Hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực phát triển kinh tế biển

Ông Nguyễn Quốc Toản, Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam phát biểu khai mạc Hội thảo.

Hoàn thiện thể chế để mở đường cho kinh tế biển

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu từ biển, việc sửa đổi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá về thể chế, góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực đầu tư và hình thành không gian phát triển mới cho các ngành kinh tế biển. Đây cũng là nội dung xuyên suốt tại Hội thảo “Xây dựng cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ đặc thù vượt trội góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững ở Việt Nam” do Cục Biển và Hải đảo Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức ngày 9/7 tại Hà Nội.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, ông Nguyễn Quốc Toản, Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam nhấn mạnh, việc xây dựng và hoàn thiện thể chế không thể tách rời thực tiễn phát triển cũng như tiếng nói của cộng đồng doanh nghiệp. Theo ông Toản, sự tham gia đóng góp của VCCI, các hiệp hội và doanh nghiệp sẽ giúp các chính sách mới bảo đảm tính khả thi, phục vụ hiệu quả yêu cầu phát triển kinh tế trong bối cảnh mới, đồng thời đưa quy định pháp luật nhanh chóng đi vào cuộc sống.

Ông Nguyễn Quốc Toản cho biết, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo là một trong ba dự án luật quan trọng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường dự kiến trình Quốc hội trong năm nay. Đây là dự án luật thay thế toàn diện nên toàn bộ hồ sơ chính sách được xây dựng mới với khối lượng công việc rất lớn. Ngày 8/7, Chính phủ đã thông qua hồ sơ chính sách của dự án Luật; theo lộ trình, dự thảo sẽ được trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội vào tháng 9 trước khi trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp tháng 10/2026.

Theo Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam, quá trình xây dựng luật đối mặt với nhiều thách thức bởi không gian biển có phạm vi rộng, cấu trúc đa tầng và chịu sự điều chỉnh của nhiều luật chuyên ngành như: Luật Dầu khí, Luật Địa chất và Khoáng sản, Luật Hàng hải, Luật Thủy sản, Luật Viễn thông… Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, đồng thời bổ sung các cơ chế đủ mạnh để đáp ứng yêu cầu phát triển các lĩnh vực mới như năng lượng tái tạo ngoài khơi, kinh tế biển xanh và các ngành kinh tế ven biển. Ông Toản cũng cho biết, Trung ương đang tổng kết 10 năm thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam, tạo cơ sở để luật hóa nhiều chính sách mang tính đột phá trong giai đoạn tới.

Đồng quan điểm, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI đánh giá, việc tổ chức hội thảo lấy ý kiến doanh nghiệp ngay từ giai đoạn xây dựng chính sách thể hiện tư duy làm luật dựa trên thực tiễn, lấy nhu cầu của nhà đầu tư và cộng đồng doanh nghiệp làm trung tâm. Theo ông Tuấn, Việt Nam sở hữu hơn 3.200 km bờ biển với 21 tỉnh, thành phố giáp biển, song tiềm năng vẫn chưa được khai thác tương xứng. Một trong những nguyên nhân quan trọng là chưa khơi thông được các nguồn lực đầu tư do còn nhiều rào cản về pháp lý, khiến các dự án quy mô lớn trên biển chưa có nền tảng pháp lý đủ ổn định để phát triển.

Gỡ điểm nghẽn pháp lý, tạo động lực cho đầu tư dài hạn

Tiếp nối chương trình Hội thảo, ông Nguyễn Thanh Tùng, Phó Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam đã giới thiệu các định hướng lớn trong dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi). Theo ông Tùng, sau gần 10 năm thi hành, Luật năm 2015 đã góp phần quan trọng trong quản lý tổng hợp tài nguyên và bảo vệ môi trường biển, song thực tiễn phát triển đã đặt ra nhiều yêu cầu mới. Trong bối cảnh kinh tế biển được xác định là động lực tăng trưởng mới, hệ thống pháp luật hiện hành vẫn còn thiếu các chế định quan trọng về quản lý không gian biển, xác lập quyền tài sản và cơ chế ưu đãi đủ sức hấp dẫn đối với các dự án đầu tư quy mô lớn trên biển.

