 |
| Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn trình bày Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán. Ảnh: VPQH |
Cắt giảm thủ tục, hoàn thiện hành lang pháp lý cho công nghệ mới
Tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội chiều ngày 3/9, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn trình bày Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán.
Theo Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn, thực hiện chương trình lập pháp năm 2026, Bộ Tài chính đã chủ trì tổng kết thi hành Luật Chứng khoán, tổ chức lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương, các đoàn đại biểu Quốc hội, đăng tải công khai hồ sơ và tổ chức các hội nghị, hội thảo để lấy ý kiến rộng rãi. Bộ cũng thực hiện việc lấy ý kiến thẩm định, tiếp thu ý kiến sau thẩm định của Bộ Tư pháp và hoàn thiện hồ sơ dự án Luật.
Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn cho biết, Luật Chứng khoán hiện hành đã tạo khuôn khổ pháp lý cơ bản cho thị trường. Tuy nhiên, trước yêu cầu mới về cải cách thủ tục hành chính, phát triển kinh tế tư nhân, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, hội nhập và nâng cao năng lực thị trường, cần tiếp tục hoàn thiện một số quy định.
Theo Thứ trưởng, Nghị quyết số 66.16/2026/NQ-CP của Chính phủ xác định việc sửa đổi Luật Chứng khoán để thực hiện các phương án cắt giảm, đơn giản hóa, bảo đảm có hiệu lực trước ngày 1/3/2027. Thực tiễn phát triển của giao dịch điện tử, công nghệ, sản phẩm và dịch vụ mới cũng đặt ra yêu cầu có cơ sở pháp lý phù hợp, đồng thời tăng cường quản lý, giám sát và bảo vệ nhà đầu tư.
Mục tiêu của việc sửa đổi là giảm thủ tục, điều kiện kinh doanh và chi phí tuân thủ; thúc đẩy hiện đại hóa, chuyển đổi số; hoàn thiện hành lang pháp lý đối với những vấn đề mới; bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật; nâng cao hiệu lực quản lý và hỗ trợ phát triển, góp phần nâng hạng thị trường chứng khoán.
Dự thảo Luật không thay đổi phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và các chính sách cơ bản so với Luật hiện hành. Dự thảo sửa đổi, bổ sung 23 điều, bổ sung mới 1 điều và giữ nguyên 112 điều.
Một trong những nhóm nội dung trọng tâm là hoàn thiện quy định nhằm đáp ứng yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.
Theo đó, dự thảo Luật hóa phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ Tài chính theo Nghị quyết số 66.16/2026/NQ-CP. Trong đó có việc cắt giảm điều kiện, hồ sơ về đăng ký hoạt động lưu ký đối với ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài; ngân hàng thương mại được chọn làm ngân hàng thanh toán; cấp giấy phép thành lập và hoạt động của tổ chức kinh doanh chứng khoán.
Dự thảo tiếp tục rà soát, đơn giản hóa một số quy định về chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng, hồ sơ đăng ký chào bán cổ phiếu ra công chúng, hồ sơ đăng ký chào bán trái phiếu chuyển đổi ra công chúng, công bố bản thông báo phát hành, hồ sơ đăng ký chào bán chứng khoán ra công chúng, hồ sơ đăng ký công ty đại chúng và hồ sơ đăng ký hoạt động lưu ký chứng khoán để phù hợp với việc xử lý trên môi trường điện tử.
“Việc cắt giảm thủ tục được thực hiện gắn với hậu kiểm, giám sát và quản lý rủi ro”, Thứ trưởng nhấn mạnh.
Một nhóm nội dung quan trọng khác là bổ sung, hoàn thiện khung khổ pháp lý để thể chế hóa kịp thời chủ trương về phát triển kinh tế tư nhân, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Dự thảo bổ sung cơ sở pháp lý cho giao dịch điện tử và an toàn giao dịch điện tử trong lĩnh vực chứng khoán; cho phép giao kết hợp đồng theo pháp luật về giao dịch điện tử; quy định việc ứng dụng công nghệ mới trong cung cấp dịch vụ chứng khoán.
Đáng chú ý, dự thảo bổ sung Điều 6A về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới trong lĩnh vực chứng khoán. Cơ chế này được thực hiện trong giới hạn về phạm vi, đối tượng, không gian và thời gian; đồng thời quy định các nguyên tắc về an toàn, điều kiện tham gia, cấp và xử lý giấy chứng nhận, giám sát và trách nhiệm. Chính phủ được giao quy định chi tiết.
Dự thảo cũng sửa đổi, bổ sung các quy định đáp ứng yêu cầu ứng dụng công nghệ thông tin, thúc đẩy chuyển đổi số, bảo đảm thống nhất, đồng bộ với pháp luật hiện hành và tiệm cận các tiêu chuẩn quốc tế trong hoạt động chứng khoán và thị trường chứng khoán, qua đó góp phần nâng cao năng lực thị trường và thực hiện mục tiêu tăng trưởng.
 |
| Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi báo cáo thẩm tra dự án Luật. Ảnh: VPQH |
Các nội dung được đề xuất hoàn thiện còn bao gồm tiêu chuẩn người đại diện theo pháp luật của công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán; quy định liên quan đến hành nghề chứng khoán như: cấp chứng chỉ, quản lý, giám sát người hành nghề. Đồng thời, sửa đổi, bổ sung một số quy định về quỹ đầu tư chứng khoán; chính sách phát triển thị trường chứng khoán và thu hút nguồn nhân lực trong ngành.
