồng hành cùng ASEAN không chỉ phản ánh sự trưởng thành trong tư duy đối ngoại của Việt Nam, mà còn góp phần hình thành nền tảng thực tiễn để Đảng, Nhà nước từng bước hoàn thiện tư duy hội nhập quốc tế, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong bối cảnh thế giới đang chuyển biến sâu sắc.

31 năm hội nhập ASEAN: Từ tham gia đến chủ động đóng góp

Ngày 28/7/1995, Việt Nam chính thức gia nhập ASEAN, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong tiến trình hội nhập quốc tế thời kỳ đổi mới. Quyết định mang tính chiến lược đó không chỉ mở ra không gian hợp tác mới với các quốc gia trong khu vực, mà còn tạo nền tảng để Việt Nam từng bước hội nhập sâu rộng hơn vào đời sống chính trị, kinh tế và thương mại quốc tế.

Trải qua 31 năm đồng hành cùng ASEAN, Việt Nam đã chuyển từ một thành viên mới sang một quốc gia tích cực, chủ động và có trách nhiệm trong tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN. Việt Nam không chỉ thực hiện đầy đủ các cam kết, mà còn nhiều lần đảm nhiệm thành công vai trò Chủ tịch ASEAN, chủ động đề xuất sáng kiến, thúc đẩy đồng thuận và cùng các nước thành viên xử lý nhiều vấn đề chiến lược của khu vực. Vai trò đó tiếp tục được cộng đồng quốc tế ghi nhận thông qua việc Việt Nam ngày càng tham gia sâu hơn vào các cơ chế hợp tác đa phương và đóng góp thiết thực vào các chương trình nghị sự khu vực và toàn cầu.

Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 lần thứ ba (ASEAN Future Forum - AFF 2026) diễn ra ngày 9-10/6/2026 tại Hà Nội. Ảnh: Đức Thanh

Tinh thần chủ động ấy được thể hiện tại Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 lần thứ ba (ASEAN Future Forum - AFF 2026) diễn ra ngày 9-10/6/2026 tại Hà Nội với chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, Thịnh vượng, Lấy người dân làm trung tâm”. Với sự tham dự của hơn 600 đại biểu trực tiếp và trực tuyến là lãnh đạo các nước, đối tác, tổ chức quốc tế, học giả và doanh nghiệp, diễn đàn không chỉ là nơi trao đổi về tương lai của ASEAN, mà còn phản ánh vai trò ngày càng chủ động của Việt Nam trong việc kết nối đối thoại, đề xuất sáng kiến và cùng các nước thành viên thảo luận những định hướng phát triển của khu vực.

Phát biểu tại Diễn đàn, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh yêu cầu ASEAN cần chuyển “từ thích ứng sang chủ động định hình tương lai”, nâng cao năng lực tự cường, phát huy vai trò trung tâm và cùng xây dựng những khuôn khổ hợp tác mới trước các biến động của tình hình khu vực và thế giới. Quan điểm này cũng phản ánh xu thế phát triển mới của ASEAN trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi sâu sắc môi trường phát triển của mỗi quốc gia.

Tại cuộc gặp các trưởng đoàn, chuyên gia, học giả và đại biểu quốc tế tham dự Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, trong bối cảnh khu vực và thế giới biến động nhanh, ASEAN cần tiếp tục phát huy những giá trị đã được bồi đắp qua nhiều thập niên như đoàn kết, vai trò trung tâm, đồng thuận và thống nhất trong đa dạng, đồng thời đổi mới mạnh mẽ tư duy để chuyển hóa những giá trị đó thành năng lực thích ứng, năng lực hành động và năng lực tổ chức thực hiện.

Tròn 31 năm kể từ khi chính thức gia nhập ASEAN, Việt Nam đã có nhiều đóng góp quan trọng vào tiến trình xây dựng và phát triển của Hiệp hội. Ảnh: Đức Thanh

Thông điệp này không chỉ phản ánh tầm nhìn đối với tương lai của ASEAN, mà còn cho thấy bước phát triển trong tư duy đối ngoại của Việt Nam: từ tham gia và thích ứng với các cơ chế hợp tác quốc tế đến chủ động đề xuất sáng kiến, thúc đẩy đối thoại và đóng góp vào quá trình định hình các khuôn khổ hợp tác của khu vực.

Tròn 31 năm kể từ khi chính thức gia nhập ASEAN, Việt Nam đã chuyển mình từ một thành viên mới trở thành một trong những quốc gia nòng cốt, có nhiều đóng góp quan trọng vào tiến trình xây dựng và phát triển của Hiệp hội. Không chỉ hoàn thành xuất sắc các trọng trách luân phiên như Chủ tịch ASEAN các năm 2010 và 2020, Việt Nam còn để lại nhiều dấu ấn với các sáng kiến thúc đẩy đoàn kết, tăng cường khả năng ứng phó trước các thách thức khu vực, nhất là trong giai đoạn đại dịch Covid-19. Việt Nam cũng tích cực tham gia hoạch định các định hướng phát triển dài hạn của ASEAN, từ Chương trình Hành động Hà Nội, Hiến chương ASEAN đến Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025 và 2045.

Những năm gần đây, việc khởi xướng và duy trì Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) tiếp tục khẳng định vai trò của Việt Nam trong thúc đẩy đối thoại, kiến tạo đồng thuận và đóng góp vào các chương trình nghị sự chiến lược của khu vực. Đồng thời, quan hệ song phương giữa Việt Nam với các nước ASEAN không ngừng được củng cố, trong đó nhiều đối tác như Indonesia, Malaysia, Singapore và Thái Lan đã được nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện, phản ánh vị thế và uy tín ngày càng cao của Việt Nam trong ASEAN cũng như trên trường quốc tế.

