 |
| Phá “điểm nghẽn” thủ tục, giải phóng nguồn lực cho doanh nghiệp. |
Cắt thủ tục phải giảm được gánh nặng thực tế
Chia sẻ Tọa đàm “Đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, gỡ rào cản cho doanh nghiệp phát triển”, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam Nguyễn Khánh Ngọc cho biết, Kết luận số 18-KL/TW đặt ra yêu cầu rất cụ thể cho giai đoạn 2026-2030: tiếp tục rà soát, cắt giảm mạnh ngành nghề kinh doanh có điều kiện, loại bỏ điều kiện kinh doanh thiếu cần thiết; giảm 50% thời gian thực hiện, 50% chi phí tuân thủ thủ tục hành chính; cấp Bộ thực hiện tối đa 30% tổng số thủ tục thuộc lĩnh vực quản lý.
Tinh thần này tiếp tục được cụ thể hóa qua các quyết sách của Chính phủ, nổi bật là Nghị quyết số 258/NQ-CP ngày 31/8/2026. Trọng tâm cải cách chuyển sang đổi mới thực chất, toàn diện, hướng phương thức quản lý rời cơ chế “tiền kiểm” để tăng hậu kiểm trên cơ sở quản trị rủi ro, khai thác dữ liệu, đặt doanh nghiệp, người dân ở vị trí trung tâm phục vụ.
Đích đến ấy rất rõ, song khoảng cách giữa chính sách với trải nghiệm thực tế của doanh nghiệp vẫn cần tiếp tục thu hẹp. Quy định pháp luật sửa đổi thường xuyên, một số nội dung còn chồng chéo, cách giải thích thiếu đồng bộ, thủ tục qua nhiều tầng nấc, hồ sơ phải cung cấp lặp lại đang tạo thêm chi phí, kéo dài thời gian xử lý, gia tăng rủi ro trong quá trình sản xuất, kinh doanh.
 |
| Ông Nguyễn Khánh Ngọc, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam. |
Điểm đáng lưu ý nằm ở cách nhìn nhận chi phí thủ tục. Một bộ hồ sơ kéo dài thêm vài ngày có thể đồng nghĩa với cơ hội đầu tư bị bỏ lỡ, dòng vốn chậm quay vòng hoặc tiến độ cam kết với đối tác bị ảnh hưởng. Doanh nghiệp còn phải bố trí nhân sự theo dõi hồ sơ, giải trình, bổ sung giấy tờ. Những chi phí này khó phản ánh đầy đủ qua số lượng thủ tục đã cắt.
Bởi thế, số thủ tục được đơn giản hóa mới phản ánh một phần kết quả. Thước đo cần hướng đến thời gian doanh nghiệp thực tế tiết kiệm, khoản chi phí được giảm, số lần kê khai được rút bớt, lượng giấy tờ được loại bỏ, mức độ thuận tiện khi thực hiện dịch vụ công. Khi trải nghiệm thực tế thay đổi, cải cách mới tạo thêm nguồn lực cho hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh.
Kết quả tại Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy dư địa cải cách còn rất lớn. Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế Ngô Thị Tuyết cho biết, sau gần 2 năm triển khai, Bộ đã cắt giảm, đơn giản hóa 629 thủ tục hành chính, rút ngắn 9.007 ngày giải quyết, giảm 5.318 tỷ đồng chi phí tuân thủ so với năm 2024. Đây là những con số cho thấy giá trị kinh tế trực tiếp của cải cách.
Giá trị lớn hơn nằm ở nguồn lực được giải phóng sau mỗi thủ tục được rút gọn. “Thời gian xử lý hồ sơ ngắn hơn giúp doanh nghiệp dành thêm nhân lực, tài chính cho sản xuất, mở rộng thị trường, tìm kiếm cơ hội đầu tư. Ở góc độ nền kinh tế, hàng nghìn ngày giải quyết được rút ngắn có thể chuyển hóa thành tốc độ luân chuyển nguồn lực nhanh hơn, qua đó hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng cao”, bà Tuyết chia sẻ.