Các đại biểu tham dự, đóng góp ý kiến tại Hội thảo.

Để khắc phục những hạn chế đó, dự thảo Luật đề xuất bốn nhóm chính sách trọng tâm. Đáng chú ý là hoàn thiện cơ chế quản lý, sử dụng không gian biển; xác lập đầy đủ quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân được giao khu vực biển; bổ sung các quyền chuyển nhượng, cho thuê, góp vốn, thế chấp theo từng hình thức sử dụng phù hợp với chế độ pháp lý của từng vùng biển; đồng thời tăng cường kiểm soát ô nhiễm, bảo vệ hệ sinh thái và xây dựng cơ chế ưu đãi, hỗ trợ đặc thù đối với các ngành kinh tế biển mới như điện gió ngoài khơi, nuôi biển công nghệ cao, logistics, cảng biển xanh và các mô hình kinh tế biển xanh, kinh tế tuần hoàn. Theo ông Nguyễn Thanh Tùng, việc hoàn thiện các quy định này không chỉ tạo hành lang pháp lý minh bạch, ổn định cho nhà đầu tư mà còn góp phần hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ chủ quyền và lợi ích quốc gia trên biển.

Đại diện cộng đồng doanh nghiệp, ông Ngô Khắc Lễ, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), đại diện Hiệp hội Đại lý, Môi giới và Dịch vụ Hàng hải Việt Nam (VISABA) cho rằng, mọi chính sách phát triển kinh tế biển cần được xây dựng trên nguyên tắc hài hòa lợi ích giữa các ngành. Theo ông Lễ, từ nuôi biển, năng lượng tái tạo đến vận tải biển đều có vai trò quan trọng, nhưng nếu thiếu quy hoạch tổng thể và cơ chế điều phối hiệu quả sẽ phát sinh xung đột trong sử dụng không gian biển, ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh quốc gia.

Ông Ngô Khắc Lễ, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), đại diện Hiệp hội Đại lý, Môi giới và Dịch vụ Hàng hải Việt Nam (VISABA) phát biểu, đóng góp ý kiến tại Hội thảo.

Ông Lễ dẫn thực tế, năm 2025 sản lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng biển Việt Nam đạt khoảng 0,82 tỷ tấn; kế hoạch năm 2026, sản lượng dự kiến vượt mốc 1 tỷ tấn. Đây là những con số rất lớn, phụ thuộc hoàn toàn vào các luồng tàu ra vào, trong khi xu hướng tàu biển thế giới ngày càng có tải trọng lớn. Nếu luồng hàng hải bị chồng lấn bởi các công trình hoặc vùng nuôi biển bố trí thiếu hợp lý, nguy cơ mất an toàn hàng hải và suy giảm sức hút của cảng biển Việt Nam sẽ rất lớn.

Nhiều ý kiến của doanh nghiệp và hiệp hội tại Hội thảo cũng kiến nghị dự thảo Luật cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế giao, cho thuê và đăng ký sử dụng khu vực biển theo hướng minh bạch, ổn định, giảm chồng chéo thủ tục; mở rộng khả năng huy động vốn thông qua việc xác lập rõ quyền sử dụng khu vực biển; đồng thời có các chính sách ưu đãi về tài chính, tín dụng, bảo hiểm rủi ro, hạ tầng và đổi mới công nghệ để thu hút đầu tư vào các lĩnh vực kinh tế biển xanh.

Các đại biểu thống nhất rằng, chỉ khi thể chế thực sự thông thoáng, đồng bộ và phản ánh đúng đặc thù của đầu tư trên biển, Việt Nam mới có thể khơi thông hiệu quả các nguồn lực xã hội, phát huy lợi thế biển, hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững, xây dựng quốc gia mạnh về biển, giàu từ biển theo các chủ trương, chiến lược của Đảng và Nhà nước.