Có thể thấy, hơn ba thập niên hội nhập, bắt đầu từ ASEAN rồi mở rộng sang các cơ chế đa phương khu vực và toàn cầu, cho thấy hội nhập quốc tế không còn chỉ là quá trình mở rộng quan hệ đối ngoại hay tranh thủ nguồn lực bên ngoài cho phát triển. Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, phức tạp và khó lường, hội nhập đã trở thành yêu cầu chiến lược để nâng cao năng lực tự chủ, tăng cường sức chống chịu của nền kinh tế, mở rộng không gian phát triển và tham gia sâu hơn vào quá trình xây dựng các thể chế, chuẩn mực và quy tắc quản trị khu vực, toàn cầu.

Chính thực tiễn phong phú ấy đã đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện tư duy đối ngoại và hội nhập quốc tế. Từ việc tổng kết gần 40 năm đổi mới và hơn ba thập niên hội nhập, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới và tiếp đó là Nghị quyết số 06-NQ/TW về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng. Hai nghị quyết không chỉ kế thừa thành quả của chặng đường hội nhập đã qua, mà còn đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy đối ngoại của Đảng, xác định hội nhập quốc tế là động lực chiến lược để mở rộng không gian phát triển, nâng cao năng lực tự chủ chiến lược và đưa đất nước vững bước trong kỷ nguyên phát triển mới.

Hoàn thiện tư duy đối ngoại trong kỷ nguyên phát triển mới

Ngày 24/1/2025, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới. Đây là lần đầu tiên Bộ Chính trị ban hành một nghị quyết chuyên đề về hội nhập quốc tế trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, thể hiện sự phát triển trong nhận thức và tư duy của Đảng đối với vai trò của hội nhập quốc tế trong chiến lược phát triển đất nước.

Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc quán triệt và triển khai Nghị quyết số 59-NQ/TW, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung khẳng định, sự ra đời của Nghị quyết là “bước ngoặt lịch sử trong tiến trình hội nhập quốc tế của đất nước”, xác định hội nhập quốc tế là động lực chiến lược để đưa Việt Nam vững bước vào kỷ nguyên phát triển mới. Theo Bộ trưởng, Nghị quyết được xây dựng trên cơ sở tổng kết gần 40 năm đổi mới, kế thừa những thành tựu của quá trình hội nhập quốc tế, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong bối cảnh tình hình thế giới có nhiều thay đổi sâu sắc.

Tiếp nối tinh thần đó, ngày 19/5/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 06-NQ/TW về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng. Nếu Nghị quyết số 59-NQ/TW tập trung làm rõ tư duy và định hướng lớn về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, thì Nghị quyết số 06-NQ/TW có ý nghĩa cụ thể hóa đường lối đối ngoại của Đại hội XIV, xác định rõ những nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm để đưa các chủ trương của Đảng vào cuộc sống, phát huy vai trò tiên phong của đối ngoại trong giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, huy động các nguồn lực bên ngoài và nâng cao vị thế quốc gia.

Hai nghị quyết được ban hành trong khoảng thời gian ngắn cho thấy sự chỉ đạo của Đảng đối với công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế. Nếu Nghị quyết số 59-NQ/TW xác lập tầm nhìn và định hướng chiến lược về hội nhập quốc tế, thì Nghị quyết số 06-NQ/TW tạo khuôn khổ để triển khai đồng bộ đường lối đối ngoại của Đại hội XIV, bảo đảm sự thống nhất giữa tư duy, chủ trương và hành động.

Nhìn rộng hơn, đây cũng là bước phát triển mới trong tư duy đối ngoại của Đảng. Từ yêu cầu “chủ động hội nhập quốc tế”, tư duy đối ngoại đã được phát triển theo hướng coi hội nhập quốc tế là một động lực chiến lược của phát triển, gắn chặt với yêu cầu xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa và mở rộng không gian phát triển đất nước. Đây không phải là sự thay đổi về mục tiêu đối ngoại, mà là sự phát triển trong nhận thức và phương thức triển khai đường lối đối ngoại, phù hợp với vị thế, tiềm lực và yêu cầu phát triển của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Tại Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai thực hiện Nghị quyết số 06-NQ/TW ngày 11/6/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định, Nghị quyết là sự cụ thể hóa đường lối đối ngoại Đại hội XIV, tiếp nối Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, nhằm phát triển đối ngoại tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hóa và vị thế của đất nước; góp phần hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược đến năm 2030 và năm 2045, xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.

Tại Phiên họp thứ nhất của Ban Chỉ đạo Trung ương về đối ngoại và hội nhập quốc tế diễn ra ngày 30/6, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế kể từ sau Đại hội lần thứ XIV của Đảng đã đạt nhiều kết quả quan trọng, thực chất; đồng thời nhấn mạnh còn rất nhiều công việc cần làm. Theo đó, trong bối cảnh thế giới chuyển biến nhanh, phức tạp, công tác đối ngoại, hội nhập quốc tế phải dự báo sớm, tham mưu nhanh, chính xác và hành động chủ động, phục vụ trực tiếp hơn cho phát triển, tự chủ chiến lược, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Sự phát triển và hoàn thiện tư duy đối ngoại của Đảng không chỉ tạo nền tảng chiến lược cho tiến trình hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới, mà còn mở đường để Việt Nam chuyển từ vị thế chủ yếu tham gia và thực thi các cam kết quốc tế sang chủ động đóng góp sáng kiến, tham gia xây dựng các cơ chế hợp tác, định hình các chuẩn mực và chương trình nghị sự khu vực, quốc tế. Đây cũng là bước phát triển tiếp theo của đối ngoại Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới.