Nâng hạng mở ra bài toán phát triển thị trường vốn Việt Nam trung và dài hạn

Ông Nguyễn Vũ Long, CEO Công ty cổ phần Chứng khoán VNDIRECT.

Theo ông Nguyễn Vũ Long, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Chứng khoán VNDIRECT (VNDIRECT), nâng hạng là điểm khởi đầu để thị trường vốn Việt Nam hướng tới một giai đoạn phát triển mới trong trung và dài hạn, với trọng tâm là hoàn thiện ba cấu phần cốt lõi: thể chế, cơ sở nhà đầu tư và chất lượng hàng hóa trên thị trường.

Phóng viên: Thưa ông, ngày 21/9 tới đây, FTSE Russell sẽ chính thức nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam, đồng thời Việt Nam cũng đang tiếp tục hướng tới các tiêu chí của MSCI. Ông nhìn nhận thế nào về ý nghĩa của cột mốc này?

Ông Nguyễn Vũ Long: Việc FTSE Russell nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam là thành quả của nhiều năm cải cách về thể chế, hạ tầng giao dịch và tính minh bạch của thị trường. Quan trọng hơn, đây không phải đích đến mà là điểm khởi đầu cho một giai đoạn phát triển với những tiêu chuẩn cao hơn.

Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam gắn với mục tiêu tăng trưởng ở mức cao, liên tục đến năm 2045, được được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1413/QĐ-TTg ngày 27/7/2026. Đề án đặt mục tiêu đến năm 2045, thị trường tài chính Việt Nam đạt chuẩn quốc tế, trong đó thị trường chứng khoán giữ vai trò trọng yếu trong cung ứng vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế. Cụ thể hơn, đến năm 2030, tài sản đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường vốn và chứng khoán đạt khoảng 15% GDP, tài sản ròng của các quỹ đầu tư chứng khoán đạt 5% GDP, cùng định hướng phát triển cơ sở nhà đầu tư theo hướng bền vững, ưu tiên nhà đầu tư tổ chức.

Trong bốn nền tảng của thị trường vốn gồm thể chế, hạ tầng giao dịch - thanh toán, chất lượng hàng hóa và cơ sở nhà đầu tư, hạ tầng là cấu phần đã có bước tiến rõ rệt nhất và cũng là yếu tố giúp Việt Nam đủ điều kiện được nâng hạng. Vì vậy, ưu tiên trọng tâm giai đoạn tới là ba cấu phần còn lại: thể chế, hàng hóa và lực lượng nhà đầu tư.

Phóng viên: Đối với ba cấu phần ông nhắc đến ở trên, đâu là vấn đề mang tính cốt lõi, và làm thế nào để cải thiện, hướng tới hoàn thành mục tiêu của Đề án tới năm 2045?

Ông Nguyễn Vũ Long: Ba cấu phần này gắn chặt với nhau, nhưng cốt lõi nhất theo tôi là chất lượng hàng hóa. Thể chế tạo ra luật chơi, nhà đầu tư đưa dòng vốn vào thị trường, nhưng thứ họ thực sự mua là cổ phiếu, trái phiếu hay chứng chỉ quỹ, và bản chất là chất lượng của doanh nghiệp, sản phẩm đứng sau.

Để cải thiện chất lượng hàng hóa, theo tôi, có ba hướng mà cơ quan quản lý có thể triển khai ngay: Một là nâng chuẩn công bố thông tin: bắt buộc công bố bằng tiếng Anh với nhóm doanh nghiệp niêm yết lớn, gắn với lộ trình áp dụng IFRS và báo cáo phát triển bền vững. Hai là để thị trường tự định giá cho năng lực quản trị của doanh nghiệp, thông qua phân tầng doanh nghiệp theo chuẩn quản trị và các bộ chỉ số dành cho nhóm đạt chuẩn cao. Ba là mở rộng nguồn cung: thêm các đợt niêm yết quy mô lớn kèm theo các quy định về bảo lãnh phát hành, tạo lập thị trường, tăng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng, và gắn phát hành trái phiếu với xếp hạng tín nhiệm độc lập.

Về thể chế, khuôn khổ pháp lý cho thị trường vốn đã và đang được hoàn thiện theo hướng tiệm cận thông lệ quốc tế. Tuy nhiên, để thị trường phát triển theo chiều sâu, thể chế nên được thiết kế để nhóm định chế tài chính trung gian (công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ, tổ chức xếp hạng tín nhiệm và các tổ chức cung cấp dịch vụ thị trường) khơi thông dòng vốn một cách nhanh, minh bạch với chi phí hợp lý.

Hành lang pháp lý cần làm rõ vai trò, trách nhiệm của các định chế; gắn quyền lợi với trách nhiệm trong tư vấn; mở rộng không gian nghiệp vụ từ bảo lãnh phát hành, tạo lập thị trường đến phòng ngừa rủi ro; đồng thời chuẩn hóa yêu cầu về an toàn vốn, thanh khoản, quản trị rủi ro, tách biệt tài sản khách hàng và chuẩn đạo đức theo thông lệ quốc tế.

