Gần 44 triệu thửa đất đã kết nối dữ kiệu, đáp ứng “đúng, đủ, sạch, sống”

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng làm rõ nhiều vấn đề được đại biểu Quốc hội quan tâm liên quan đến dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi). Ảnh: VPQH

Hoàn thiện cơ chế thu hồi đất, bảo đảm sinh kế cho người dân

Tại phiên thảo luận ở hội trường sáng ngày 29/10, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng đã giải trình, làm rõ nhiều vấn đề được đại biểu Quốc hội quan tâm liên quan đến dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi).

Đối với phân loại đất, quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất, theo Bộ trưởng, các ý kiến cơ bản thống nhất với định hướng phân loại đất trong dự thảo thành 3 nhóm chính gồm: đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp và đất dự trữ phát triển, trước đây gọi là đất chưa sử dụng.

Việc phân loại đất không chỉ phục vụ công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất mà còn phục vụ quản lý nhà nước, đặc biệt là thống kê, kiểm kê đất đai.

Về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, tiếp thu ý kiến đại biểu, dự thảo được hoàn thiện theo hướng đưa nội dung sử dụng đất thành một nội dung của quy hoạch tỉnh. Kế hoạch sử dụng đất cấp xã được lập theo hướng đơn giản, số hóa, lồng ghép các quy hoạch, chỉ phân bổ các chỉ tiêu cứng do quốc gia phân bổ và cập nhật các định hướng sử dụng đất của các quy hoạch ngành.

Một trong những vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Bộ trưởng khẳng định, việc thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng trong dự thảo bảo đảm tuân thủ Hiến pháp, thể chế hóa Nghị quyết số 21-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương và các nghị quyết liên quan.

Theo Bộ trưởng, quy định bảo đảm chặt chẽ, không lạm dụng việc thu hồi đất, đồng thời không tạo khó khăn cho quá trình triển khai các dự án.

Đối với ý kiến đề nghị cân nhắc việc thu hồi đất đối với các công trình sự nghiệp được Nhà nước cho phép hoạt động, Bộ trưởng cho biết, do phạm vi áp dụng rộng, Chính phủ đã thảo luận và nhận thấy quy định trong dự thảo là sự kế thừa Luật Đất đai năm 2024, không phải nội dung mới. Quy định này cũng không phải là nội dung thể chế hóa các nghị quyết khác của Trung ương về phát triển văn hóa, giáo dục, đào tạo, khoa học, công nghệ.

Theo Bộ trưởng, quy định còn hướng tới bảo đảm bình đẳng trong tiếp cận đất đai giữa khu vực công và khu vực tư.

Đáng chú ý, dự thảo Luật đã tiếp thu, thể chế rõ quan điểm chuyển từ tư duy bồi thường tài sản bị thu hồi sang tư duy tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất, theo tinh thần Nghị quyết số 21-NQ/TW của Trung ương.

Bộ trưởng nhấn mạnh, việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư hướng tới “bảo đảm cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế của người có đất bị thu hồi”.

Liên quan đến kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư do nhà đầu tư ứng trước, Bộ trưởng cho biết, dự thảo đã quy định rõ cơ chế hoàn trả. Theo đó, ngân sách nhà nước hoàn trả toàn bộ khoản kinh phí này bằng hình thức trừ vào tiền sử dụng đất, tiền thuê đất; phần còn lại được tính vào chi phí đầu tư của dự án. Trường hợp dự án chấm dứt hoạt động, Nhà nước hoàn trả phần kinh phí nhà đầu tư đã ứng trước.

Theo Bộ trưởng, nội dung này được xây dựng phù hợp với Luật Ngân sách nhà nước, Luật Doanh nghiệp và các luật có liên quan.

Xác định giá đất theo bảng giá và hệ số điều chỉnh từ năm 2028

Về giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết, các ý kiến cơ bản thống nhất với việc dự thảo phân định rõ trường hợp giao đất, cho thuê đất phải đấu giá, đấu thầu và trường hợp không phải đấu giá, đấu thầu, cũng như trường hợp thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất.

Đối với việc sử dụng đất thông qua thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án nhà ở thương mại, trên cơ sở tiếp thu kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ý kiến thẩm tra của các cơ quan Quốc hội và ý kiến đại biểu, Chính phủ đề xuất tiếp tục thực hiện thí điểm theo Nghị quyết số 171/2024/QH15 của Quốc hội, thay vì luật hóa ngay trong dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi).

Bộ trưởng thừa nhận đây là nội dung còn có ý kiến tranh luận và cơ quan soạn thảo cũng cân nhắc việc đưa ngay vào Luật hay tiếp tục thực hiện theo cơ chế thí điểm.

Sau khi xem xét, Chính phủ đề xuất tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 171/2024/QH15, bởi nghị quyết này quy định thời gian thí điểm đến năm 2030. Bộ trưởng cũng cho biết, cơ chế tại Nghị quyết số 171/2024/QH15 đã tháo gỡ một nội dung trong Luật Đất đai năm 2024, đó là bỏ yêu cầu dự án thực hiện theo phương thức thỏa thuận phải có đất ở.

