Phát huy vai trò khoa học, công nghệ trong hiện đại hóa ngành Tài chính

Bộ Tài chính đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ chiến lược

Triển khai các công nghệ chiến lược theo Quyết định số 1131/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Đến nay, Bộ Tài chính đã triển khai các sản phẩm thuộc 4/11 nhóm công nghệ chiến lược quốc gia, bao gồm công nghệ điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo (AI), an ninh mạng và công nghệ mạng di động thế hệ mới 5G/6G. Các công nghệ này được tích hợp trong nhiều hệ thống quản lý, góp phần nâng cao hiệu quả điều hành, cải thiện chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Trong lĩnh vực thuế, hạ tầng điện toán đám mây đã được triển khai rộng rãi tại các trung tâm dữ liệu, hình thành hệ thống Private Cloud và các nền tảng ảo hóa phục vụ các ứng dụng tập trung. Ngành Thuế cũng từng bước ứng dụng AI thông qua các nền tảng hỗ trợ người nộp thuế trên môi trường số như website, ứng dụng di động và các nền tảng OTT. Hệ thống mạng lõi được đầu tư với băng thông kết nối lên tới 100 Gbps, kết hợp mạng WAN tốc độ cao và các giải pháp truy cập không dây thế hệ mới, tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi số quy mô lớn.

Công tác bảo đảm an toàn, an ninh mạng được Bộ Tài chính đặc biệt chú trọng. Cục Thuế đã xây dựng hệ thống phòng thủ nhiều lớp với các giải pháp tường lửa mạng, tường lửa cơ sở dữ liệu, tường lửa ứng dụng, hệ thống phát hiện và ngăn chặn xâm nhập (IPS), cùng các giải pháp phòng chống tấn công có chủ đích (APT). Đồng thời, các hệ thống thông tin quan trọng đều được xác định cấp độ an toàn và triển khai đầy đủ phương án bảo vệ theo quy định.

Trong lĩnh vực phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, Bộ Tài chính đã hoàn thành nhiều nhiệm vụ quan trọng được giao. Ngày 31/3/2026, Bộ đã ban hành Công văn số 3966/BTC-DNTN hướng dẫn thành lập doanh nghiệp từ các trường đại học và viện nghiên cứu. Đồng thời, Bộ đã rà soát toàn diện các chính sách thuế liên quan đến doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và nhận định rằng hệ thống ưu đãi hiện hành đã ở mức rất cao, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ.

Theo các quy định mới được ban hành, chi phí nghiên cứu và phát triển được tính tối đa gấp hai lần chi phí thực tế khi xác định thu nhập chịu thuế. Mức trích lập Quỹ phát triển khoa học và công nghệ của doanh nghiệp được nâng lên 20%. Nhiều khoản thu nhập từ nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, đầu tư mạo hiểm và thương mại hóa kết quả nghiên cứu được miễn thuế. Đặc biệt, các lĩnh vực công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, chip bán dẫn, công nghệ chiến lược và an toàn thông tin đều được bổ sung vào danh mục ngành nghề ưu đãi đầu tư.

Đối với nhiệm vụ xây dựng cơ chế đồng đầu tư công - tư cho các dự án đổi mới sáng tạo, Bộ Tài chính đã chủ động phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ rà soát hệ thống pháp luật hiện hành. Trên cơ sở đánh giá thực tiễn, hai cơ quan thống nhất tiếp tục nghiên cứu, làm rõ hơn cơ chế đồng đầu tư và nhu cầu triển khai tại các bộ, ngành, địa phương. Bộ Tài chính cũng đang sửa đổi Nghị định số 180/2025/NĐ-CP nhằm hoàn thiện mô hình hợp tác công - tư trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.

Ứng dụng AI nâng cao hiệu quả quản lý

Một trong những điểm sáng nổi bật là việc triển khai chiến lược “AI First” trong các lĩnh vực thuế, hải quan và thống kê. Ngành Thuế đã phát triển chatbot AI trên ứng dụng eTax Mobile, cho phép người dân tra cứu thông tin về quyết toán thuế, nghĩa vụ tài chính, hoàn thuế, miễn giảm thuế và nhiều dịch vụ khác bằng ngôn ngữ tự nhiên. Đồng thời, chatbot AI hỗ trợ tra cứu thông báo nâng cấp ứng dụng và chatbot hỏi đáp chính sách thuế cũng đã được đưa vào vận hành.

Trong lĩnh vực hải quan, hệ thống chatbot AI thử nghiệm được triển khai từ ngày 1/2/2026 đến 20/4/2026 trên nền tảng điện toán đám mây của Amazon Web Services (AWS). Chỉ sau 3 tháng vận hành, hệ thống đã xử lý 53.601 câu hỏi từ 14.441 lượt hội thoại. Trong đó, 60,43% số câu hỏi liên quan đến mã HS và phân loại hàng hóa; 10,88% liên quan đến thủ tục hải quan; 7,08% liên quan đến chứng từ, hồ sơ và xuất xứ hàng hóa. Đặc biệt, tỷ lệ phản hồi thành công đạt 99,78%, vượt xa mức tiêu chuẩn phổ biến từ 95-97%, với thời gian phản hồi chỉ từ 3 đến 4 giây cho mỗi câu hỏi.

Trong hoạt động nghiên cứu khoa học, Bộ Tài chính đã giao 85 nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp Bộ trong năm 2026. Nhiều nhiệm vụ tập trung trực tiếp vào chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo như định danh, số hóa tài sản công; xây dựng kiến trúc số Bộ Tài chính; phát triển hạ tầng công nghiệp công nghệ số; ứng dụng AI trong giám sát kiểm toán độc lập; xây dựng khung năng lực số cho ngành tài chính và phát triển dữ liệu mở tiếng Việt phục vụ trí tuệ nhân tạo.

Bên cạnh những kết quả tích cực, Bộ Tài chính cũng gặp một số khó khăn, hạn chế. Một số dự án chuyển đổi số quy mô lớn còn chậm tiến độ do vướng mắc về thể chế, phải điều chỉnh để phù hợp với các quy định mới và phụ thuộc vào năng lực của nhà thầu. Việc khai thác dữ liệu lớn vẫn cần tiếp tục đầu tư về hạ tầng công nghệ, năng lực phân tích và cơ chế chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực giữa các hệ thống. Ngoài ra, một số quy trình liên thông dữ liệu điện tử giữa các cơ quan nhà nước vẫn chưa hoàn thiện, ảnh hưởng đến hiệu quả cung cấp dịch vụ công trực tuyến.

Những kết quả đạt được trong thời gian qua cho thấy quyết tâm mạnh mẽ của Bộ Tài chính trong việc thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Việc triển khai đồng bộ các công nghệ chiến lược, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đẩy mạnh hợp tác công - tư và ứng dụng AI đang tạo nền tảng quan trọng để xây dựng ngành tài chính hiện đại, minh bạch, hiệu quả, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong kỷ nguyên số.