Dự thảo chuẩn hóa một số tên gọi, thuật ngữ để phù hợp, thống nhất với pháp luật về thanh tra, doanh nghiệp và thủ tục hành chính trên môi trường điện tử; bãi bỏ một số điểm, khoản không còn cần thiết, trùng lặp hoặc không phù hợp với phương thức quản lý mới.
Về hiệu lực, dự thảo quy định Luật có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Riêng quy định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán có hiệu lực từ ngày 1/3/2028 nhằm có đủ thời gian chuẩn bị tổ chức thực hiện.
Dự thảo cũng quy định các nội dung chuyển tiếp nhằm bảo đảm tính khả thi, duy trì sự ổn định, liên tục của thị trường, tạo thời gian hợp lý để tổ chức, cá nhân thích ứng với quy định mới và xử lý phù hợp các quyền, nghĩa vụ, quan hệ pháp lý phát sinh trước ngày Luật có hiệu lực.
Không giảm chuẩn an toàn thị trường
Thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cùng các cơ quan tham gia thẩm tra tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán. Hồ sơ dự án Luật cơ bản đáp ứng yêu cầu theo quy định.
Đối với việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư kinh doanh, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành chủ trương cắt giảm giấy tờ, điều kiện không cần thiết. Cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ công cụ hậu kiểm sau khi cắt giảm điều kiện, bảo đảm việc cắt giảm không làm giảm chuẩn an toàn.
Đối với hoạt động lưu ký chứng khoán, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ cơ chế quản lý thay thế các điều kiện được bãi bỏ, tiêu chí lựa chọn tổ chức lưu ký, cơ chế phối hợp giữa Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cũng như phương án xử lý, chuyển giao tài sản khi tổ chức lưu ký không còn đáp ứng yêu cầu. Một số ý kiến đề nghị tiếp tục duy trì yêu cầu về năng lực tài chính, tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu và hạ tầng; trường hợp cắt giảm phải có cơ chế giám sát thường xuyên, bảo đảm không làm giảm chuẩn an toàn.
Về điều kiện nhân sự của công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ, Thường trực Ủy ban tán thành mục tiêu nâng cao chất lượng quản trị, nhưng đề nghị làm rõ cơ sở yêu cầu tối thiểu một người đại diện theo pháp luật phải đáp ứng điều kiện về kinh nghiệm và chứng chỉ hành nghề.
Theo cơ quan thẩm tra, Luật Doanh nghiệp không quy định mọi người đại diện theo pháp luật đều trực tiếp điều hành nghiệp vụ. Vì vậy, nhiều ý kiến đề nghị trường hợp Chủ tịch Hội đồng quản trị, Chủ tịch Hội đồng thành viên không trực tiếp điều hành nghiệp vụ thì không bắt buộc phải có chứng chỉ hành nghề; đồng thời cần làm rõ trách nhiệm, tiêu chuẩn áp dụng đối với từng chức danh.
Đối với cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và giao dịch điện tử, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản tán thành việc bổ sung cơ chế này để tạo không gian thử nghiệm công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới. Cơ quan thẩm tra đề nghị quy định rõ các nguyên tắc cốt lõi về thẩm quyền, đối tượng và phạm vi thử nghiệm; giới hạn quy mô, thời gian, rủi ro; công bố và cảnh báo rủi ro; bảo vệ dữ liệu và tài sản khách hàng; cơ chế giám sát, tạm dừng, chấm dứt, bồi thường và giải quyết tranh chấp.
Đối với giao dịch điện tử, cơ quan thẩm tra đề nghị xác định cụ thể những nội dung chuyên ngành giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định, bảo đảm đúng thẩm quyền và thống nhất với pháp luật về giao dịch điện tử, dữ liệu và an ninh mạng; đồng thời làm rõ trách nhiệm lưu vết, truy xuất, bảo đảm tính liên tục của hệ thống và xử lý sự cố.
Các quy định về công nghệ mới cần bảo đảm tính mở, trung lập về công nghệ. Đối với trí tuệ nhân tạo, giao dịch tự động và tư vấn tự động, cần có cơ chế kiểm soát mô hình, khả năng can thiệp của con người và xác định rõ trách nhiệm.
Về người hành nghề và chứng chỉ hành nghề, cần phân biệt người đang hành nghề với người chỉ được cấp chứng chỉ; đánh giá tính hợp lý của nghĩa vụ tập huấn đối với người không hành nghề trong thời gian dài và tính tương xứng của việc thu hồi chứng chỉ do ba năm không tập huấn hoặc không làm việc tại tổ chức sử dụng người có chứng chỉ.
