Từ động lực tăng trưởng kinh tế đến cơ hội trên thị trường chứng khoán

Những động lực tăng trưởng đang mở rộng

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước những cơ hội mới khi các động lực tăng trưởng kinh tế được củng cố, từ sản xuất công nghiệp, thương mại đến đầu tư công và dòng vốn đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, mức độ lan tỏa của những động lực này tới khu vực doanh nghiệp trong nước mới là yếu tố quyết định chất lượng tăng trưởng và triển vọng lợi nhuận.

Theo báo cáo La bàn đầu tư tháng 11/2026 của VNDIRECT Research, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) 10 tháng tăng 12,4% so với cùng kỳ, mức cao nhất trong cùng kỳ kể từ năm 2019. Riêng tháng 10, IIP tăng 15% so với cùng kỳ và 2,3% so với tháng trước. Công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 13%, đóng góp 10,2 điểm phần trăm vào mức tăng chung toàn ngành.

Tuy nhiên, doanh nghiệp nội địa chỉ thực sự hưởng lợi khi đáp ứng được yêu cầu về chất lượng, giá thành, tiến độ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 10 tháng đạt 1.010,6 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ, lần đầu vượt mốc 1.000 tỷ USD. Riêng tháng 10, Việt Nam xuất siêu 7,3 tỷ USD; xuất khẩu tăng 8,7% so với tháng trước, nhập khẩu giảm 1,4%. Tuy nhiên, cần nhìn xuất siêu cùng diễn biến nhập khẩu và nhu cầu nguyên liệu, thay vì tách riêng để đánh giá sức khỏe thương mại. Với doanh nghiệp xuất khẩu, tăng trưởng kim ngạch chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng đơn hàng ổn định, biên lợi nhuận được bảo toàn và khả năng đáp ứng các yêu cầu của thị trường.

Đầu tư công tiếp tục là nguồn lực quan trọng. Theo VNDIRECT, vốn đầu tư thực hiện từ ngân sách nhà nước tháng 10 đạt 121,6 nghìn tỷ đồng, tăng 23,7% so với cùng kỳ. Lũy kế 10 tháng đạt 783,9 nghìn tỷ đồng, tăng 19,8%, tương đương khoảng 69% kế hoạch năm. Tuy nhiên, cơ hội chỉ thành doanh thu khi dự án được triển khai, nghiệm thu, thanh toán; năng lực thi công và quản trị vốn lưu động quyết định mức hưởng lợi của doanh nghiệp.

Tổng vốn FDI đăng ký 10 tháng đạt 54,9 tỷ USD, góp phần củng cố năng lực sản xuất, xuất khẩu và kết nối chuỗi cung ứng quốc tế. Tuy nhiên, vốn đăng ký không đồng nghĩa vốn thực hiện; tác động tới doanh nghiệp nội địa phụ thuộc mức độ liên kết với nhà cung ứng trong nước. Nâng tỷ lệ nội địa hóa và tạo thêm giá trị trong nước mới quyết định chiều sâu lan tỏa.

Cơ hội trên thị trường phân hóa theo khả năng hấp thụ tăng trưởng

Những tín hiệu vĩ mô tích cực không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp đều hưởng lợi như nhau. Theo thống kê của VNDIRECT, đến ngày 3/11/2026, có 397 doanh nghiệp HoSE công bố báo cáo tài chính quý III, đại diện 99,9% tổng vốn hóa toàn sàn. Lợi nhuận ròng quý III tăng 52% so với cùng kỳ; lũy kế 9 tháng tăng 48,8%. Tuy nhiên, kết quả chung chịu ảnh hưởng đáng kể từ lợi nhuận đột biến của VIC, VHM và BSR. Nếu loại trừ ba doanh nghiệp này, lợi nhuận ròng toàn sàn vẫn tăng 17,5%.

Theo ngành, lợi nhuận ròng quý III của tài nguyên cơ bản tăng 109,5%; riêng HPG tăng 106%. Bán lẻ tăng 81,2%, điện, nước và xăng dầu khí đốt tăng 69,1%, ngân hàng tăng 19,5%. Ngược lại, xây dựng và vật liệu giảm 45,1%, dịch vụ tài chính giảm 49,6%, hàng cá nhân và gia dụng giảm 49,4%. Mặt khác, lợi nhuận tăng mạnh ở một số nhóm có thể phản ánh yếu tố chu kỳ hoặc nền so sánh thấp; do đó, tính bền vững của kết quả cần được xem xét qua nhiều quý, thay vì chỉ căn cứ vào một kỳ báo cáo.

Với công nghiệp và tài nguyên cơ bản, nhu cầu sản xuất, đầu tư hạ tầng có thể hỗ trợ tiêu thụ, nhưng triển vọng còn phụ thuộc giá đầu vào và biên lợi nhuận. Bán lẻ gắn với sức mua; ngân hàng cần cân bằng tăng trưởng tín dụng với chất lượng tài sản, chi phí vốn. Với xây dựng, vật liệu, quy mô đầu tư lớn chưa bảo đảm lợi nhuận nếu doanh nghiệp khó tiếp cận dự án, nghiệm thu hoặc thu hồi công nợ. Đánh giá cơ hội ngành vì thế phải đi cùng năng lực thực thi của từng doanh nghiệp.

