 |
Công nghệ bảo quản - chìa khóa nâng giá trị và mở rộng thị trường nông sản Việt. |
Nông nghiệp Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển dịch quan trọng với mục tiêu phát triển ngoài tập trung vào tăng sản lượng ngành hướng tới nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và tính bền vững. Trong chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại, công nghệ bảo quản và chế biến sau thu hoạch ngày càng đóng vai trò then chốt, quyết định khả năng giảm tổn thất, nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường xuất khẩu.
Thực tế cho thấy, tổn thất sau thu hoạch của nhiều ngành hàng nông sản ở Việt Nam vẫn ở mức khá cao. Rau quả có thể thất thoát từ 20-30% sản lượng, thủy sản khoảng 15-25%, lúa gạo dao động 13-15%. Những con số này không chỉ gây lãng phí nguồn lực mà còn làm giảm hiệu quả kinh tế trong chuỗi sản xuất nông nghiệp.
Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ mô hình sản xuất còn nhỏ lẻ, phân tán, khiến việc đầu tư hạ tầng bảo quản và chế biến khó đạt quy mô hiệu quả. Hệ thống bảo quản sau thu hoạch chưa được đầu tư đồng bộ, đặc biệt là chuỗi cung ứng lạnh yếu tố quyết định đối với nhiều sản phẩm tươi sống vẫn còn thiếu và phát triển không đồng đều giữa các vùng sản xuất.
Ở lĩnh vực chế biến, tỷ lệ doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ còn hạn chế. Phần lớn nông sản xuất khẩu của Việt Nam vẫn ở dạng nguyên liệu hoặc sơ chế, dẫn đến giá trị gia tăng thấp và khả năng cạnh tranh chưa cao. Trong khi đó, các thị trường nhập khẩu lớn ngày càng siết chặt các yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và tiêu chuẩn phát thải carbon.
Trong bối cảnh đó, đầu tư phát triển công nghệ bảo quản hiện đại được xem là giải pháp quan trọng để giảm tổn thất và nâng cao hiệu quả chuỗi giá trị nông sản. Một trong những hướng ưu tiên là xây dựng hệ thống chuỗi cung ứng lạnh thông minh, có khả năng kiểm soát môi trường trong suốt quá trình bảo quản và vận chuyển.
Cùng với đó, nhiều công nghệ mới đang được nghiên cứu và ứng dụng như bao gói chức năng, vật liệu sinh học hay các hệ thống theo dõi điều kiện bảo quản theo thời gian thực. Những giải pháp này giúp kéo dài thời gian lưu trữ nông sản đồng thời vẫn đảm bảo chất lượng, giảm rủi ro hư hỏng trong quá trình vận chuyển.
Theo PGS.TS Phạm Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch, nếu cải thiện công nghệ bảo quản, thời gian lưu trữ nông sản có thể kéo dài thêm từ 1,5 đến 2 lần. Điều này tạo điều kiện để nhiều mặt hàng chuyển sang vận chuyển bằng đường biển thay vì phụ thuộc vào đường hàng không như hiện nay.
Đối với các sản phẩm tươi như trái cây, rau quả hay thủy sản, việc kéo dài thời gian bảo quản sẽ giúp giảm đáng kể chi phí logistics, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận các thị trường xa như châu Âu hoặc Bắc Mỹ. Đây cũng là yếu tố quan trọng giúp nông sản Việt Nam nâng cao khả năng cạnh tranh trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng khốc liệt.
Bên cạnh bảo quản, ngành nông nghiệp cũng đang định hướng chuyển mạnh sang chế biến sâu nhằm gia tăng giá trị cho sản phẩm. Các công nghệ tách chiết và thu nhận hoạt chất sinh học từ nông sản và phụ phẩm hay các chất chống oxy hóa đang mở ra nhiều cơ hội phát triển sản phẩm có giá trị cao cho các ngành thực phẩm, dược phẩm và mỹ phẩm.
Việt Nam hiện có nguồn phụ phẩm nông nghiệp rất lớn, ước tính khoảng 156,8 triệu tấn mỗi năm, chủ yếu đến từ trồng trọt và chăn nuôi. Nếu được tận dụng hiệu quả, nguồn phụ phẩm này có thể trở thành nguyên liệu cho nhiều sản phẩm mới như thực phẩm chức năng, vật liệu sinh học, thức ăn chăn nuôi hoặc phân bón hữu cơ.
Việc khai thác hiệu quả phụ phẩm nông nghiệp không chỉ góp phần nâng cao giá trị gia tăng cho ngành nông nghiệp mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải và tận dụng tối đa nguồn tài nguyên sinh khối.
Trong bối cảnh thương mại nông sản toàn cầu ngày càng cạnh tranh và tiêu chuẩn thị trường ngày càng cao, đổi mới công nghệ bảo quản và chế biến sâu không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là bước đi chiến lược. Khi thời gian bảo quản được kéo dài và giá trị sản phẩm được nâng lên, nông sản Việt Nam sẽ có thêm cơ hội vươn xa, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.
