Nâng hạng tạo cơ hội nâng cao năng lực huy động, phân bổ nguồn lực của thị trường

PGS. TS. Lê Vũ Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh.

Phóng viên Tạp chí Kinh tế & Tài chính đã trao đổi với PGS. TS. Lê Vũ Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, về những yêu cầu và vấn đề đặt ra đối với thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn mới.

Thưa ông, quyết định phân loại lại của FTSE Russell nói lên điều gì về chất lượng và quá trình cải cách của thị trường chứng khoán Việt Nam?

PGS. TS. Lê Vũ Nam: Quyết định của FTSE Russell nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp có ý nghĩa vượt ra ngoài một sự thay đổi về phân loại. Đây là sự ghi nhận đối với quá trình cải cách được thực hiện bền bỉ trong nhiều năm, đồng thời đặt ra yêu cầu phát triển thị trường vốn ở một trình độ cao hơn.

Xét từ góc độ pháp lý, việc phân loại lại phản ánh những tiến bộ quan trọng trong hoàn thiện pháp luật về chứng khoán và thị trường chứng khoán theo hướng tiệm cận các chuẩn mực quốc tế về minh bạch, công bố thông tin, bảo vệ nhà đầu tư và tổ chức thị trường. Nâng hạng không phải là đích đến của cải cách thể chế, mà là dấu mốc khẳng định quá trình hoàn thiện pháp luật đang đi đúng hướng, đồng thời là nền tảng để tiếp tục cải cách sâu rộng hơn.

Thực tế, quá trình cải cách để đáp ứng các tiêu chí phân loại lại đã thúc đẩy mạnh mẽ việc hoàn thiện thể chế, nâng cấp hạ tầng giao dịch, cải thiện cơ chế thanh toán, mở rộng khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài và nâng cao quản trị thị trường. Đây là kết quả của quyết tâm chính trị rất lớn, sự chỉ đạo quyết liệt của Đảng và Chính phủ, cùng với nỗ lực của Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các sở giao dịch, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), các thành viên thị trường.

Quan trọng hơn, những cải cách nhằm đáp ứng các tiêu chí phân loại lại cũng đồng thời là những điều kiện cốt lõi để xây dựng một thị trường minh bạch, hiện đại và phát triển bền vững.

Khi bước vào vị thế mới, thị trường cần làm gì để nâng cao năng lực hấp thụ và phân bổ nguồn lực cho nền kinh tế?

PGS. TS. Lê Vũ Nam: Sau khi được phân loại lại, vấn đề không nên chỉ dừng ở việc có bao nhiêu tỷ USD vốn ngoại vào thị trường. Việc được đặt vào một vị trí mới trong phân bổ tài sản toàn cầu giúp Việt Nam mở rộng khả năng tiếp cận nguồn vốn quốc tế, đặc biệt là các nhà đầu tư tổ chức có tầm nhìn dài hạn. Tuy nhiên, điều quan trọng là thị trường phải có khả năng hấp thụ, giữ lại và chuyển hóa các dòng vốn đó thành nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế.

Điều này đòi hỏi phải nhìn lại chức năng cốt lõi của thị trường vốn. Một nền kinh tế muốn tăng trưởng nhanh và bền vững cần nguồn vốn trung và dài hạn cho phát triển hạ tầng, mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Thị trường chứng khoán không chỉ là nơi mua bán các loại chứng khoán, mà phải thực hiện đầy đủ vai trò là kênh cung ứng vốn trung và dài hạn, bổ trợ hiệu quả cho tín dụng ngân hàng, qua đó nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực xã hội.

Nâng hạng vừa tạo ra cơ hội, vừa đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng của toàn bộ thị trường vốn. Vấn đề không chỉ là thu hút thêm vốn, mà còn phải tạo ra những chủ thể đủ năng lực để tiếp nhận và sử dụng nguồn vốn đó một cách hiệu quả. Muốn thu hút các nhà đầu tư dài hạn, thị trường cần có những doanh nghiệp thực sự có chất lượng, quản trị tốt, công bố thông tin minh bạch, chiến lược phát triển rõ ràng và những dự án đủ sức thuyết phục nhà đầu tư.

