VSDC: 20 năm xây dựng nền tảng cho sự phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam

Tập thể VSDC đón nhận Huân chương Lao động hạng Ba. Ảnh: VSDC.

Từ trung tâm lưu ký đến trụ cột hạ tầng của thị trường vốn

Hai mươi năm trước, khi Trung tâm Lưu ký Chứng khoán (VSD) chính thức đi vào hoạt động, thị trường chứng khoán Việt Nam mới ở giai đoạn đầu phát triển, quy mô còn khiêm tốn, trong khi hạ tầng sau giao dịch mới bắt đầu được hình thành. Theo sự phát triển của thị trường, VSD - nay là Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) - từng bước mở rộng chức năng, hoàn thiện mô hình hoạt động để trở thành một trong những thiết chế hạ tầng quan trọng của thị trường vốn.

Ngày 11/7/2026, VSDC tổ chức Lễ kỷ niệm 20 năm hoạt động (7/7/2006 - 7/7/2026) với sự tham dự của nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Đức Phớc; Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn; Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Hồ Sỹ Hùng; Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Vũ Thị Chân Phương cùng lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương, các đơn vị thuộc Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, các sở giao dịch chứng khoán, thành viên thị trường, các tổ chức tài chính trong và ngoài nước, cùng các thế hệ lãnh đạo, cán bộ, người lao động của VSDC.

Nhìn lại chặng đường phát triển, ngày 27/7/2005, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 189/2005/QĐ-TTg thành lập Trung tâm Lưu ký Chứng khoán. Sau gần một năm chuẩn bị về tổ chức, nhân sự và hạ tầng kỹ thuật, đơn vị chính thức đi vào hoạt động từ ngày 7/7/2006, thực hiện chức năng đăng ký, lưu ký và thanh toán giao dịch chứng khoán. Năm 2009, VSD chuyển sang hoạt động theo mô hình Công ty TNHH MTV 100% vốn nhà nước, tạo tiền đề nâng cao năng lực quản trị và tính chủ động. Đầu năm 2023, đơn vị chuyển đổi thành Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), mở rộng chức năng từ lưu ký sang bù trừ và thanh toán, đáp ứng yêu cầu phát triển của thị trường chứng khoán hiện đại.

Sự phát triển của VSDC cũng phản ánh quá trình lớn mạnh của thị trường chứng khoán Việt Nam. Những ngày đầu hoạt động, đơn vị mới phục vụ 44 tổ chức đăng ký chứng khoán với khoảng 3,2 tỷ chứng khoán đăng ký lưu ký; tổng giá trị thanh toán trên thị trường cơ sở đạt hơn 60 nghìn tỷ đồng.

Đến ngày 30/6/2026, VSDC quản lý 106 thành viên lưu ký, gồm 87 công ty chứng khoán, 11 ngân hàng lưu ký trong nước và 8 ngân hàng lưu ký nước ngoài; phục vụ 19 tổ chức mở tài khoản lưu ký trực tiếp; quản lý 2.110 tổ chức đăng ký chứng khoán với tổng khối lượng 327 tỷ chứng khoán đăng ký tập trung. Sau hai thập kỷ, hệ thống do VSDC vận hành đã xử lý khoảng 66 triệu tỷ đồng giá trị thanh toán giao dịch và quản lý hơn 13 triệu tài khoản nhà đầu tư, phản ánh sự phát triển của hạ tầng thị trường song hành với quá trình lớn mạnh của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Song hành với sự mở rộng về quy mô thị trường, VSDC liên tục đầu tư, nâng cấp hệ thống công nghệ, hoàn thiện quy trình nghiệp vụ và nâng cao năng lực quản trị. Một trong những dấu ấn nổi bật là ba lần rút ngắn chu kỳ thanh toán trong giai đoạn 2012-2022, từ 15 giờ ngày T+3 xuống sáng ngày T+2. Việc rút ngắn chu kỳ thanh toán không chỉ nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và cải thiện thanh khoản mà còn giúp hạ tầng thị trường từng bước tiệm cận các thông lệ quốc tế, tạo điều kiện triển khai các cơ chế giao dịch mới và phục vụ mục tiêu nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam.

Chủ tịch HĐTV VSDC Nguyễn Sơn đón nhận Huân chương Lao động hạng Ba. Ảnh: VSDC.

Hoàn thiện hạ tầng sau giao dịch, đồng hành cùng sự phát triển của thị trường

Nếu giai đoạn đầu tập trung xây dựng nền tảng cho công tác đăng ký, lưu ký và thanh toán chứng khoán, thì những năm tiếp theo ghi dấu quá trình VSDC không ngừng mở rộng chức năng, hoàn thiện hạ tầng để đáp ứng yêu cầu phát triển của thị trường vốn. Sự ra đời của các sản phẩm và phân khúc mới cũng đặt ra yêu cầu nâng cấp đồng bộ hệ thống lưu ký, bù trừ và thanh toán, bảo đảm thị trường vận hành an toàn, thông suốt.

Một trong những dấu mốc quan trọng là việc xây dựng hệ thống thanh toán chuyên biệt cho thị trường trái phiếu Chính phủ, nâng cao hiệu quả vận hành của kênh huy động vốn quan trọng phục vụ cân đối ngân sách và đầu tư phát triển. Trên thị trường chứng khoán phái sinh, từ năm 2017, VSDC đảm nhiệm vai trò đối tác bù trừ trung tâm (Central Counterparty - CCP), thực hiện quản lý tài sản ký quỹ, thanh toán bù trừ và kiểm soát rủi ro. Việc vận hành mô hình CCP không chỉ nâng cao mức độ an toàn của hệ thống mà còn tạo tiền đề để thị trường từng bước tiệm cận các thông lệ quốc tế.