Về tài chính đất đai và giá đất, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho hay, dự thảo tiếp tục quy định Nhà nước quyết định giá đất, xác định giá đất theo hướng sử dụng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất, không quy định giá đất cụ thể. Theo Bộ trưởng, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh ban hành, áp dụng từ ngày 1/1/2028.

Quang cảnh phiên họp. Ảnh: VPQH

Riêng việc xác định giá đất đối với các dự án lấn biển tiếp tục thực hiện theo quy định tại Nghị quyết số 254/2025/QH15 của Quốc hội, áp dụng giá đất cụ thể. Từ ngày 1/1/2028, việc xác định giá đất đối với các dự án này sẽ thực hiện đồng bộ theo quy định mới của Luật, sử dụng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất.

Về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất và chế độ sử dụng đất, dự thảo tiếp tục được rà soát, hoàn thiện nhằm bảo đảm đầy đủ các quyền của người sử dụng đất đã được Luật Đất đai năm 2024 ghi nhận.

Đối với công chứng, chứng thực, dự thảo đề xuất giao Chính phủ quy định loại hợp đồng thực hiện quyền của người sử dụng đất phải công chứng hoặc chứng thực. Việc quy định được định hướng phù hợp với lộ trình chuyển đổi số, kết nối liên thông dữ liệu quản lý đất đai, đồng thời giảm thủ tục tuân thủ cho người dân mà không làm mất quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.

Theo Bộ trưởng, Luật Công chứng đã có quy định về trường hợp phải công chứng và trường hợp công chứng tự nguyện. Vì vậy, việc hoàn thiện quy định cần được xem xét trong mối quan hệ với pháp luật về công chứng và yêu cầu chuyển đổi số.

Số hóa dữ liệu, đơn giản hóa thủ tục hành chính về đất đai

Về phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số, đa số ý kiến thống nhất với quy định về thẩm quyền thực hiện các nội dung quản lý đất đai trong dự thảo Luật. Tuy nhiên, một số đại biểu đề nghị việc phân cấp phải đi đôi với năng lực thực thi và điều kiện bảo đảm, nhất là ở cấp xã.

Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng khẳng định, cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu, rà soát và hoàn thiện các quy định nhằm bảo đảm tính khả thi, đồng thời bổ sung cơ chế giám sát, hỗ trợ, hướng dẫn trong quá trình tổ chức thực hiện.

Một điểm đáng chú ý trong dự thảo là quy định mỗi thửa đất được gắn một mã định danh duy nhất, thống nhất trên phạm vi cả nước, làm cơ sở tham chiếu cho các mã định danh trong cơ sở dữ liệu quốc gia.

Theo Bộ trưởng, khi dữ liệu đất đai “đúng, đủ, sạch, sống”, thống nhất và dùng chung, người dân sẽ thực hiện thủ tục hành chính đơn giản, thuận lợi hơn. Cơ quan, người có thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính không được yêu cầu người dân cung cấp thêm thành phần hồ sơ đã có trong cơ sở dữ liệu đất đai được công bố. Trường hợp cần thông báo bổ sung hồ sơ, việc thông báo chỉ được thực hiện 1 lần.

Thông tin về tiến độ xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai, Bộ trưởng cho biết, Chính phủ giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường hoàn thành nhiệm vụ này trong năm 2026.

Hiện cả nước có khoảng 105 triệu thửa đất; trong đó, hơn 70 triệu thửa đã có dữ liệu. Đến nay, gần 44 triệu thửa đất đã được kết nối, đáp ứng yêu cầu về dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”, thống nhất và dùng chung.

Bộ trưởng cho biết, hệ thống dữ liệu đất đai đang được tiếp tục kết nối, cập nhật. Nếu được Chủ tịch Quốc hội và Quốc hội cho phép, cơ quan chức năng có thể cài đặt hệ thống để các đại biểu Quốc hội theo dõi dữ liệu trực tiếp. Hệ thống dự kiến cập nhật thông tin vào 8 giờ sáng và 17 giờ chiều hằng ngày.

Theo Bộ trưởng, hệ thống cũng đã được cơ quan chức năng xác nhận về các điều kiện an ninh, an toàn mạng.

Về bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ giữa dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) với dự thảo Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản và các luật có liên quan, Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo tiếp thu và sẽ tiếp tục rà soát để hoàn thiện.

Đối với các góp ý về trình tự, thủ tục thực hiện quyền của người sử dụng đất, cơ quan soạn thảo sẽ hoàn thiện quy định tại các điều, khoản của dự thảo Luật và nghị định hướng dẫn, bảo đảm rõ ràng, cụ thể, hạn chế cách hiểu khác nhau.

Bộ trưởng thông tin thêm, dự kiến Chính phủ sẽ ban hành 2 nghị định để triển khai luật, gồm 1 nghị định quy định chi tiết chung về Luật Đất đai và 1 nghị định về giá đất do việc xây dựng chính sách giá đất được tách sang ngành Tài chính.