Đề xuất sửa đổi toàn diện quy định xử phạt trong lĩnh vực đầu tư, đấu thầu

Bộ Tài chính đề xuất sửa hàng loạt quy định xử phạt trong lĩnh vực đầu tư, đấu thầu.

Sau hơn 3 năm thực hiện, Nghị định số 122/2021/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kế hoạch và đầu tư đã bộc lộ nhiều hạn chế. Trong giai đoạn này, hàng loạt đạo luật quan trọng như Luật Đầu tư, Luật Đầu tư công, Luật Đấu thầu, Luật Doanh nghiệp, Luật Hợp tác xã cùng nhiều nghị định hướng dẫn đã được sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới, khiến nhiều quy định của Nghị định 122 không còn phù hợp.

Mở rộng phạm vi điều chỉnh, bổ sung nhiều lĩnh vực mới

Theo Bộ Tài chính, quá trình triển khai trên thực tế cũng phát sinh nhiều khó khăn liên quan đến xác định hành vi vi phạm, áp dụng mức xử phạt, thẩm quyền lập biên bản, thẩm quyền xử phạt cũng như việc áp dụng văn bản pháp luật giữa các địa phương chưa thống nhất. Một số hành vi chưa có căn cứ pháp lý để xử phạt, trong khi nhiều quy định hiện hành lại không còn phù hợp với thực tiễn.

Vì vậy, việc xây dựng một nghị định mới thay thế Nghị định số 122/2021/NĐ-CP được đánh giá là cần thiết nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đồng thời nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm hành chính trong các lĩnh vực đầu tư công, đầu tư kinh doanh, đấu thầu, đăng ký doanh nghiệp, hợp tác xã và quy hoạch.

Theo dự thảo, nghị định mới sẽ kế thừa những quy định còn phù hợp của Nghị định số 122/2021/NĐ-CP, đồng thời sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ những quy định không còn đáp ứng yêu cầu quản lý hiện nay.

Ngoài các lĩnh vực đã được quy định trước đây, dự thảo bổ sung các hành vi vi phạm trong hoạt động xúc tiến đầu tư; quản lý và thực hiện các chương trình, dự án sử dụng viện trợ không hoàn lại không thuộc hỗ trợ phát triển chính thức (ODA); đồng thời bổ sung lĩnh vực đăng ký hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã, tổ hợp tác và hộ kinh doanh.

Đối tượng áp dụng cũng được mở rộng để phù hợp với Luật Hợp tác xã năm 2023, bao gồm các hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã, tổ hợp tác và các đơn vị phụ thuộc.

Theo Bộ Tài chính, việc mở rộng phạm vi điều chỉnh sẽ giúp hoàn thiện hành lang pháp lý, tránh bỏ sót các hành vi vi phạm phát sinh trong thực tế, đồng thời tạo sự thống nhất giữa các quy định chuyên ngành.

Điều chỉnh nhiều mức xử phạt theo hướng sát thực tế hơn

Một nội dung được chú ý trong dự thảo là việc rà soát, điều chỉnh hàng loạt mức xử phạt. Theo đó, nhiều hành vi được đề xuất tăng mức xử phạt vì mức hiện hành không còn tương xứng với tính chất, mức độ ảnh hưởng của hành vi vi phạm.

Nhóm hành vi được đề xuất tăng mức phạt gồm các vi phạm trong lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, báo cáo nghiên cứu khả thi đối với dự án đầu tư công; vi phạm trong hoạt động đầu tư ra nước ngoài; một số vi phạm liên quan đến dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP); hay các vi phạm trong lựa chọn nhà đầu tư.

Bộ Tài chính cho biết việc điều chỉnh này xuất phát từ thực tiễn xử lý vi phạm tại các địa phương. Nhiều cơ quan có thẩm quyền phản ánh mức phạt hiện nay còn thấp, chưa đủ sức răn đe đối với những hành vi có tác động lớn đến hiệu quả đầu tư và quản lý nhà nước.

Ở chiều ngược lại, dự thảo cũng đề xuất giảm mức xử phạt đối với một số hành vi mà thực tiễn cho thấy quy định hiện hành quá cao.

Trong đó có các hành vi vi phạm về chế độ báo cáo giám sát, đánh giá đầu tư; chế độ thông tin, báo cáo hoạt động đầu tư; một số hành vi trong lựa chọn nhà đầu tư; đăng ký hộ kinh doanh và một số vi phạm trong lĩnh vực đăng ký doanh nghiệp.