Phạm vi hoạt động của VSDC cũng được mở rộng theo quá trình phát triển của thị trường vốn. Năm 2023, đơn vị phối hợp đưa vào vận hành hệ thống giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ thứ cấp, nâng cao tính minh bạch và thanh khoản của thị trường. Đồng thời, các dịch vụ dành cho chứng quyền có bảo đảm, quỹ đầu tư, đặc biệt là quỹ hoán đổi danh mục (ETF), cùng dịch vụ quản trị tài khoản hưu trí cá nhân từng bước được hoàn thiện, đáp ứng nhu cầu đa dạng hóa sản phẩm đầu tư và hỗ trợ hình thành hệ sinh thái đầu tư chuyên nghiệp.

Ngày 29/6/2026, sàn giao dịch các-bon trong nước chính thức đi vào vận hành, đánh dấu bước mở rộng của thị trường tài chính sang một lĩnh vực mới. Với vai trò là đơn vị cung cấp dịch vụ lưu ký và thanh toán giao dịch, VSDC tiếp tục tham gia xây dựng hạ tầng cho thị trường các-bon, hỗ trợ quá trình chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế các-bon thấp.

Song song với việc mở rộng các sản phẩm và dịch vụ, VSDC tích cực phối hợp với cơ quan quản lý triển khai nhiều giải pháp kỹ thuật phục vụ mục tiêu nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam. Trong đó có cơ chế không yêu cầu ký quỹ trước giao dịch đối với nhà đầu tư nước ngoài (Non Pre-Funding), phương án kết nối thẳng giữa công ty chứng khoán và ngân hàng lưu ký (Straight Through Processing - STP), cùng việc hoàn thiện quy trình nghiệp vụ và đề xuất bổ sung khung pháp lý đối với hoạt động lưu ký, bù trừ và thanh toán. Những giải pháp này không chỉ tháo gỡ các điểm nghẽn về hạ tầng mà còn giúp thị trường đáp ứng tốt hơn các tiêu chí của các tổ chức xếp hạng quốc tế, tạo nền tảng cho lộ trình nâng hạng trong thời gian tới.

Sẵn sàng cho giai đoạn phát triển mới của thị trường chứng khoán

Sau hai thập kỷ xây dựng nền tảng cho hoạt động lưu ký, bù trừ và thanh toán chứng khoán, VSDC đang bước vào giai đoạn phát triển mới khi thị trường chứng khoán Việt Nam hướng tới mục tiêu nâng hạng và phát triển thêm nhiều sản phẩm tài chính. Điều này đòi hỏi hạ tầng thị trường tiếp tục được hoàn thiện theo hướng hiện đại, an toàn và tiệm cận các thông lệ quốc tế.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là triển khai mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP) trên thị trường cơ sở. Trên nền tảng hệ thống công nghệ thông tin KRX đã được đưa vào vận hành, VSDC đang hoàn thiện các điều kiện cần thiết để CCP chính thức hoạt động trong quý I/2027. Khi đi vào hoạt động, CCP sẽ nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro, tăng cường an toàn thanh toán và đáp ứng một trong những yêu cầu quan trọng về hạ tầng trong lộ trình nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn đánh giá cao vai trò của VSDC. Ảnh: VSDC.

Phát biểu tại Lễ kỷ niệm 20 năm hoạt động của VSDC, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn khẳng định, sau hai thập kỷ xây dựng và phát triển, cùng với sự lớn mạnh của thị trường chứng khoán, VSDC đã giữ vai trò thiết yếu và có những đóng góp quan trọng đối với sự phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam. Thay mặt lãnh đạo Bộ Tài chính, Thứ trưởng ghi nhận những kết quả VSDC đã đạt được, đồng thời bày tỏ tin tưởng đơn vị sẽ tiếp tục đầu tư hạ tầng công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phối hợp với các tổ chức thị trường để đưa thị trường chứng khoán Việt Nam phát triển bền vững.

Đánh giá cao vai trò của VSDC trong quá trình hoàn thiện hạ tầng và hỗ trợ mục tiêu nâng hạng thị trường, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Vũ Thị Chân Phương bày tỏ tin tưởng, với nền tảng được xây dựng trong suốt 20 năm qua, VSDC sẽ tiếp tục phát huy vai trò là thiết chế hạ tầng trọng yếu của thị trường chứng khoán, đồng hành cùng toàn ngành triển khai hiệu quả mục tiêu phát triển thị trường theo hướng hiện đại, minh bạch, an toàn, bền vững và hội nhập quốc tế.

Tiếp thu ý kiến chỉ đạo của lãnh đạo Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng Thành viên VSDC, cho biết đơn vị sẽ tiếp tục ưu tiên hiện đại hóa hạ tầng công nghệ thông tin; nâng cao năng lực quản trị, giám sát và phòng ngừa rủi ro; hoàn thiện mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP) trên thị trường cơ sở theo lộ trình vận hành trong quý I/2027; đồng thời chủ động chuẩn bị hạ tầng cho các cơ chế, sản phẩm và dịch vụ tài chính mới, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quản lý, các sở giao dịch chứng khoán và thành viên thị trường nhằm triển khai hiệu quả lộ trình nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam.

Hai mươi năm phát triển không chỉ đánh dấu sự trưởng thành của VSDC mà còn phản ánh quá trình hoàn thiện hạ tầng của thị trường chứng khoán Việt Nam. Trong giai đoạn mới, khi mục tiêu nâng hạng và phát triển thị trường vốn đặt ra những yêu cầu cao hơn về chất lượng hạ tầng, VSDC sẽ tiếp tục giữ vai trò là một trong những thiết chế hạ tầng quan trọng, đồng hành cùng quá trình hiện đại hóa và hội nhập của thị trường chứng khoán Việt Nam.