Hơn 20% việc làm tại Việt Nam có thể chịu tác động từ AI tạo sinh

Nguồn số liệu: ILO. Thiết kế có sự hỗ trợ của AI.

Theo báo cáo mới nhất về tác động của trí tuệ nhân tạo tạo sinh (GenAI) đối với thị trường lao động tại ASEAN của ILO, năm 2025 có khoảng 22,9% tổng số việc làm tại ASEAN, tương đương gần 80 triệu lao động, thuộc các nghề có mức độ chịu tác động từ GenAI cao hơn mức tối thiểu.

Tuy nhiên, chỉ khoảng 3,3% lực lượng lao động, tương đương 11,7 triệu người, làm việc trong nhóm nghề có mức độ chịu tác động cao nhất. Trong khi đó, khoảng 67% việc làm tại ASEAN vẫn tập trung ở các nghề chưa được xác định chịu tác động của GenAI.

Báo cáo nhấn mạnh, mức độ chịu tác động chỉ phản ánh khả năng về mặt kỹ thuật của AI trong việc hỗ trợ hoặc tự động hóa một số nhiệm vụ, chứ không đồng nghĩa với việc các công việc đó sẽ bị thay thế.

Trong số 9 quốc gia ASEAN có dữ liệu, Singapore có tỷ lệ việc làm chịu tác động từ GenAI cao hơn mức tối thiểu lớn nhất với 42,2% tổng số việc làm. Tiếp theo là Philippines với 28,1%, Indonesia 21,7%, Việt Nam 20,8% và Thái Lan 20,6%.

Theo ILO, sự khác biệt này phản ánh phần nào cơ cấu kinh tế của từng quốc gia, trong đó các nền kinh tế có tỷ trọng lớn các ngành dịch vụ, tài chính, công nghệ thông tin và các công việc sử dụng nhiều tri thức thường có mức độ chịu tác động cao hơn.

Đáng chú ý, báo cáo cho thấy, số lượng việc làm thuộc các nghề có khả năng chịu tác động từ GenAI vẫn tiếp tục tăng trong khu vực. Việc làm ở các nhóm nghề này tăng từ khoảng 66 triệu người năm 2017 lên 74 triệu người năm 2022 và đạt gần 80 triệu người vào năm 2025.

Theo ILO, điều này cho thấy chưa có bằng chứng về sự suy giảm việc làm trên diện rộng do AI tạo sinh gây ra. Xu hướng này phù hợp với quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, gia tăng nhu cầu đối với các công việc trong lĩnh vực dịch vụ và các ngành sử dụng nhiều tri thức, hơn là phản ánh tác động trực tiếp của AI.

Báo cáo nhận định, tiềm năng chuyển đổi của thị trường lao động ASEAN dưới tác động của GenAI là rất lớn, song những xáo trộn quy mô lớn vẫn chưa xuất hiện. Một nguyên nhân quan trọng là việc ứng dụng AI vẫn đang ở giai đoạn đầu và diễn ra không đồng đều giữa các quốc gia, ngành nghề và doanh nghiệp.

Theo ILO, việc sử dụng GenAI hiện chủ yếu tập trung ở các ngành nghề có cường độ công nghệ và tri thức cao như công nghệ thông tin, toán học, giáo dục, trong khi mức độ ứng dụng tại nhiều vị trí văn phòng, hành chính vẫn còn khá hạn chế, dù đây lại là nhóm nghề có mức độ chịu tác động cao về mặt lý thuyết. Điều này cho thấy khả năng một nghề chịu tác động từ AI không đồng nghĩa AI đã được triển khai rộng rãi trong thực tế.

Nghiên cứu cũng chỉ ra sự khác biệt đáng kể giữa các nhóm lao động. Trên phạm vi ASEAN, phụ nữ có khả năng làm việc trong các nghề chịu tác động cao nhất từ GenAI gần gấp 2 lần nam giới do tập trung nhiều hơn ở các công việc văn thư, hành chính và một số nghề chuyên môn. Trong khi đó, mức độ chịu tác động giữa lao động trẻ từ 15-24 tuổi và lao động trưởng thành nhìn chung không có nhiều khác biệt.

Về mức độ sẵn sàng trước làn sóng AI, ILO đánh giá sự chênh lệch giữa các quốc gia ASEAN còn khá lớn. Singapore được xem là quốc gia nổi bật khi vừa có mức độ chịu tác động cao, vừa sở hữu hệ sinh thái AI thuộc nhóm cạnh tranh hàng đầu thế giới nhờ hạ tầng số phát triển, nguồn nhân lực chất lượng cao và cách tiếp cận đồng bộ trong triển khai chiến lược AI.

Trong khi đó, Việt Nam cùng Malaysia, Thái Lan, Indonesia, Philippines và Brunei đã hình thành nhiều nền tảng quan trọng cho phát triển AI nhưng vẫn còn những khoảng trống về kỹ năng chuyên sâu, năng lực nghiên cứu, hạ tầng tính toán, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và khả năng tiếp cận nguồn vốn.

Để AI tạo sinh thực sự góp phần nâng cao năng suất, tạo việc làm chất lượng và thúc đẩy tăng trưởng bao trùm, ILO khuyến nghị các quốc gia ASEAN xây dựng cơ chế quản trị AI lấy con người làm trung tâm; mở rộng các chương trình nâng cao kỹ năng và đào tạo lại, đặc biệt đối với phụ nữ và thanh niên; hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa vượt qua các rào cản trong ứng dụng AI; tăng đầu tư cho hạ tầng số, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và thúc đẩy hợp tác khu vực về phát triển nguồn nhân lực cũng như chia sẻ tri thức.

Ông Christian Viegelahn, chuyên gia kinh tế của ILO và là tác giả chính của báo cáo cho rằng, để khai thác hiệu quả lợi ích của GenAI, chỉ tiếp cận công nghệ là chưa đủ. Việc nâng cao năng suất phụ thuộc vào đầu tư cho nguồn nhân lực và hệ thống an sinh xã hội. Tương lai của thị trường lao động sẽ được quyết định không chỉ bởi mức độ chịu tác động của AI mà còn bởi các lựa chọn chính sách nhằm nâng cao khả năng sẵn sàng và thích ứng của người lao động, doanh nghiệp và các thể chế.