Về các chủ thể tham gia thị trường, một thị trường vốn phát triển bền vững cần sự cân bằng giữa nhà đầu tư tổ chức và nhà đầu tư cá nhân, để sự bền vững của dòng vốn dài hạn được hòa hợp với sức lan tỏa của dòng vốn ngắn hạn.

Ở nhóm tổ chức, điều kiện tiên quyết là phát triển được nhóm nhà đầu tư cam kết dòng vốn dài hạn: quỹ hưu trí, doanh nghiệp bảo hiểm, quỹ mở và các định chế đầu tư dài hạn trong nước, bởi họ vừa là chỗ dựa cho thị trường khi biến động, vừa là bên đặt ra yêu cầu về minh bạch và quản trị đối với doanh nghiệp niêm yết.

Ở nhóm cá nhân, các định chế cần làm tốt vai trò tư vấn, đưa sản phẩm quỹ như quỹ mở, ETF, quỹ hưu trí tự nguyện với chi phí hợp lý và khuyến nghị dựa trên mục tiêu tài chính dài hạn thay vì tần suất giao dịch. Khi các nhà đầu tư tham gia vào các sản phẩm chuyên nghiệp, nguồn lực nhỏ lẻ được tổ chức hóa thành vốn dài hạn cho nền kinh tế, được đầu tư trên một nền tảng phân tích và quản trị rủi ro tốt hơn. Một khi lợi ích của đầu tư dài hạn được thể hiện rõ và có kênh đủ thuận tiện, hành vi của nhà đầu tư cá nhân sẽ từng bước thay đổi theo hướng bền vững.

Bên cạnh đó, chính sách thuế cũng đóng vai trò quan trọng để thúc đẩy hành vi của các chủ thể. Ở nhiều nước phát triển, chính sách thuế được cấu trúc để thúc đẩy dòng vốn dài hạn, thông qua ưu đãi theo thời gian nắm giữ, các sản phẩm đầu tư chuyên nghiệp và cơ chế khấu trừ trước thuế đối với thu nhập đưa vào tài khoản hưu trí. Đây là lựa chọn về cấu trúc nguồn vốn của nền kinh tế, khi chi phí cơ hội ngắn hạn được bù đắp bằng lợi ích dài hạn.

Công ty CP Chứng khoán VNDIRECT, Trụ sở số 1 Nguyễn Thượng Hiền, Hai Bà Trưng, Hà Nội.

Phóng viên: Nhìn về trung dài hạn, theo ông còn mục tiêu trọng yếu nào mà thị trường vốn Việt Nam cần hướng tới?

Ông Nguyễn Vũ Long: Tôi cho rằng, một trong những mục tiêu trọng yếu trong dài hạn là đưa xếp hạng tín nhiệm quốc gia lên mức Đầu tư (Investment Grade), đã được đặt ra trong Đề án Cải thiện xếp hạng tín nhiệm quốc gia tới năm 2030 được phê duyệt tại Quyết định số 412/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Việt Nam hiện chỉ còn cách ngưỡng này một bậc theo thang đánh giá của S&P và Fitch.

Khi đạt mức Đầu tư, thị trường Việt Nam sẽ có thêm nguồn lực trung dài hạn khi bước vào tầm ngắm của nhóm nhà đầu tư tổ chức toàn cầu (các quỹ hưu trí, công ty bảo hiểm, các quỹ trái phiếu quốc tế) vốn chỉ được phép giải ngân vào tài sản hạng đầu tư. Đồng thời, chi phí huy động vốn của cả Chính phủ và doanh nghiệp đều giảm, bởi lãi suất mà doanh nghiệp Việt Nam phải trả khi phát hành ra quốc tế luôn được neo theo mức tín nhiệm quốc gia.

Phóng viên: Để những mục tiêu trung và dài hạn của thị trường vốn từng bước được hiện thực hóa, bên cạnh nỗ lực hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng hàng hóa và mở rộng cơ sở nhà đầu tư, vai trò của các định chế trung gian cũng ngày càng trở nên quan trọng. Theo ông, các định chế này cần làm gì để góp phần khơi thông dòng vốn và nâng chuẩn thị trường?

Ông Nguyễn Vũ Long: Với vai trò là một định chế trung gian trên thị trường, VNDIRECT đã và đang chủ động đầu tư cho những vai trò gắn với sứ mệnh kết nối và khơi thông dòng vốn: năng lực tư vấn và bảo lãnh phát hành, tạo lập thanh khoản, phân phối các sản phẩm đầu tư dài hạn, cùng nền tảng công nghệ, quản trị rủi ro và đội ngũ chuyên môn để đồng hành cùng quá trình nâng chuẩn đó.

Chúng tôi tin rằng, chỉ khi toàn bộ hệ sinh thái cùng được nâng tầm, thị trường vốn Việt Nam mới có thể phát huy đầy đủ vai trò là động lực cho tăng trưởng kinh tế trong dài hạn.

Phóng viên: Xin cảm ơn ông!