Đối với quỹ hoán đổi danh mục, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành mục tiêu đa dạng hóa sản phẩm nhưng đề nghị luật xác định các tiêu chí cơ bản đối với tài sản khác được sử dụng để hình thành quỹ, gồm tính hợp pháp, khả năng định giá, thanh khoản, lưu ký hoặc quản lý tài sản và mức độ rủi ro.
Về hiệu lực thi hành, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành thời điểm có hiệu lực chung từ ngày 1/3/2027. Đối với cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ tiến độ chuẩn bị và khả năng đẩy nhanh thực hiện. Nếu giữ mốc 1/3/2028, cần bảo đảm đầy đủ các văn bản, hạ tầng và nguồn lực trước thời điểm này. Một số ý kiến đề nghị cơ chế thử nghiệm có hiệu lực đồng thời với Luật, tức từ ngày 1/3/2027.
Ngoài ra, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, nghiên cứu các vấn đề nhằm bảo đảm yêu cầu phát triển thị trường chứng khoán bền vững, lành mạnh, trong đó có mô hình tổ chức thị trường giao dịch chứng khoán trên cơ sở tổng kết thực tiễn, đánh giá hiệu quả quản trị, chi phí đầu mối, điều hành hạ tầng công nghệ và yêu cầu hội nhập.
 |
| Quang cảnh phiên họp. Ảnh: VPQH |
Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản nhất trí về sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Chứng khoán, nhằm tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, tháo gỡ vướng mắc, cắt giảm thủ tục hành chính, tạo cơ sở cho sản phẩm, dịch vụ và phương thức giao dịch mới; đồng thời nâng cao tính minh bạch, an toàn, hiệu quả của thị trường, phát huy tốt hơn vai trò của thị trường chứng khoán là kênh huy động vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế, góp phần giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.
Phó Chủ tịch Nguyễn Thị Hồng nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật phải đáp ứng yêu cầu phát triển thị trường chứng khoán, trong đó chú trọng khả năng tiếp cận thị trường, chất lượng hàng hóa, minh bạch thông tin, hạ tầng giao dịch - thanh toán và bảo vệ nhà đầu tư. Sửa đổi cần tập trung xử lý những vướng mắc cấp thiết đã có đủ cơ sở thực tiễn, chính trị, pháp lý và sự đồng thuận; đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển thị trường sau khi được nâng hạng.
Theo kết luận phiên họp, các nội dung về mở rộng phạm vi nhà đầu tư chuyên nghiệp và kiểm soát lĩnh vực phát hành trái phiếu riêng lẻ cũng cần được tiếp tục rà soát, nghiên cứu nhằm bảo đảm thị trường chứng khoán phát triển lành mạnh, hiệu quả.
Về cải cách thủ tục hành chính, Ủy ban Thường vụ Quốc hội yêu cầu việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục và điều kiện đầu tư kinh doanh phải gắn với tăng cường hậu kiểm, giám sát, khai thác và chia sẻ dữ liệu, nhưng không làm giảm chuẩn an toàn của thị trường. Việc cắt giảm phải thực chất, tránh bổ sung các điều kiện, yêu cầu hoặc thủ tục mới có nội dung, tính chất tương tự.
Đối với hoạt động lưu ký, cần làm rõ cơ chế quản lý thay thế các điều kiện bị bãi bỏ, tiêu chí lựa chọn tổ chức lưu ký, cơ chế phối hợp giữa Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, phương án xử lý, chuyển giao tài sản và bảo vệ quyền lợi khách hàng.
Đối với cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện, quy định rõ nguyên tắc về phạm vi, đối tượng, tiêu chí, thẩm quyền, trách nhiệm của tổ chức tham gia, kiểm soát rủi ro và bảo vệ nhà đầu tư. Việc miễn, loại trừ trách nhiệm và xử lý hậu quả thử nghiệm cũng cần được quy định chặt chẽ, bảo đảm thống nhất với pháp luật có liên quan, nhất là pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Đối với giao dịch điện tử và ứng dụng công nghệ mới, cần xác định rõ phạm vi nội dung chuyên ngành giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định. Những nội dung tác động trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân hoặc có tính chất chính sách phải được quy định về nguyên tắc và phạm vi ngay trong Luật, đồng thời bảo đảm thống nhất với pháp luật về giao dịch điện tử, dữ liệu, an ninh mạng và các quy định liên quan.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đề nghị tiếp tục rà soát chính sách phát triển, thu hút nguồn nhân lực cho ngành chứng khoán, làm rõ sự cần thiết, đối tượng, nội dung, nguồn lực và thẩm quyền thực hiện.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội và các cơ quan liên quan tiếp thu đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và cơ quan thẩm tra, hoàn thiện hồ sơ, dự thảo Luật để trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ hai theo đúng quy định. Ủy ban Kinh tế và Tài chính được giao chủ trì, phối hợp với Hội đồng Dân tộc, các ủy ban của Quốc hội và các cơ quan liên quan hoàn thiện báo cáo thẩm tra chính thức trình Quốc hội.
