Tăng tốc về đích giải ngân đầu tư công, đưa nguồn lực vào thực tiễn

Đến hết tháng 8/2026, giải ngân vốn đầu tư công đạt 49,8% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, cao hơn cùng kỳ năm 2025 cả về tỷ lệ và giá trị tuyệt đối. Ảnh: Lê Toàn

Quyết liệt từ chỉ đạo đến tổ chức thực hiện

Theo Bộ Tài chính, đến hết tháng 8/2026, giải ngân vốn đầu tư công đạt 49,8% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, cao hơn cùng kỳ năm 2025 cả về tỷ lệ và giá trị tuyệt đối. Đáng chú ý, tốc độ giải ngân trong tháng 8 đã cải thiện so với tháng 7 cho thấy tiến độ đang có xu hướng tích cực hơn sau những tháng đầu năm.

Đằng sau kết quả này là sự vào cuộc đồng bộ từ Trung ương đến địa phương. Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục xác định giải ngân đầu tư công là một trong những nhiệm vụ chính trị trọng tâm, là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng; thường xuyên chỉ đạo tại các phiên họp Chính phủ, hội nghị với địa phương, đồng thời ban hành nhiều nghị quyết, công điện, chỉ thị và văn bản đôn đốc tiến độ.

Tại Nghị quyết số 216/NQ-CP ngày 6/8/2026 về Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 7/2026, Chính phủ yêu cầu các bộ, cơ quan trung ương và địa phương quyết liệt thúc đẩy giải ngân, phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn được giao. Một yêu cầu quan trọng được đặt ra là không đề xuất hoàn trả vốn ngân sách trung ương khi chưa rà soát, đánh giá tác động đến tiến độ dự án và việc thực hiện các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

Cùng với đó, nguyên tắc điều chuyển vốn từ những dự án chậm triển khai, không có khả năng giải ngân sang các dự án có nhu cầu và khả năng giải ngân tốt hơn tiếp tục được nhấn mạnh.

Ở cấp thực hiện, nhiều bộ, cơ quan trung ương và địa phương đã chủ động thành lập tổ công tác ngay từ đầu năm để tháo gỡ khó khăn, phân công lãnh đạo trực tiếp theo dõi tiến độ, xây dựng kế hoạch giải ngân chi tiết và thường xuyên kiểm tra tình hình thực hiện dự án.

Trách nhiệm của người đứng đầu được đề cao hơn, cùng với yêu cầu đánh giá định kỳ tình hình thực hiện, nhận diện rõ nguyên nhân khách quan, chủ quan và trách nhiệm của các cá nhân liên quan. Việc thực hiện chế độ báo cáo, cập nhật dữ liệu giải ngân và phản ánh khó khăn, vướng mắc cũng được tăng cường nhằm tạo cơ sở cho cơ quan quản lý kịp thời xử lý.

Một bước tiến đáng chú ý là Bộ Tài chính đã triển khai hệ thống công nghệ thông tin phục vụ chấm điểm giải ngân vốn đầu tư công theo Quyết định số 1129/QĐ-TTg. Sau giai đoạn thử nghiệm, phương án chấm điểm chính thức dự kiến được thực hiện từ kỳ báo cáo tháng 10/2026, qua đó tăng thêm công cụ đánh giá tiến độ, chất lượng tổ chức thực hiện và trách nhiệm của các đơn vị.

Từ “có vốn” sang “có khối lượng, có công trình”

Một trong những chuyển biến quan trọng trong điều hành đầu tư công là việc chú trọng hơn đến chất lượng phân bổ vốn và khả năng thực hiện thực tế.

Đến hết tháng 8/2026, phần lớn kế hoạch vốn năm 2026 đã được các bộ, cơ quan trung ương và địa phương phân bổ chi tiết. Bộ Tài chính đồng thời chủ động rà soát nhu cầu điều chỉnh kế hoạch vốn, kiểm tra phương án phân bổ, kịp thời đề nghị điều chỉnh đối với những dự án chưa đủ điều kiện hoặc gặp vướng mắc, tạo điều kiện đưa vốn đến những nơi có khả năng hấp thụ tốt hơn.

Như vậy, yêu cầu đối với đầu tư công không chỉ dừng ở việc phân bổ đủ vốn, mà phải bảo đảm vốn được đưa vào đúng dự án, đúng tiến độ và tạo ra khối lượng thực hiện thực tế.

Bộ Tài chính cũng thực hiện công khai tình hình giải ngân của các bộ, cơ quan trung ương và địa phương theo tuần, tháng. Việc công khai vừa giúp các đơn vị theo dõi tiến độ chung, vừa tạo cơ sở nhận diện những nơi giải ngân tốt, những nơi còn chậm để có biện pháp đôn đốc, điều hành phù hợp.

Thực tế 8 tháng cho thấy sự phân hóa giữa các đơn vị vẫn khá rõ. Một số bộ, địa phương vừa có tỷ lệ giải ngân cao vừa đạt giá trị giải ngân lớn, trong khi một số đơn vị vẫn có tỷ lệ giải ngân thấp. Đây là cơ sở để những tháng cuối năm tiếp tục chuyển trọng tâm từ điều hành chung sang bám sát từng dự án, từng điểm nghẽn và từng trách nhiệm cụ thể.