VNDIRECT nâng dự báo tăng trưởng lợi nhuận ròng năm 2026 của doanh nghiệp niêm yết trên HoSE lên 36%, từ 27% trước đó, trên cơ sở kết quả 9 tháng. Tuy nhiên, lợi nhuận quý IV được dự báo chỉ tăng khoảng 6% so với cùng kỳ do lợi nhuận đột biến giảm dần và nền so sánh cao. Triển vọng năm 2027 được nhìn nhận tích cực nhờ tăng trưởng GDP, chính sách tài khóa mở rộng, đầu tư tư nhân phục hồi và chính sách tiền tệ hỗ trợ. Dù vậy, tiến độ dự án, quản trị chi phí và hiệu quả sử dụng vốn vẫn quyết định khả năng chuyển hóa cơ hội thành lợi nhuận.

Bài toán chuyển hóa nguồn lực thành tăng trưởng bền vững

Để động lực vĩ mô tạo ra tăng trưởng dài hạn, yêu cầu không chỉ là huy động thêm vốn mà còn phải phân bổ đúng trọng tâm và nâng cao hiệu quả sử dụng. Đầu tư công, FDI và đầu tư tư nhân cần kết nối, bổ trợ; doanh nghiệp trong nước phải cải thiện năng lực quản trị và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

VNDIRECT ghi nhận CPI tháng 10 tăng 5,09% so với cùng kỳ và 0,20% so với tháng trước, trong đó năng lượng, nhà ở và thực phẩm tạo áp lực. Giá năng lượng cao có thể làm tăng chi phí sản xuất, vận tải, ảnh hưởng biên lợi nhuận và sức mua; doanh nghiệp khó chuyển chi phí vào giá bán sẽ chịu sức ép lớn hơn.

Chính sách tiền tệ của các nền kinh tế lớn, đặc biệt là Fed, biến động giá năng lượng và đàm phán thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ là những yếu tố cần theo dõi. Các diễn biến này có thể tác động tới tỷ giá, chi phí vốn, đơn hàng xuất khẩu và quyết định đầu tư.

Trong nước, điều hành tiền tệ phải cân bằng giữa hỗ trợ tăng trưởng, ổn định thanh khoản và kiểm soát các cân đối vĩ mô. Theo VNDIRECT, Ngân hàng Nhà nước hút ròng khoảng 92,2 nghìn tỷ đồng qua nghiệp vụ thị trường mở trong tháng 10, đưa dư nợ OMO lưu hành xuống khoảng 58,2 nghìn tỷ đồng. Lãi suất liên ngân hàng bình quân ở mức 3,6%/năm qua đêm và 4,4%/năm kỳ hạn một tuần, thấp hơn bình quân nửa đầu năm. Lãi suất huy động 12 tháng bình quân giảm từ 5,97% xuống 5,55%.

VNDIRECT cũng đề cập khoảng 66 nghìn tỷ đồng vốn đầu tư công giải ngân trong tháng 10 ở phần phân tích thanh khoản. Đây là chỉ tiêu khác với vốn đầu tư thực hiện từ ngân sách nhà nước 121,6 nghìn tỷ đồng nêu trên. Việc tách bạch hai số liệu là cần thiết để tránh đồng nhất quy mô vốn thực hiện với lượng vốn giải ngân được đề cập trong phân tích thanh khoản.

Mặt bằng lãi suất hợp lý giúp doanh nghiệp giảm chi phí tài chính, nhưng không thay thế năng lực quản trị. Vốn chỉ phát huy hiệu quả khi được đưa vào dự án có khả năng sinh lời, kiểm soát tiến độ và tạo dòng tiền. Nhà đầu tư cần xem xét sức khỏe tài chính, khả năng thu hồi công nợ và hiệu quả chuyển vốn thành doanh thu, thay vì chỉ nhìn mức tăng lợi nhuận một quý.

Sự cải thiện của nền kinh tế chỉ tạo nền tảng vững chắc cho thị trường chứng khoán khi được phản ánh bằng tăng trưởng lợi nhuận có chất lượng và độ lan tỏa. Doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh, quản trị tài chính lành mạnh và vị thế tốt trong chuỗi cung ứng sẽ có lợi thế. Thước đo tăng trưởng không chỉ là quy mô vốn đầu tư hay kim ngạch thương mại, mà còn là năng suất, giá trị gia tăng và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Khi dự án triển khai hiệu quả, đầu tư tư nhân phục hồi và doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, lợi nhuận mới có cơ sở mở rộng trên diện rộng, củng cố triển vọng dài hạn của thị trường chứng khoán. Đó cũng là cơ sở để phân biệt cơ hội mang tính chu kỳ với triển vọng tăng trưởng có nền tảng dài hạn.