Đầu tư công - động lực kiến tạo không gian tăng trưởng bền vững

Thi công dự án khu tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Công cụ để tạo nền tảng phát triển dài hạn

Trong năm 2026, Thủ tướng Chính phủ đã giao kế hoạch đầu tư công cho các bộ, cơ quan Trung ương với tổng vốn hơn 995.000 tỷ đồng, cao hơn khoảng 93.000 tỷ đồng so với năm 2025. Ngoài kế hoạch Thủ tướng giao, nhiều địa phương còn chủ động bố trí thêm vốn từ ngân sách cân đối của mình. Kế hoạch vốn cân đối ngân sách địa phương năm 2026 được các địa phương giao tăng thêm gần 13.000 tỷ đồng so với mức Thủ tướng Chính phủ giao. Bên cạnh đó, phần vốn của các năm trước được phép kéo dài sang năm 2026 là 330,3 tỷ đồng. Như vậy, tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 được giao lên tới 1.008.610,9 tỷ đồng.

TS. Lê Duy Bình, Giám đốc điều hành Economica Việt Nam cho rằng, đầu tư công đang và sẽ tiếp tục đóng vai trò là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn 2025-2026. Tiến độ giải ngân vốn đầu tư công trong năm 2026 được kỳ vọng sẽ cải thiện đáng kể so với năm 2025 khi nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn đã và đang được tháo gỡ vướng mắc về thủ tục, mặt bằng cũng như nguồn vốn để đẩy nhanh tiến độ triển khai.

“Đầu tư công không chỉ tạo ra đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng thông qua hoạt động xây dựng và phát triển hạ tầng, mà còn mở ra những không gian phát triển mới cho nền kinh tế. Các dự án hạ tầng trọng điểm hoàn thành và đưa vào khai thác, hiệu ứng lan tỏa tới toàn bộ nền kinh tế sẽ ngày càng rõ rệt”, ông Bình phân tích.

Các công trình hạ tầng giao thông, logistics hay đô thị khi được hoàn thiện sẽ giúp rút ngắn thời gian di chuyển, giảm chi phí vận chuyển và cải thiện khả năng kết nối giữa các vùng kinh tế. Điều này không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh mà còn thúc đẩy thương mại, dịch vụ và du lịch phát triển. Đồng thời, hệ thống hạ tầng được nâng cấp cũng giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, tạo nền tảng để thu hút thêm dòng vốn đầu tư tư nhân cũng như đầu tư nước ngoài vào các lĩnh vực sản xuất và dịch vụ.

Còn đánh giá của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy, đầu tư công vẫn là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế. Tính toán của ngành thống kê cho thấy, mỗi 1% vốn đầu tư công được giải ngân thêm có thể giúp GDP tăng khoảng 0,06 điểm phần trăm. Vì vậy, việc đẩy nhanh tiến độ và phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công sẽ tạo dư địa đáng kể cho tăng trưởng, đồng thời kích thích các ngành xây dựng, vật liệu và dịch vụ liên quan phát triển.

Cần gắn với nguyên tắc “ba rõ”

Thời gian qua vẫn còn không ít dự án đầu tư công chậm tiến độ, thậm chí bị “treo” hoặc dở dang trong thời gian dài. Tình trạng này không chỉ gây lãng phí nguồn lực mà còn làm mất đi cơ hội phát triển, ảnh hưởng tới đời sống người dân và hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Nhiều công trình chậm triển khai đã trở thành điểm nghẽn đối với phát triển kinh tế - xã hội, gây cản trở giao thông, ảnh hưởng đến môi trường sống và làm giảm niềm tin của người dân cũng như nhà đầu tư. Trong khi đó, tâm lý e ngại trách nhiệm, sợ sai trong quá trình thực thi chính sách vẫn là rào cản khiến việc triển khai các dự án đầu tư công ở một số nơi chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng.

Từ thực tế này, TS. Nguyễn Quốc Việt, Trưởng nhóm nghiên cứu vĩ mô (Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, cần rà soát nghiêm túc toàn bộ quá trình từ khâu thiết kế, quy hoạch đến tổ chức thực hiện các dự án đầu tư công. Trách nhiệm giải trình phải được xác định rõ ngay từ đầu, gắn với nguyên tắc “ba rõ”: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm trong từng khâu của dự án.

Bên cạnh đó, quá trình phê duyệt và triển khai dự án cần chú trọng tạo sự đồng thuận của xã hội, đặc biệt là người dân và các bên liên quan. Việc công khai thông tin đầy đủ, kịp thời về các dự án đầu tư công trước, trong và sau quá trình triển khai sẽ giúp tăng tính minh bạch, qua đó tạo sự ủng hộ và tham gia của cộng đồng, góp phần bảo đảm tiến độ và hiệu quả của dự án. Đồng thời, trong quá trình triển khai cũng cần trao quyền linh hoạt hơn cho chủ đầu tư và nhà thầu trong phạm vi cho phép, nhằm xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh.

Khi các cơ chế, chính sách mới về đầu tư công và đấu thầu đã được hoàn thiện theo hướng cởi mở hơn, yếu tố quyết định chính là khâu thực thi. “Nếu các cơ quan quản lý và chính quyền địa phương chủ động hơn, vượt qua tâm lý sợ sai và tăng cường trách nhiệm trong điều hành, đầu tư công sẽ phát huy tốt vai trò dẫn dắt, mở rộng không gian tăng trưởng và hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng cao của nền kinh tế trong giai đoạn tới”, ông Việt nhìn nhận.