Trong đó, các dự án giao thông trọng điểm, dự án có khối lượng thực hiện lớn và khả năng lan tỏa cao cần được ưu tiên tháo gỡ. Cùng với việc thúc đẩy thi công, công tác nghiệm thu, thanh toán cũng phải được thực hiện ngay khi có khối lượng hoàn thành, tránh tình trạng công trình đã thực hiện nhưng vốn chưa được thanh toán.

Việc triển khai các quy định mới về phân cấp, phân quyền, rút gọn thủ tục, đơn giản hóa hồ sơ thanh toán theo Nghị định số 254/2025/NĐ-CP được xác định là một trong những giải pháp để rút ngắn thời gian từ khi hoàn thành khối lượng đến khi thanh toán vốn.

Gỡ khó, tăng tốc những tháng cuối năm

Để phấn đấu hoàn thành mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn được giao, nhiều giải pháp rốt ráo cần tiếp tục triển khai trong những tháng tiếp theo, trong đó trọng tâm là xử lý những điểm nghẽn đang trực tiếp cản trở tiến độ.

Trước hết là nguồn cung và giá nguyên vật liệu. Tình trạng khan hiếm đá, cát xây dựng tại một số khu vực, cùng biến động giá vật liệu và xăng dầu đang ảnh hưởng đến tiến độ thi công và khả năng tài chính của nhà thầu.

Do đó, các địa phương có mỏ vật liệu được yêu cầu rà soát, nâng công suất khai thác các mỏ đang hoạt động, tháo gỡ thủ tục cấp phép mỏ mới và gia hạn các mỏ còn trữ lượng. Nguồn vật liệu cần được ưu tiên cho các công trình, dự án trọng điểm quốc gia.

Bộ Xây dựng được đề nghị theo dõi sát diễn biến thị trường, tăng cường quản lý giá vật liệu xây dựng, đồng thời nghiên cứu cơ chế điều phối vật liệu liên vùng và sử dụng vật liệu thay thế, qua đó giảm áp lực đối với các nguồn cung đang thiếu hụt.

Giải phóng mặt bằng tiếp tục được xác định là một trong những nút thắt cần tập trung xử lý. Giải pháp không chỉ nằm ở việc hoàn tất thủ tục thu hồi đất mà còn phải đẩy nhanh xây dựng khu tái định cư, tuyên truyền, vận động, giải thích chính sách để tạo đồng thuận; đồng thời xử lý kịp thời những vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện.

Đối với các dự án giao thông trọng điểm, yêu cầu đặt ra là phải tăng sản lượng thực hiện và giải ngân, đồng thời công khai các dự án chậm tiến độ. Đối với các dự án đường sắt, công tác bàn giao mốc giới, giải phóng mặt bằng và điều phối nguồn vốn tiếp tục được tập trung thực hiện.

Với các dự án mới được giao vốn hoặc còn chưa phân bổ chi tiết, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương phải khẩn trương hoàn thiện thủ tục đầu tư, bảo đảm đủ điều kiện phân bổ và triển khai ngay việc nhập dữ liệu trên hệ thống theo quy định.

Đồng thời, cần tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong toàn bộ quy trình từ chuẩn bị đầu tư, phân bổ vốn, thi công, nghiệm thu, thanh toán đến quyết toán; bố trí vốn sát với khả năng thực hiện và kịp thời điều chuyển vốn chậm giải ngân sang dự án có tiến độ tốt hơn.

Một yêu cầu quan trọng khác là tăng cường kiểm tra hiện trường, yêu cầu nhà thầu huy động đủ nhân lực, máy móc, thiết bị; chủ động điều chỉnh kế hoạch thi công trước diễn biến thời tiết và tổ chức thi công bù ngay khi điều kiện thuận lợi.

Cùng với thúc đẩy giải ngân, yêu cầu xuyên suốt là quản lý vốn gắn với hiệu quả đầu tư. Các dự án đã chuẩn bị đầu tư nhưng chưa khởi công cần tiếp tục được rà soát, đánh giá hiệu quả; kiên quyết loại bỏ những dự án kém hiệu quả, không còn cần thiết, cấp bách hoặc không còn khả thi.

Đối với công tác thanh toán, theo Bộ Tài chính, tinh thần là có khối lượng hoàn thành đến đâu, nghiệm thu và thanh toán đến đó, không để hồ sơ dồn vào cuối năm. Các đơn vị cũng phải cập nhật chính xác, đầy đủ số liệu giải ngân và nguyên nhân chậm giải ngân, bảo đảm số liệu báo cáo phản ánh sát tình hình thực tế.

Như vậy, chặng đường còn lại của năm 2026 không chỉ là cuộc đua về tỷ lệ giải ngân còn là chuyển vốn đầu tư công thành khối lượng thực hiện, công trình hoàn thành và hiệu quả kinh tế - xã hội cụ thể.

Với việc tiếp tục siết kỷ luật, nâng trách nhiệm người đứng đầu, tăng cường kiểm tra hiện trường, linh hoạt điều chuyển vốn và tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về vật liệu, mặt bằng, thủ tục, cùng cơ chế chấm điểm giải ngân sắp được triển khai chính thức, công tác điều hành đầu tư công đang chuyển mạnh theo hướng thực chất hơn, tạo nền tảng để tăng tốc trong những tháng cuối năm.