Ngành chứng khoán không còn là cuộc chơi “ai cũng có phần”

Dòng tiền ngày càng tập trung vào nhóm đầu Ngành

Một báo cáo mới đây của VDSC cho thấy, trong Top 20 công ty chứng khoán có dư nợ margin lớn nhất thị trường hiện nay, đã có tới 11 doanh nghiệp được ngân hàng “chống lưng”. Con số này phản ánh xu hướng các ngân hàng ngày càng lấn sâu vào lĩnh vực chứng khoán, đồng thời cho thấy lợi thế cạnh tranh đang nghiêng mạnh về nhóm có khả năng tiếp cận nguồn vốn rẻ và hệ sinh thái khách hàng lớn.

Top 20 công ty chứng khoán có dư nợ margin lớn nhất thị trường hiện nay. Ảnh: VDSC

Khoảng 5 năm trước, nhóm công ty chứng khoán có ngân hàng hậu thuẫn chỉ nắm chưa tới 40% thị phần môi giới. Tuy nhiên đến nay, tỷ lệ này đã tiến sát mốc 60%. Điều đó cho thấy dòng tiền và thị phần đang ngày càng co cụm vào một nhóm nhỏ doanh nghiệp lớn.

Trong bối cảnh cạnh tranh hiện nay, lợi thế không còn nằm chủ yếu ở đội ngũ môi giới hay khả năng tự doanh như trước. Thị trường đang chuyển sang cuộc đua về quy mô vốn và năng lực tài chính. Muốn mở rộng thị phần, các công ty chứng khoán phải liên tục tăng vốn để đẩy mạnh cho vay margin, đầu tư công nghệ và nâng cao chất lượng dịch vụ. Đây lại là lợi thế nổi bật của nhóm doanh nghiệp có “bank mẹ” phía sau.

Không chỉ được hỗ trợ nguồn vốn chi phí thấp, các công ty này còn có thể tận dụng tập khách hàng sẵn có từ ngân hàng để mở rộng nhanh hoạt động môi giới, bán chéo sản phẩm và tăng dư nợ cho vay ký quỹ. Trong khi đó, các công ty nhỏ phải đối mặt với áp lực huy động vốn ngày càng lớn trong bối cảnh chi phí cạnh tranh ngày càng đắt đỏ.

Sự phân hóa của ngành cũng phản ánh khá rõ trên diễn biến giá cổ phiếu. Dù VN-Index vẫn duy trì xu hướng tăng và liên tục lập đỉnh mới, nhưng nhóm cổ phiếu chứng khoán không còn đồng thuận đi lên như nhiều chu kỳ trước. Một số mã tăng mạnh vài chục phần trăm nhờ lợi thế quy mô và kỳ vọng tăng trưởng, song cũng có không ít cổ phiếu vẫn giảm giá kể từ đầu năm.

Một thống kê đáng chú ý cho thấy, nếu loại bỏ top 20 công ty chứng khoán lớn nhất khỏi bức tranh toàn ngành, phần còn lại ghi nhận lợi nhuận giảm tới 45%. Điều đó đồng nghĩa tăng trưởng hiện nay thực chất chỉ tập trung vào một nhóm doanh nghiệp rất nhỏ, thay vì lan tỏa rộng trên toàn ngành.

Cuộc đua vốn nghìn tỷ và quá trình tái định hình Ngành

Ở chiều tích cực, ngành chứng khoán vẫn đang đứng trước cơ hội bước vào chu kỳ tăng trưởng mới khi thị trường chuẩn bị đón nhiều thay đổi lớn trong năm 2026. Theo ông Đỗ Trung Thành, chuyên gia nghiên cứu tại VPBankS Research, thị trường sẽ có hai động lực quan trọng gồm kỳ đánh giá nâng hạng của FTSE Russell và việc hệ thống KRX chính thức đi vào vận hành, cho phép triển khai các nghiệp vụ như giao dịch T0 hay giao dịch xuyên trưa.

VPBankS Research dự báo thanh khoản bình quân toàn thị trường năm 2026 có thể tăng khoảng 15% so với mức nền rất cao của năm 2025. Độ sâu thị trường được cải thiện không chỉ giúp tăng doanh thu môi giới mà còn giảm rủi ro trượt giá, yếu tố từng khiến nhiều quỹ ngoại dè dặt khi giải ngân vào Việt Nam.

Ngành chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn tái định hình mạnh mẽ. Ảnh: Minh Lâm

Để đón đầu cơ hội mới, làn sóng tăng vốn quy mô lớn đang diễn ra trên toàn ngành. Ước tính trong giai đoạn 2025-2026, tổng lượng vốn huy động của ngành chứng khoán có thể vượt 120.000 tỷ đồng. Tính đến hết quý III/2025, vốn chủ sở hữu toàn ngành đã đạt hơn 73.000 tỷ đồng, tăng 51% so với cùng kỳ năm trước.

Không chỉ các công ty độc lập, nhóm chứng khoán có ngân hàng mẹ cũng đang tham gia mạnh vào cuộc đua này. Chẳng hạn, Vietcombank được kỳ vọng có thể bổ sung khoảng 10.000 tỷ đồng vốn cho VCBS trong năm 2026 nhằm gia tăng năng lực cho vay margin và bảo lãnh phát hành.

Theo VPBankS Research, tỷ lệ nợ vay trên vốn chủ sở hữu (D/E) bình quân toàn ngành hiện vào khoảng 1,5 lần. Tuy nhiên, con số này vẫn chưa phản ánh đầy đủ nguồn lực từ các thương vụ IPO lớn và các kế hoạch tăng vốn đang triển khai. Khi các nguồn vốn mới được ghi nhận đầy đủ, dư địa mở rộng hoạt động kinh doanh của ngành chứng khoán vẫn còn tương đối lớn.

Nhìn rộng hơn, ngành chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn tái định hình mạnh mẽ. Thị trường không còn là “cuộc chơi ai cũng có phần” như trước, mà đang dần trở thành sân chơi của những doanh nghiệp có tiềm lực vốn lớn, hệ sinh thái khách hàng rộng và khả năng tăng vốn liên tục.