Lãi tự doanh các công ty chứng khoán giảm nửa trong quý III

Nguồn SHS Research; tổng hợp Báo cáo tài chính các công ty chứng khoán.

Theo số liệu SHS Research tổng hợp từ báo cáo tài chính của 78/80 công ty chứng khoán niêm yết, doanh thu tự doanh quý III đạt 16.400 tỷ đồng, giảm 11,2% so với cùng kỳ. Lợi nhuận gộp giảm mạnh hơn, còn 6.700 tỷ đồng, chỉ bằng khoảng một nửa quý III/2025. Biên lợi nhuận gộp của mảng này còn 41%.

Tính chung 9 tháng, doanh thu tự doanh vẫn tăng 13,7%, lên 46.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, lợi nhuận gộp lại giảm 21,4%, còn 20.700 tỷ đồng. Biên lợi nhuận gộp 9 tháng ở mức 45%.

Doanh thu tăng nhưng lợi nhuận giảm cho thấy chi phí của mảng này, gồm lỗ đánh giá lại và lỗ khi bán tài sản tài chính, đã tăng nhanh. Tính toán từ số liệu báo cáo, chi phí tự doanh 9 tháng vào khoảng 25.300 tỷ đồng, tăng gần 80% so với mức khoảng 14.200 tỷ đồng cùng kỳ năm ngoái. Riêng quý III, chi phí ước khoảng 9.700 tỷ đồng, gần gấp đôi cùng kỳ.

Nguyên nhân chính đến từ diễn biến thị trường. Từ đầu năm, VN-Index gần như đi ngang, giảm khoảng 1%. Thanh khoản quý III bình quân chỉ khoảng 15.200 tỷ đồng mỗi phiên, giảm 63% so với cùng kỳ và thấp nhất kể từ quý IV/2024. Trong bối cảnh đó, các công ty khó tạo lãi từ chênh lệch giá cổ phiếu như giai đoạn thị trường tăng mạnh năm 2025.

Dù suy giảm, tự doanh vẫn là nguồn lợi nhuận lớn thứ hai của ngành, sau cho vay ký quỹ. Mảng này đóng góp khoảng 39% lợi nhuận gộp toàn ngành trong quý III và gần 40% trong 9 tháng. Vì vậy, lợi nhuận tự doanh sụt giảm là một trong hai lý do chính khiến lãi sau thuế toàn ngành quý III giảm 42,9%, xuống 8.600 tỷ đồng.

Quy mô danh mục tự doanh toàn ngành hiện khoảng 441.000 tỷ đồng, tương đương 44% tổng tài sản, gồm cổ phiếu, trái phiếu và chứng chỉ tiền gửi. Phần lớn nằm ở nhóm tài sản tài chính ghi nhận qua lãi lỗ (FVTPL) với 244.600 tỷ đồng, chiếm 24,3% tổng tài sản. Đây là nhóm được đánh giá lại theo giá thị trường, nên biến động giá tác động trực tiếp lên kết quả kinh doanh mỗi quý.

Nhóm tài sản nắm giữ đến ngày đáo hạn (HTM) đạt 126.800 tỷ đồng, chiếm 12,6% tổng tài sản, chủ yếu là tiền gửi và trái phiếu. Nhóm sẵn sàng để bán (AFS) đạt 69.800 tỷ đồng, chiếm 6,9%. Hai nhóm này mang lại thu nhập ổn định hơn, ít chịu tác động trực tiếp của biến động giá lên lợi nhuận.

Nguồn: SHS Research; tổng hợp Báo cáo tài chính các công ty chứng khoán.

Kết quả giữa các công ty phân hóa rõ. SSI dẫn đầu với lợi nhuận gộp tự doanh 9 tháng 2.991 tỷ đồng, tăng 196 tỷ so với cùng kỳ. VCK đạt 1.459 tỷ đồng, tăng 375 tỷ, mức tăng lớn nhất trong nhóm dẫn đầu.

Ở chiều ngược lại, TCX đạt 2.423 tỷ đồng, giảm 319 tỷ. VND đạt 1.951 tỷ đồng, giảm 163 tỷ. VPX đạt 1.407 tỷ đồng, giảm 876 tỷ so với mức 2.283 tỷ đồng cùng kỳ.

Trường hợp biến động mạnh nhất là VIX. Công ty này lãi gộp tự doanh 4.556 tỷ đồng trong 9 tháng năm 2025, nhưng năm nay chuyển sang lỗ 304 tỷ đồng, tức chênh lệch gần 4.860 tỷ đồng. Mức sụt giảm này lớn hơn tổng lợi nhuận gộp tự doanh 9 tháng của VND hoặc VCK.

Một số công ty nhỏ hơn cũng ghi nhận lỗ tự doanh. TVSI lỗ 143 tỷ đồng, nới rộng từ mức lỗ 48 tỷ cùng kỳ. APS lỗ 87 tỷ đồng, trong khi cùng kỳ lãi 18 tỷ. VDS lỗ 86 tỷ đồng so với lãi 322 tỷ năm ngoái. NSI lỗ 80 tỷ đồng, cùng kỳ lãi 62 tỷ.

Sự phân hóa phản ánh khác biệt trong cơ cấu danh mục. Các công ty nắm nhiều trái phiếu, tiền gửi và giấy tờ có giá giữ được kết quả ổn định hơn. Ngược lại, những công ty tỷ trọng cổ phiếu lớn hoặc đầu tư tập trung vào một số mã chịu tác động mạnh khi thị trường đi ngang và giá nhiều cổ phiếu điều chỉnh.

Kết quả tự doanh kém cũng phản ánh lên giá cổ phiếu ngành. Từ đầu năm, nhóm cổ phiếu chứng khoán giảm khoảng 13%, trong khi VN-Index chỉ giảm 1%.

Về triển vọng, SHS Research kỳ vọng dòng tiền hồi phục trong năm 2027 nhờ lãi suất có xu hướng giảm và FTSE nâng tỷ trọng Việt Nam theo ba đợt vào tháng 3, 6 và 9. Dòng vốn từ các quỹ thụ động theo FTSE ước khoảng 1,8-2 tỷ USD. VN-Index được dự báo đạt 1.900-2.000 điểm cuối năm 2027 theo kịch bản cơ sở. Nếu kịch bản này diễn ra, mảng tự doanh, với gần 245.000 tỷ đồng tài sản FVTPL được đánh giá theo giá thị trường, sẽ là mảng hưởng lợi trực tiếp.

Dù vậy, lãi suất huy động kỳ hạn 6-12 tháng vẫn ở mức khoảng 7,25%, thanh khoản chưa cải thiện rõ và rủi ro từ thị trường toàn cầu còn lớn. Với tỷ trọng gần một nửa tổng tài sản, danh mục tự doanh sẽ tiếp tục quyết định phần lớn biến động lợi nhuận của các công ty chứng khoán trong những quý tới.