Thị trường vốn trước cơ hội hút dòng tiền mới

Ông Benjamin Sheridan, Giám đốc điều hành Boston Consulting Group (BCG) chia sẻ tại diễn đàn. Ảnh: T.H

Nhu cầu vốn tăng từ 160 tỷ USD lên 270 tỷ USD

Theo đánh giá của nhiều nhà đầu tư tại Diễn đàn Đầu tư đổi mới sáng tạo Việt Nam 2026, Việt Nam hiện là nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất Đông Nam Á, với nhu cầu vốn lớn và tiếp tục gia tăng.

Theo báo cáo Đầu tư công nghệ và đổi mới sáng tạo Việt Nam 2026 cùng Chỉ số thị trường vốn tư nhân Việt Nam, dự báo, nhu cầu đầu tư hàng năm của Việt Nam sẽ tăng từ khoảng 160 tỷ USD hiện nay lên khoảng 270 tỷ USD vào năm 2030 và hướng tới khoảng 500 tỷ USD vào năm 2045, tương đương mức 30-35% GDP.

Nhu cầu này trải rộng trên nhiều lĩnh vực như cơ sở hạ tầng, giao thông vận tải, chuyển đổi xanh, mở rộng sản xuất, kỹ thuật số và đổi mới sáng tạo.

Trong khi đó, kênh tín dụng ngân hàng đang dần tiệm cận giới hạn. Hiện nay, ngân hàng đang tài trợ khoảng 35-45% tổng vốn đầu tư, trong khi tỷ lệ tín dụng/GDP đã vượt 140%, cao nhất khu vực Đông Nam Á.

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đang định hướng tỷ lệ tín dụng/GDP ổn định ở mức khoảng 130%, đồng nghĩa tăng trưởng tín dụng ngân hàng sẽ tương đương với tốc độ tăng trưởng GDP. Điều này tạo dư địa để thị trường vốn phát huy vai trò lớn hơn trong việc cung ứng vốn cho nền kinh tế.

Hiện thị trường vốn mới đáp ứng khoảng 14-17% tổng nhu cầu vốn đầu tư và cần tiếp tục mở rộng quy mô để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng trong tương lai.

Thị trường vốn đại chúng của Việt Nam hiện bao gồm HOSE, HNX và UPCoM vận hành thống nhất dưới cơ cấu VNX với hơn 1.500 công ty niêm yết. Tuy nhiên, chiều sâu thị trường vẫn còn khoảng cách so với nhiều nước đang phát triển khi vốn hóa thị trường chứng khoán chỉ đạt khoảng 78% GDP, thấp hơn mức 95-135% của các nước Đông Nam Á.

Cơ cấu nhà đầu tư hiện vẫn chủ yếu là nhà đầu tư cá nhân trong nước. Trong khi đó, thị trường vốn tư nhân dù ghi nhận sự phục hồi trong năm 2025 với quy mô khoảng 4,5 tỷ USD sau điều chỉnh nhưng vẫn đang ở giai đoạn sơ khai.

Theo đánh giá, thị trường vốn đại chúng và thị trường vốn tư nhân có tầm nhìn, nguồn vốn và mô hình tạo giá trị khác nhau, song cần phối hợp đồng bộ để bổ trợ cho tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế.

Thể chế và hội nhập mở đường cho dòng vốn mới

Một trong những yếu tố tạo động lực lớn cho thị trường vốn Việt Nam là những thay đổi mang tính cấu trúc đang được triển khai đồng loạt trong thời gian qua.

Về cơ sở hạ tầng và khả năng tiếp cận thị trường, Việt Nam được đánh giá đã bắt kịp các nước Đông Nam Á chỉ trong vòng 3 năm. Hệ thống giao dịch KRX vận hành từ năm 2025 giúp nâng năng lực xử lý lệnh gấp 5-8 lần, đồng thời đưa hạ tầng giao dịch, thanh toán bù trừ và lưu ký tiệm cận chuẩn thị trường phát triển.

Nhà đầu tư chia sẻ với Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng tại diễn đàn. Ảnh: T.H

Chu kỳ thanh toán đã được rút ngắn từ T+3 xuống T+2 từ năm 2022, trong khi thời gian từ IPO đến niêm yết giảm từ khoảng 90 ngày xuống còn 30 ngày trong năm 2025. Việc xóa bỏ yêu cầu ký quỹ trước giao dịch cũng giúp cải thiện khả năng tiếp cận thị trường.