Hậu kiểm, dữ liệu mở đường cho cải cách thực chất
Một hướng đi được nhấn mạnh tại tọa đàm là chuyển mạnh phương thức quản lý sang hậu kiểm có trọng tâm, trọng điểm dựa trên đánh giá rủi ro. Theo TS. Nguyễn Minh Thảo, Trưởng ban Nghiên cứu Môi trường kinh doanh và Năng lực cạnh tranh, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính), cách tiếp cận này hướng nguồn lực kiểm tra vào lĩnh vực, đối tượng có nguy cơ cao, thay cho việc áp dụng đồng loạt nhiều lớp điều kiện trước khi doanh nghiệp gia nhập thị trường hoặc triển khai hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Hậu kiểm cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với năng lực quản lý. Cơ quan chức năng cần xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, dữ liệu đủ tin cậy để nhận diện rủi ro, giám sát mức độ tuân thủ. Doanh nghiệp vẫn phải chịu trách nhiệm đầy đủ trước pháp luật. Sự thay đổi nằm ở phương thức kiểm soát: giảm giấy phép tiền kiểm, tăng giám sát dựa trên dữ liệu, tiêu chuẩn cùng mức độ rủi ro.
Dữ liệu trở thành mắt xích quyết định trong mô hình quản lý mới. Thông tin cơ quan nhà nước đã sở hữu cần được khai thác, chia sẻ giữa các hệ thống thay cho yêu cầu doanh nghiệp kê khai lặp lại. Nguyên tắc một lần cung cấp, nhiều lần sử dụng giúp giảm hồ sơ, giảm bước trung gian, đồng thời tạo điều kiện để cơ quan quản lý xử lý thủ tục nhanh hơn, chính xác hơn.
 |
| TS. Nguyễn Minh Thảo, Trưởng ban Nghiên cứu Môi trường kinh doanh và Năng lực cạnh tranh, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính). |
Điều đó cũng có nghĩa số hóa thủ tục cần vượt qua cách làm đưa biểu mẫu giấy lên môi trường điện tử. Một quy trình dài, nhiều lớp xác nhận dù được thực hiện trực tuyến vẫn giữ nguyên gánh nặng nếu cấu trúc cũ chưa thay đổi. Chuyển đổi số cần gắn với tái thiết quy trình, xác định dữ liệu nào doanh nghiệp phải cung cấp, dữ liệu nào Nhà nước đã có, bước xử lý nào thật sự cần thiết.
“Kết quả cải cách cần được nhìn qua mức tiết kiệm thời gian, chi phí cùng mức độ thuận lợi doanh nghiệp cảm nhận khi thực hiện quy định, thay cho việc chủ yếu dựa trên số thủ tục được cắt giảm”, TS. Nguyễn Minh Thảo nhấn mạnh.
Ở góc nhìn cộng đồng doanh nghiệp, TS. Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội, chỉ ra 3 nhóm thủ tục còn gây nhiều quan tâm gồm đất đai, đầu tư, xây dựng; hoàn thuế giá trị gia tăng; kiểm tra chuyên ngành. Đây đều là lĩnh vực tác động trực tiếp đến tiến độ dự án, dòng tiền, kế hoạch sản xuất của doanh nghiệp.
Nhìn rộng hơn, cải cách thủ tục hành chính cần được triển khai theo chuỗi hoạt động sản xuất, kinh doanh thay cho cách xử lý riêng lẻ từng thủ tục. Một thủ tục được rút gọn sẽ khó tạo chuyển biến lớn nếu doanh nghiệp tiếp tục vướng ở khâu kế tiếp. Cách tiếp cận theo chuỗi giúp nhận diện các điểm giao thoa, thành phần hồ sơ trùng lặp, tầng nấc trung gian có thể loại bỏ.
Cải cách thủ tục, xét đến cùng, là bài toán phân bổ nguồn lực. Mỗi giờ doanh nghiệp bớt chờ hồ sơ, mỗi khoản chi phí tuân thủ được tiết giảm đều có thể trở lại sản xuất, đầu tư, đổi mới công nghệ. Khi dữ liệu được liên thông, hậu kiểm vận hành theo rủi ro, trách nhiệm thực thi được nâng cao, thể chế có thể chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh, tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp tăng tốc.
