TP. Hồ Chí Minh hoàn thiện cơ chế ưu đãi cho Khu thương mại tự do và logistics tích hợp

Mô phỏng Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ. Ảnh: P.T

Thiết kế cơ chế linh hoạt, giảm điểm nghẽn thủ tục

Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh vừa tổ chức Hội nghị tham vấn ý kiến về dự thảo Nghị quyết của HĐND Thành phố về Khu thương mại tự do, Khu logistics tích hợp triển khai Luật Phát triển đô thị.

Theo ông Bùi Tá Hoàng Vũ, Giám đốc Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh, Luật Phát triển đô thị vừa được Quốc hội thông qua ngày 24/8/2026 đã tạo cơ sở pháp lý để Thành phố hình thành hai mô hình kinh tế mới là Khu thương mại tự do và Khu logistics tích hợp.

Đây là những mô hình có nhiều điểm khác biệt so với khu công nghiệp, khu chế xuất truyền thống. Chính sách liên quan không chỉ nằm ở đầu tư, mà còn trải rộng sang hải quan, thuế, đất đai, tài chính - ngân hàng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Vì vậy, theo ông Bùi Tá Hoàng Vũ, việc xây dựng Nghị quyết cần có sự tham gia của chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp, thay vì chỉ dựa trên kinh nghiệm quản lý nhà nước.

Theo dự thảo, việc thành lập FTZ phải phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch của Thành phố, đồng thời bảo đảm hiệu quả kinh tế - xã hội, môi trường, quốc phòng và an ninh.

Đáng chú ý, dự thảo thiết kế 4 trường hợp điều chỉnh diện tích FTZ. Nếu diện tích tăng trên 10%, khu hiện hữu phải đáp ứng điều kiện thành lập và đã cho thuê hoặc giao ít nhất 70% diện tích đất chức năng. Quy định này nhằm hạn chế tình trạng mở rộng khu khi diện tích hiện hữu chưa được khai thác hiệu quả.

Đối với Khu logistics tích hợp, TP. Hồ CHí Minh dự tính chia thành hai loại: thuộc FTZ và không thuộc FTZ. Trường hợp Khu logistics tích hợp không thuộc FTZ sẽ được thành lập thông qua thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời chấp thuận nhà đầu tư. Nếu tăng diện tích trên 10%, khu hiện hữu phải đạt tỷ lệ lấp đầy tối thiểu 60% hoặc hoàn thiện hệ thống hạ tầng kỹ thuật dùng chung.

Một điểm mới khác là cho phép chuyển đổi một số khu công nghiệp, trung tâm logistics đã có trong quy hoạch nhưng chưa được chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc chưa lựa chọn nhà đầu tư thành Khu logistics tích hợp, nếu đáp ứng đủ điều kiện.

Cùng với đó, dự thảo hướng tới cơ chế một cửa, liên thông trong giải quyết thủ tục đầu tư, sản xuất, kinh doanh; xây dựng nền tảng quản lý và cơ sở dữ liệu dùng chung về các khu này.

Đây được xem là yếu tố quan trọng để giảm thời gian và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, nhất là khi hoạt động trong FTZ và Khu logistics tích hợp liên quan đồng thời đến nhiều cơ quan như hải quan, thuế, xuất nhập cảnh, ngân hàng, tài nguyên và môi trường.

Gắn FTZ với cảng biển và mạng lưới logistics đa phương thức

Một trong những nội dung được doanh nghiệp và chuyên gia quan tâm là cơ chế ưu đãi đủ sức tạo khác biệt để thu hút nhà đầu tư chiến lược.

Theo dự thảo, các dự án đầu tư mới trong FTZ thuộc một số lĩnh vực ưu tiên như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, nghiên cứu và phát triển, vật liệu mới, công nghiệp hỗ trợ công nghệ cao, hạ tầng năng lượng và hạ tầng số được đề xuất áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trong 20 năm; miễn thuế 4 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 9 năm tiếp theo.

Một số dự án cũng được hưởng ưu đãi về đất đai và các hình thức hỗ trợ đầu tư khác. Đối với Khu logistics tích hợp không thuộc FTZ, các dự án đủ điều kiện có thể được xem xét hỗ trợ lãi suất vay từ ngân sách Thành phố trong thời gian tối đa 7 năm.

