 |
| Ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính) phát biểu tại Hội nghị. |
Nhiều nội dung không còn phù hợp thực tiễn
Phát biểu tại Hội nghị, ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính) cho biết, việc sửa đổi Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về bảo đảm quyền tài sản của tổ chức, cá nhân và nhà đầu tư, đồng thời đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh mới.
Theo ông Nguyễn Tân Thịnh, Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản được xây dựng trong bối cảnh đặc biệt. Sau quá trình rà soát hệ thống pháp luật, cơ quan chức năng nhận thấy chưa có bộ, ngành nào đề xuất xây dựng luật về trưng mua, trưng dụng tài sản. Khi đó, Bộ Tài chính được giao chủ trì xây dựng luật do đang xử lý nhiều vấn đề liên quan đến việc trưng mua, trưng dụng tài sản từ các giai đoạn lịch sử trước đây.
Đại diện Cục Quản lý công sản cho biết, trong quá trình xây dựng Luật trước đây, Chính phủ và Quốc hội đã thống nhất việc ban hành luật là cần thiết và không gây ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động thu hút đầu tư. Luật cũng được xác định là công cụ pháp lý để bảo vệ quyền sở hữu tài sản của tổ chức, cá nhân, đặc biệt là các nhà đầu tư.
Theo ông Nguyễn Tân Thịnh, tinh thần xuyên suốt khi xây dựng Luật là hạn chế tối đa việc áp dụng biện pháp trưng mua, trưng dụng. Đây chỉ là giải pháp đặc biệt, áp dụng trong tình huống cấp bách khi các biện pháp quản lý nhà nước khác không còn hiệu quả. Vì vậy, luật quy định thẩm quyền quyết định ở mức rất cao và không phân cấp rộng rãi; việc quyết định thuộc thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ, bộ trưởng hoặc chủ tịch UBND cấp tỉnh.
Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản được Quốc hội thông qua ngày 3/6/2008. Thực tiễn gần 20 năm thi hành cho thấy chưa phát sinh trường hợp trưng mua tài sản. Đối với trưng dụng, việc áp dụng chủ yếu diễn ra trong các tình huống đặc biệt như phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, đặc biệt là giai đoạn phòng, chống đại dịch COVID-19 khi Nhà nước sử dụng cơ sở vật chất của các tổ chức, đơn vị để phục vụ công tác phòng, chống dịch.
Qua rà soát, Bộ Tài chính nhận thấy nhiều nội dung của luật hiện hành không còn phù hợp với thực tiễn. Các trường hợp trưng dụng tài sản đã có thay đổi so với quy định trước đây; nhiều luật liên quan cũng đã được sửa đổi, bổ sung. Bên cạnh đó, khái niệm tài sản trong luật hiện hành chủ yếu được xây dựng theo cách hiểu truyền thống, trong khi bối cảnh khoa học - công nghệ phát triển nhanh đã xuất hiện nhiều loại tài sản mới, đòi hỏi cần có cơ chế pháp lý phù hợp để áp dụng các biện pháp trưng mua, trưng dụng khi cần thiết.
Một nội dung khác cần sửa đổi là quy định về thẩm quyền quyết định trưng mua, trưng dụng. Theo ông Nguyễn Tân Thịnh, mô hình tổ chức chính quyền địa phương hiện nay đã thay đổi theo hướng đẩy mạnh phân quyền, phân cấp và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nên nhiều quy định cũ không còn phù hợp. Bộ Tài chính đã tham mưu Chính phủ ban hành nghị định có nội dung phân định lại thẩm quyền và dự kiến đến ngày 1/3/2027 sẽ hoàn thiện các quy định sửa đổi liên quan.
Ngoài ra, cơ chế xác định giá trưng mua và mức bồi thường khi trưng dụng tài sản hiện vẫn còn thiếu cụ thể. Trong giai đoạn phòng, chống dịch COVID-19, việc trưng dụng chủ yếu diễn ra đối với tài sản thuộc cơ quan nhà nước nên chưa phát sinh nhiều vướng mắc về bồi thường. Tuy nhiên, nếu phát sinh các trường hợp thực tế quy mô lớn liên quan đến tài sản của tổ chức, cá nhân thì cơ chế hiện hành chưa bảo đảm đủ rõ ràng.
Từ yêu cầu thực tiễn đó, Bộ Tài chính đã xây dựng hồ sơ chính sách dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương, đoàn đại biểu Quốc hội và các đối tượng chịu tác động của chính sách. Theo tổng hợp bước đầu, đa số ý kiến cơ bản đồng thuận với các nội dung Bộ Tài chính đề xuất.
 |
| Toàn cảnh Hội nghị. |
Sửa đổi 4 nhóm chính sách lớn
Tại Hội nghị, bà Trần Diệu An, Phó Cục trưởng Cục Quản lý công sản cho biết, việc xây dựng hồ sơ chính sách sửa đổi Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản xuất phát từ yêu cầu chính trị, cơ sở pháp lý và thực tiễn thi hành sau gần 18 năm triển khai luật.