Cùng với đó, triển vọng nâng hạng thị trường được xem là động lực lớn thu hút dòng vốn mới. Việt Nam dự kiến được xác nhận nâng hạng lên thị trường mới nổi trong tháng 9/2026, với dòng vốn ngoại ước tính khoảng 5-8 tỷ USD.

Tiềm năng này sẽ tiếp tục mở rộng nếu Việt Nam được đưa vào bộ chỉ số MSCI Emerging Markets, với quy mô dòng vốn có thể cao hơn 3-4 lần, cùng triển vọng nâng hạng tín nhiệm quốc gia lên mức đầu tư.

Ở góc độ quy định và quản trị, các tiêu chuẩn thị trường đang dần tiệm cận yêu cầu của các quỹ đầu tư thị trường mới nổi thông qua Luật Chứng khoán 2024, lộ trình áp dụng IFRS từ năm 2026 và yêu cầu công bố thông tin song ngữ. Đồng thời, công tác giám sát và thực thi cũng tiếp tục được tăng cường.

Về chiều sâu thể chế và hệ sinh thái, Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam từ năm 2025 được kỳ vọng tạo nền tảng thu hút dòng vốn tổ chức toàn cầu. Ngành quỹ mở và ETF cũng tiếp tục phát triển, góp phần xây dựng cơ sở nhà đầu tư tổ chức trong nước.

Hiệu suất nổi bật tạo thêm sức hút cho thị trường

Thị trường vốn Việt Nam thời gian qua đã ghi nhận nhiều kết quả tích cực. VN-Index tăng 41% trong năm 2025, mức tăng cao nhất ASEAN, trong khi mặt bằng định giá vẫn được đánh giá còn hấp dẫn.

Khả năng phục hồi của thị trường cũng được thể hiện khi khoảng 5 tỷ USD giá trị bán ròng của khối ngoại trong giai đoạn 2024-2025 đã được dòng vốn trong nước hấp thụ hoàn toàn. Trong khi đó, FDI tiếp tục duy trì ở mức khoảng 28 tỷ USD.

Thanh khoản thị trường tiếp tục cải thiện với giá trị giao dịch bình quân phiên đạt khoảng 1,2 tỷ USD, tăng 33% so với cùng kỳ và cao gấp 6 lần trong vòng 5 năm, tương đương các thị trường Singapore và Thái Lan. Hiện Việt Nam đã có hơn 12 triệu tài khoản đầu tư.

Đáng chú ý, thị trường vốn đại chúng hiện vẫn chủ yếu do nhà đầu tư cá nhân trong nước dẫn dắt, chiếm khoảng 90% giao dịch nội địa, trong khi tỷ lệ này tại Thái Lan khoảng 30%.

Bên cạnh đó, kế hoạch IPO đang phục hồi tích cực với quy mô dự kiến đạt khoảng 3-5 tỷ USD trong giai đoạn 2026-2027. Đây được xem là chu kỳ IPO do khu vực tư nhân dẫn dắt đầu tiên kể từ năm 2018, góp phần đa dạng hóa cấu phần thị trường ngoài nhóm ngân hàng và bất động sản.

Dự báo, nhu cầu đầu tư hàng năm của Việt Nam sẽ tăng từ khoảng 160 tỷ USD hiện nay lên khoảng 270 tỷ USD vào năm 2030. Ảnh: T.H

Nhiều động lực tăng trưởng mới cũng đang mở ra cho thị trường vốn Việt Nam như triển vọng nâng hạng lên MSCI Emerging Markets, nâng hạng tín nhiệm quốc gia, cải cách hệ thống hưu trí và áp dụng yêu cầu công bố thông tin ESG bắt buộc.

Cơ hội đầu tư được kỳ vọng tiếp tục mở rộng nhờ gia tăng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng, làn sóng IPO sau năm 2027 và cơ chế thử nghiệm tại VIFC, tạo điều kiện cho các loại tài sản mới hình thành và phát triển.

Từ thực tế trên, các chuyên gia cho rằng, cơ hội chiến lược đang mở ra cho nhiều bên tham gia thị trường. Doanh nghiệp có thêm kênh huy động vốn mới; các quỹ PE/VC có điều kiện đầu tư ở mức định giá hấp dẫn và thoái vốn qua IPO; nhà đầu tư quốc tế gia tăng phân bổ vào nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất Đông Nam Á; trong khi các ngân hàng và công ty quản lý tài sản trong nước có dư địa mở rộng hoạt động quản lý tài sản trước làn sóng tham gia của các định chế tài chính quốc tế.