Tuy nhiên, ưu đãi phải đi cùng cơ chế kiểm soát. Các hoạt động trong khu vẫn phải tuân thủ pháp luật về ngoại thương, hải quan, thuế, xuất xứ hàng hóa, phòng vệ thương mại và các quy định chuyên ngành liên quan.

Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ được giới thiệu tới các doanh nghiệp, nhà đầu tư. Ảnh: T.H

Tại hội nghị, PGS.TS. Hồ Thị Thu Hoà, Quyền Trưởng khoa Kỹ thuật và Quản lý Công nghiệp, Trường Đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, nhấn mạnh lợi thế đặc biệt của mô hình FTZ gắn với cảng biển khu vực Cái Mép Hạ.

Theo đề xuất, khu vực này có quy mô khoảng 4.165,4 ha, nằm tại vị trí chiến lược ở phường Tân Phước và Tân Hải, được bao quanh bởi hệ thống sông rạch, đường 991B và vịnh Gành Rái.

Khu vực được định vị là hạt nhân của Hành lang kinh tế phía Đông, kết hợp thế mạnh tài chính của TP. Hồ Chí Minh, công nghiệp của Bình Dương và cảng biển, logistics của khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu.

Đặc biệt, sự kết nối giữa cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải, Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ và sân bay quốc tế Long Thành có thể tạo nên một hệ sinh thái logistics quy mô lớn.

Theo PGS.TS. Hồ Thị Thu Hoà, định hướng phát triển cần tránh tạo thêm áp lực giao thông cho khu vực đô thị. Việc tổ chức bến bãi, luồng di chuyển của phương tiện tải trọng lớn cần hạn chế trên các tuyến trục chính có mật độ dân cư cao, thay vào đó ưu tiên phân bổ dọc các tuyến vành đai, cao tốc đối ngoại.

Đồng thời, các khu tích hợp phải được đặt trong một mạng lưới vận tải đa phương thức. Hành lang vận tải cần được đồng bộ thông qua cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, cầu Phước An, đường Vành đai 3 và Vành đai 4 TP. Hồ Chí Minh.

Các bến thủy nội địa hàng hóa cần được bố trí gần khu sản xuất, trung tâm logistics và kết nối trực tiếp với các tuyến đường thủy cấp 4 trở lên. Trong khi đó, các khu logistics tích hợp cần kết nối với những đầu mối đường sắt hàng hóa như ga Tân Kiên, ga An Bình, ga Trảng Bom và đường sắt chuyên dụng Hiệp Phước.

Như vậy, FTZ không chỉ được nhìn nhận là một khu vực ưu đãi về thuế và thủ tục, mà phải trở thành một mắt xích trong chuỗi cung ứng đa phương thức, gắn sản xuất với cảng biển, kho bãi, đường sắt, đường thủy và thị trường quốc tế.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Lương Quang Thi, Phó Chủ tịch Hiệp hội Logistics và Cảng biển TP. Hồ Chí Minh, đề nghị mở rộng danh mục ưu đãi đối với nhóm dịch vụ logistics, dịch vụ giá trị gia tăng và hoạt động xuất nhập khẩu trong khu phi thuế quan; đồng thời làm rõ cơ chế hỗ trợ lãi suất tại dự thảo.

Bên cạnh đó, cần tăng tính minh bạch và liên thông trong quản lý, trong đó công khai danh mục, thời hạn và yêu cầu đối với các thủ tục; kết nối dữ liệu với cơ quan Hải quan, cảng vụ hàng hải; thiết lập cơ chế đối thoại định kỳ và ban hành quy chế phối hợp giữa các cơ quan liên quan.

Với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn 2026 - 2030, FTZ và Khu logistics tích hợp được kỳ vọng không chỉ tạo thêm không gian phát triển mới, mà còn góp phần nâng vị thế TP. Hồ Chí Minh trở thành trung tâm thương mại, logistics và tài chính có sức cạnh tranh ở tầm khu vực và quốc tế.