Theo bà Trần Diệu An, qua rà soát các chủ trương của Đảng, hệ thống pháp luật hiện hành, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên cùng thực tiễn thi hành luật, Bộ Tài chính đề xuất 4 nhóm chính sách lớn.
Nhóm chính sách thứ nhất là hoàn thiện quy định về các trường hợp trưng mua, trưng dụng tài sản nhằm cụ thể hóa Hiến pháp năm 2013 và bảo đảm thống nhất với các luật có liên quan. Theo đó, dự thảo đề xuất quy định rõ các trường hợp áp dụng biện pháp trưng mua, trưng dụng như khi đất nước trong tình trạng chiến tranh, tình trạng khẩn cấp; an ninh quốc gia bị đe dọa; bảo vệ mục tiêu quan trọng về an ninh quốc gia; ứng phó, khắc phục thảm họa, thiên tai, dịch bệnh; phòng, chống khủng bố và các tình huống khẩn cấp khác theo quy định của pháp luật.
Các quy định này được xây dựng trên cơ sở bảo đảm đồng bộ với Luật Quốc phòng, Luật An ninh quốc gia, Luật An ninh mạng, Luật Phòng thủ dân sự, Luật Phòng, chống thiên tai và Luật Phòng, chống khủng bố.
Nhóm chính sách thứ 2 là hoàn thiện quy định về các loại tài sản được trưng mua, trưng dụng nhằm bao quát đầy đủ các loại tài sản mới phát sinh trong thực tiễn. Theo dự thảo, phạm vi tài sản có thể trưng dụng sẽ được mở rộng đối với một số loại tài sản như công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng viễn thông, hạ tầng số, phương tiện, máy móc chuyên dùng phục vụ phòng, chống dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn.
Đối với tài sản trưng mua, dự thảo xây dựng theo hướng hạn chế tối đa việc chuyển quyền sở hữu tài sản sang Nhà nước, chỉ áp dụng đối với những tài sản thực sự cần thiết theo quy định của pháp luật.
Nhóm chính sách thứ 3 là hoàn thiện quy định để tăng cường phân cấp, phân quyền trong trưng mua, trưng dụng tài sản. Theo đánh giá thực tiễn, quy định hiện hành về thẩm quyền quyết định còn tương đối tập trung, thủ tục nhiều tầng nấc, chưa tạo sự chủ động cho các cơ quan trong xử lý tình huống khẩn cấp. Vì vậy, dự thảo đề xuất mở rộng thẩm quyền cho chính quyền địa phương cấp tỉnh, cấp xã trong một số trường hợp cần xử lý nhanh.
Đồng thời, dự thảo không quy định cứng thẩm quyền của từng chức danh ngay trong luật mà giao Chính phủ quy định chi tiết theo từng trường hợp cụ thể nhằm bảo đảm tính linh hoạt, thống nhất trong quản lý nhà nước. Dự thảo cũng chuẩn hóa các bước cơ bản của quy trình trưng mua, trưng dụng; giao Chính phủ quy định chi tiết về hồ sơ, biểu mẫu, thời hạn và trình tự thực hiện.
Nhóm chính sách thứ tư là hoàn thiện quy định về xác định giá trưng mua và giá trị bồi thường khi trưng dụng tài sản nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân có tài sản.
Theo bà Trần Diệu An, thực tiễn cho thấy việc xác định giá trưng mua và mức bồi thường hiện còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt đối với các loại tài sản đặc thù hoặc không phổ biến trên thị trường. Do đó, dự thảo đề xuất cơ chế xác định giá linh hoạt theo từng loại tài sản. Đối với tài sản có thông tin giá thị trường, việc xác định giá sẽ căn cứ vào giá do nhà sản xuất, nhà cung cấp công bố hoặc hóa đơn, chứng từ hợp pháp. Đối với tài sản đặc thù, không có giao dịch phổ biến trên thị trường, giá sẽ được xác định thông qua hội đồng hoặc doanh nghiệp thẩm định giá.
Tại Hội nghị, đại diện Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Nội vụ, Bộ Công Thương cùng các tập đoàn, tổng công ty… đã đóng góp nhiều ý kiến liên quan đến tác động kinh tế đối với doanh nghiệp; vấn đề lao động và chi phí; cơ chế sử dụng miễn phí tài sản hạ tầng; định giá tài sản; phạm vi đối tượng tài sản; thời gian bàn giao; quản lý, vận hành tài sản sau trưng dụng; nguồn lực tài chính và đánh giá tác động của chính sách…
Kết luận Hội nghị, đại diện Bộ Tài chính cho biết sẽ tiếp tục tổng hợp, nghiên cứu đầy đủ các ý kiến góp ý để hoàn thiện hồ sơ chính sách, làm cơ sở triển khai các bước tiếp theo trong quá trình xây dựng dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi).
