Kinh tế toàn cầu chịu sức ép đa chiều
Thực tế cho thấy, năm 2025 đi qua trong bối cảnh kinh tế thế giới vận động chậm chạp, chịu tác động đan xen của căng thẳng địa chính trị, phân mảnh thương mại và các cú sốc khí hậu ngày càng rõ nét. Sau giai đoạn phục hồi mạnh hậu đại dịch năm 2021, từ 2022 đến nay kinh tế toàn cầu rơi vào trạng thái “trì trệ kéo dài”, chưa đủ lực bứt phá nhưng cũng chưa rơi vào suy thoái sâu.
 |
| Triển vọng kinh tế thế giới năm 2026 được nhận định sẽ phục hồi thận trọng trong bối cảnh lạm phát toàn cầu tiếp tục giảm. |
Một điểm nhấn nổi bật của kinh tế thế giới năm 2025 là sự gia tăng mạnh của chủ nghĩa bảo hộ thương mại. Các biện pháp thuế quan, rào cản kỹ thuật và chính sách ưu tiên sản xuất trong nước, đặc biệt từ Mỹ, tiếp tục lan rộng. Vai trò của các định chế thương mại đa phương như WTO suy yếu rõ rệt, khiến hệ thống thương mại toàn cầu ngày càng phân mảnh và thiếu cơ chế điều phối hiệu quả.
Nhận định về kinh tế toàn cầu năm 2025, ThS. Nguyễn Trần Minh Trí - Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới (Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam) cho rằng, xu hướng phân mảnh thương mại đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Các cú sốc địa chính trị, xung đột quân sự và rủi ro logistics thúc đẩy doanh nghiệp đẩy mạnh “nearshoring”, “reshoring”, đưa sản xuất về gần thị trường tiêu thụ. Dù gia tăng khả năng chống chịu, xu hướng này cũng kéo chi phí lên cao và làm suy giảm hiệu quả phân công lao động toàn cầu.
Theo ThS. Nguyễn Trần Minh Trí, cạnh tranh địa chính trị tiếp tục phủ bóng lên triển vọng kinh tế năm 2025. Các xung đột kéo dài như Nga - Ukraine, Israel - Hamas chưa hạ nhiệt, trong khi nhiều điểm nóng mới xuất hiện tại Nam Á, Trung Đông và Đông Nam Á. Sự suy yếu của các cơ chế quản trị toàn cầu, đặc biệt là vai trò của Liên Hợp Quốc, khiến môi trường quốc tế trở nên bất định hơn, làm gia tăng chi phí rủi ro cho đầu tư và thương mại.
Bất chấp bất ổn, kinh tế thế giới năm 2025 vẫn duy trì tăng trưởng khoảng 3,1-3,2%, thấp hơn đáng kể mức trung bình trước đại dịch. Thương mại toàn cầu tăng khoảng 3,6% nhưng triển vọng kém bền vững. Lạm phát tiếp tục hạ nhiệt xuống khoảng 4,2%, tạo dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ. Trong bức tranh đó, các nền kinh tế mới nổi như Trung Quốc và Ấn Độ vẫn đóng vai trò động lực tăng trưởng toàn cầu.
Về cấu trúc tăng trưởng, ThS. Nguyễn Trần Minh Trí nhận định vai trò của các ngành kinh tế mới ngày càng rõ nét. Kinh tế số, thương mại điện tử, thanh toán số và kinh tế nền tảng trở thành trụ cột tại nhiều quốc gia. Song song đó, robot, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo đang tái định hình thị trường lao động. Chuyển đổi năng lượng và kinh tế xanh tiếp tục mở ra các ngành công nghiệp mới, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng tái tạo và xe điện.
Công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực tăng trưởng
Triển vọng kinh tế thế giới năm 2026, theo đánh giá của ThS. Nguyễn Trần Minh Trí được nhìn nhận theo hướng phục hồi thận trọng trong bối cảnh lạm phát toàn cầu tiếp tục giảm. Việc áp lực giá hạ nhiệt giúp chi phí tài chính giảm, tạo dư địa cho tiêu dùng và đầu tư phục hồi. Thị trường lao động tại nhiều nền kinh tế duy trì ổn định hoặc cải thiện nhẹ, qua đó củng cố niềm tin người tiêu dùng và đóng góp tích cực hơn cho tăng trưởng kinh tế.
Công nghệ và đổi mới sáng tạo được xem là một trong những động lực quan trọng nhất của tăng trưởng năm 2026. Trí tuệ nhân tạo, nếu được quản trị hiệu quả, có thể giúp nâng cao năng suất, thúc đẩy đầu tư và hình thành các mô hình kinh doanh mới. Đối với các nền kinh tế đang phát triển, việc đẩy mạnh đầu tư vào công nghệ số, năng lượng tái tạo và kinh tế xanh mở ra cơ hội rút ngắn khoảng cách phát triển và tạo dư địa tăng trưởng dài hạn.
Tuy nhiên, ThS. Nguyễn Trần Minh Trí cũng cho rằng triển vọng năm 2026 vẫn đối mặt với nhiều rủi ro lớn, trong đó căng thẳng thương mại là thách thức đáng lo ngại nhất. Xu hướng gia tăng các biện pháp bảo hộ và trả đũa thương mại có thể làm suy giảm xuất khẩu, gián đoạn chuỗi cung ứng và kéo tăng trưởng toàn cầu đi xuống. Bên cạnh đó, gánh nặng nợ công cao tại nhiều quốc gia hạn chế khả năng ứng phó chính sách trước các cú sốc mới.
IMF dự báo kinh tế toàn cầu năm 2026 tiếp tục ở trạng thái “không bùng nổ, không suy thoái”, với tăng trưởng GDP khoảng 3,1% và thương mại toàn cầu chỉ tăng hơn 2%. Trong bức tranh chung đó, châu Á được đánh giá là khu vực năng động hơn mức trung bình toàn cầu. Theo Lombard Odier, GDP châu Á năm 2026 có thể tăng khoảng 4%, với Ấn Độ tiếp tục dẫn đầu và nhiều nền kinh tế Đông Nam Á duy trì đà tăng trưởng khá.
“Triển vọng châu Á năm 2026 sẽ chịu tác động mạnh từ chính sách tiền tệ của Mỹ và định hướng tăng trưởng mới của Trung Quốc. Việc Fed tiếp tục cắt giảm lãi suất và đồng USD suy yếu sẽ cải thiện thanh khoản, thúc đẩy dòng vốn vào các thị trường mới nổi. Đồng thời, các hiệp định thương mại như RCEP góp phần củng cố chuỗi cung ứng nội khối, tạo “vùng đệm” quan trọng trước nguy cơ gia tăng bảo hộ thương mại toàn cầu”, ThS. Nguyễn Trần Minh Trí nhận định.
