Kịch bản biến đổi khí hậu cho Việt Nam đến cuối thế kỷ 21

Nhiệt độ, lượng mưa và hiện tượng cực đoan biến đổi mạnh

Theo Báo cáo Kế hoạch Quốc gia thích ứng với biến đổi khí hậu giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Việt Nam sẽ bước vào một giai đoạn thời tiết khắc nghiệt hơn, với nhiệt độ trung bình năm tăng nhanh trên tất cả các vùng khí hậu.

Theo kịch bản phát thải trung bình (RCP4.5), nhiệt độ trung bình năm vào cuối thế kỷ 21 có thể tăng 1,6-2,4°C so với thời kỳ cơ sở 1986-2005; trong khi theo kịch bản phát thải cao (RCP8.5), mức tăng thậm chí đạt tới 3,2–4,2°C. Đáng chú ý, khu vực phía Bắc được dự báo tăng mạnh hơn phía Nam, kéo theo các đợt nắng nóng gay gắt diễn ra thường xuyên hơn và kéo dài hơn.

Nhiệt độ cực trị cũng tăng ở mức đáng lo ngại. Trong kịch bản cao, nhiệt độ tối cao trung bình năm tại nhiều khu vực miền núi phía Bắc có thể tăng tới 4,7°C. Điều này đặt ra thách thức lớn cho nông nghiệp, năng lượng, sức khỏe cộng đồng và các ngành kinh tế phụ thuộc thời tiết.

Bên cạnh đó, lượng mưa trung bình năm được dự báo tăng mạnh trên cả nước. Theo kịch bản trung bình, lượng mưa năm tăng 10-20%. Trong kịch bản cao, mức tăng có thể vượt 40% tại một số khu vực Bắc Bộ. Đáng chú ý, lượng mưa cực trị, bao gồm mưa lớn trong ngày và trong 5 ngày liên tiếp, có thể tăng 20-40% vào cuối thế kỷ. Đây là tín hiệu cảnh báo nguy cơ lũ quét, ngập úng đô thị, sạt lở đất và rủi ro đối với hệ thống đê điều, hồ chứa.

Trong khi đó, các hiện tượng thời tiết cực đoan khác cũng ghi nhận xu thế gia tăng. Bão mạnh đến rất mạnh có thể xuất hiện với tần suất lớn hơn. Gió mùa mùa hè được dự báo kết thúc muộn hơn và có cường độ mạnh hơn từ 0,2-0,3 m/s. Số ngày rét đậm, rét hại giảm mạnh tại miền Bắc, trong khi số ngày nắng nóng tăng mạnh ở Bắc Trung Bộ, Nam Trung Bộ và Nam Bộ. Nhiều khu vực còn đối diện tình trạng hạn hán kéo dài trong mùa khô, gây áp lực lớn lên hệ thống thủy lợi và an ninh nguồn nước.

Những biến đổi này không chỉ làm gia tăng rủi ro thời tiết cực đoan mà còn ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, hạ tầng giao thông, dịch vụ đô thị và đời sống dân cư, đặc biệt tại các khu vực miền núi, ven biển và đô thị lớn.

Mực nước biển dâng và nguy cơ gia tăng tổn thương trên diện rộng

Song hành với nhiệt độ và lượng mưa, mực nước biển dâng tiếp tục là thách thức mang tính dài hạn đối với Việt Nam. Theo số liệu quan trắc tại các trạm hải văn và dữ liệu vệ tinh, mực nước biển tại Việt Nam đang tăng với tốc độ tương đương trung bình toàn cầu, và xu thế này được dự báo tiếp tục kéo dài đến cuối thế kỷ 21.

Tùy theo kịch bản phát thải, mực nước biển có thể dâng từ vài chục đến hơn 100 cm vào cuối thế kỷ. Với đặc trưng địa hình thấp và rộng, Đồng bằng sông Cửu Long trở thành khu vực chịu rủi ro cao nhất. Xâm nhập mặn sẽ sâu hơn, kéo dài hơn và ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp, nguồn nước sinh hoạt, nuôi trồng thủy sản và các hệ sinh thái tự nhiên. Khu vực ven biển miền Trung, vốn thường xuyên hứng chịu bão mạnh, cũng đối diện nguy cơ triều cường, xói lở bờ biển và tổn thương hạ tầng.

Mực nước biển dâng kết hợp với bão mạnh hơn và mưa cực đoan tạo thành “tổ hợp rủi ro” có thể gây thiệt hại lớn về kinh tế - xã hội nếu không có các giải pháp thích ứng kịp thời. Những thách thức này cũng ảnh hưởng đáng kể đến quy hoạch đô thị, quy hoạch sử dụng đất, hệ thống đê điều và chiến lược phát triển kinh tế biển của Việt Nam trong tương lai.

Bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt cho thấy Việt Nam cần tiếp tục ưu tiên đầu tư vào các chiến lược thích ứng dài hạn, nâng cao năng lực cảnh báo sớm, củng cố khả năng chống chịu của các ngành, lĩnh vực và cộng đồng dễ bị tổn thương.

Những kịch bản khí hậu đến cuối thế kỷ 21 không chỉ mang tính cảnh báo mà còn là cơ sở quan trọng để hoạch định chính sách, bảo đảm cho mục tiêu phát triển bền vững trong nhiều thập kỷ tới.