Phóng viên: Theo ông, những yếu tố nào quyết định khả năng thu hút và giữ chân dòng vốn dài hạn trên thị trường?

PGS. TS. Lê Vũ Nam: Chất lượng doanh nghiệp phải đi cùng với chất lượng thể chế. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, quyết định đầu tư dài hạn không chỉ phụ thuộc vào quy mô hay tính thanh khoản của thị trường, mà còn phụ thuộc rất lớn vào chất lượng quản trị, điều hành Nhà nước trong lĩnh vực tài chính.

Các nhà đầu tư quan tâm đến sự ổn định của chính sách, tính dự báo của pháp luật, hiệu quả của các quy định về công bố thông tin, quản trị doanh nghiệp, năng lực thực thi pháp luật và khả năng bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư. Một thị trường có thể thu hút dòng vốn ngắn hạn bằng cơ hội sinh lời, nhưng chỉ có thể giữ được dòng vốn dài hạn bằng niềm tin vào thể chế. Chính niềm tin đó là một loại “vốn” đặc biệt, quyết định sức hấp dẫn và khả năng phát triển bền vững của thị trường chứng khoán.

Bên cạnh việc thu hút các nhà đầu tư tổ chức quốc tế, Việt Nam cũng cần phát triển các quỹ đầu tư, doanh nghiệp bảo hiểm, quỹ hưu trí tự nguyện và các nhà đầu tư tổ chức trong nước. Đây là cơ sở để hình thành lực cầu dài hạn, giảm sự phụ thuộc vào dòng tiền ngắn hạn và làm sâu sắc hơn thị trường vốn.

Phóng viên: Vượt lên câu chuyện thứ hạng, đâu mới là thước đo thực chất của một thị trường chứng khoán trưởng thành, thưa ông?

PGS. TS. Lê Vũ Nam: Một thị trường vốn phát triển và hiệu quả không nên chỉ được đo bằng tên gọi hay thứ hạng, mà trước hết phải được đánh giá bằng năng lực huy động, khả năng hấp thụ và phân bổ hiệu quả các nguồn lực cho nền kinh tế.

Từ góc độ đó, việc hướng tới các chuẩn mực cao hơn của MSCI cần được nhìn nhận trong một tầm nhìn rộng hơn. MSCI không chỉ là một nấc thang phân hạng cao hơn, mà còn là tập hợp các chuẩn mực để Việt Nam có thể soi chiếu, đánh giá và tiếp tục hoàn thiện chất lượng phát triển của thị trường vốn. Điều này bao gồm chất lượng thể chế, hàng hóa trên thị trường, quản trị doanh nghiệp, thực thi pháp luật và chất lượng của các tổ chức trung gian.

Thách thức lớn nhất không còn chỉ nằm ở việc đáp ứng các tiêu chí kỹ thuật, mà là duy trì sự ổn định, nhất quán của chính sách và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, qua đó củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Xét đến cùng, nâng hạng không phải là mục tiêu tự thân của thị trường chứng khoán, mà là kết quả của quá trình hoàn thiện thể chế và nâng cao chất lượng phát triển thị trường vốn. Một thị trường chứng khoán chỉ thực sự trưởng thành khi có khả năng huy động và phân bổ nguồn lực hiệu quả trên cơ sở minh bạch, kỷ luật thị trường và sự bảo vệ đầy đủ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư.

Vì vậy, giá trị lớn nhất của việc nâng hạng không nằm ở tên gọi của thị trường, mà ở việc Việt Nam từng bước xây dựng được một thị trường vốn hiện đại, minh bạch, có sức chống chịu cao, vận hành theo các chuẩn mực quốc tế và đủ năng lực đồng hành cùng các mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!