Theo cơ quan soạn thảo, việc điều chỉnh theo hướng tăng - giảm linh hoạt sẽ giúp mức xử phạt phù hợp hơn với tính chất của từng hành vi, đồng thời bảo đảm tính khả thi trong quá trình áp dụng.

Bổ sung nhiều quy định mới để khắc phục khoảng trống pháp lý

Dự thảo nghị định cũng bổ sung nhiều quy định nhằm khắc phục những bất cập phát sinh trong quá trình xử lý vi phạm hành chính.

Đáng chú ý là quy định xử phạt đối với trường hợp vi phạm hành chính nhiều lần. Theo Bộ Tài chính, hiện Nghị định 122 chưa quy định rõ trường hợp nào được coi là vi phạm nhiều lần để áp dụng là tình tiết tăng nặng, dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau trong thực tế.

Dự thảo lần này bổ sung quy định nhằm bảo đảm thống nhất với Luật Xử lý vi phạm hành chính và tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho cơ quan xử phạt.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng sửa đổi quy định về thời hiệu xử phạt đối với một số hành vi cụ thể, làm rõ thời điểm chấm dứt hành vi vi phạm để xác định thời hiệu xử lý, hạn chế tranh cãi trong quá trình áp dụng.

Đối với lĩnh vực đăng ký doanh nghiệp, dự thảo bổ sung quy định về việc kê khai thông tin chủ sở hữu hưởng lợi nhằm đáp ứng yêu cầu của pháp luật về phòng, chống rửa tiền cũng như phục vụ trao đổi thông tin về thuế theo thông lệ quốc tế.

Ngoài ra, nhiều biện pháp khắc phục hậu quả cũng được bổ sung nhằm bảo đảm việc xử lý vi phạm không chỉ dừng ở xử phạt hành chính mà còn buộc tổ chức, cá nhân khắc phục hậu quả và thực hiện đúng quy định pháp luật.

Hoàn thiện quy định về đấu thầu và đầu tư

Một nhóm nội dung lớn khác được sửa đổi là các quy định liên quan đến hoạt động đấu thầu. Dự thảo cập nhật toàn bộ các quy định để phù hợp với Luật Đấu thầu năm 2023 và các nghị định hướng dẫn.

Nhiều hành vi vi phạm liên quan đến hồ sơ mời thầu, tổ chức lựa chọn nhà thầu, đánh giá hồ sơ dự thầu, thương thảo hợp đồng, đăng tải thông tin đấu thầu, các hành vi bị cấm trong đấu thầu... được rà soát, sửa đổi hoặc bổ sung.

Theo Bộ Tài chính, mục tiêu là bảo đảm các quy định về xử phạt thống nhất với pháp luật chuyên ngành, đồng thời quy định rõ ràng hơn để thuận lợi cho quá trình áp dụng trên thực tế.

Trong lĩnh vực đầu tư, các quy định cũng được cập nhật đồng bộ với Luật Đầu tư năm 2025, Luật Đầu tư công và các nghị định hướng dẫn mới ban hành.

Mở rộng thẩm quyền xử phạt và lập biên bản

Dự thảo còn sửa đổi các quy định liên quan đến thẩm quyền của cơ quan quản lý nhà nước. Theo đó, bổ sung thẩm quyền lập biên bản vi phạm hành chính đối với công chức Bộ Tài chính, Sở Tài chính, Ban Quản lý khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế và khu công nghệ cao khi đang thi hành công vụ.

Việc bổ sung này được kỳ vọng sẽ giúp phát hiện và xử lý vi phạm kịp thời, tránh tình trạng phải chuyển hồ sơ qua nhiều cấp như hiện nay.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng mở rộng thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch UBND các cấp, cơ quan thuế và lực lượng quản lý thị trường đối với các hành vi vi phạm trong lĩnh vực hợp tác xã và hộ kinh doanh.

Theo Bộ Tài chính, nghị định mới được xây dựng trên cơ sở kế thừa những quy định còn phù hợp của Nghị định 122/2021/NĐ-CP, đồng thời sửa đổi, bổ sung các quy định để bảo đảm tính đồng bộ, khả thi và nâng cao hiệu quả xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đầu tư, đấu thầu và đăng ký kinh doanh.