 |
| Toàn cảnh Nhà máy xử lý nước thải sinh hoạt Dĩ An (Bình Dương). Ảnh: BIWASE |
Chuyển đổi xanh không phải là câu chuyện ngắn hạn
Chuyển đổi xanh đang trở thành yêu cầu ngày càng rõ nét đối với doanh nghiệp khi các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG) gắn với năng lực cạnh tranh, khả năng tiếp cận vốn và thị trường xuất khẩu.
Theo ông Phạm Hoài Trung, Phó Chủ tịch Hiệp hội Chuyển đổi Xanh Việt Nam, với tỷ trọng xuất khẩu lớn, doanh nghiệp Việt Nam đang chịu sức ép ngày càng tăng trong việc đáp ứng các yêu cầu về ESG và phát triển bền vững từ thị trường quốc tế. Những yêu cầu này không chỉ đến từ người mua hàng mà còn gắn với khả năng tiếp cận vốn và hoạt động mua bán, sáp nhập doanh nghiệp. Trong đó, giảm phát thải khí nhà kính là một nội dung trọng tâm, bởi hoạt động sản xuất đều tạo ra dấu chân carbon.
TS. Trần Văn Miều, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam cho rằng, ESG giúp doanh nghiệp chuyển từ tư duy phát triển có trách nhiệm sang phát triển bền vững. Các giải pháp giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng, sử dụng hiệu quả tài nguyên và ứng dụng công nghệ xanh vừa mang lại lợi ích môi trường, vừa có thể giảm chi phí và tăng khả năng thích ứng với biến động thị trường.
Thực tế, hiệu quả đầu tư ESG không phải lúc nào cũng thể hiện ngay trong ngắn hạn. Ông Đỗ Cao Bằng, Phó Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc GREENFEED cho biết, doanh nghiệp chấp nhận đánh đổi về chi phí và tốc độ phát triển để hạn chế tác động môi trường khi đầu tư trang trại.
Theo ông Bằng, tại một số địa điểm, GREENFEED đặt ra yêu cầu về khoảng cách với khu dân cư, trường học và công trình công cộng cao hơn mức thông thường, có trường hợp lên tới 5 km. Những tiêu chí này giúp hạn chế tác động đến cộng đồng và tăng cường an toàn sinh học, nhưng đồng thời thu hẹp số lượng địa điểm phù hợp.
Ở chiều ngược lại, ông Phạm Hồng Điệp, Chủ tịch HĐQT SHINEC cho biết, đầu tư ESG ngay từ giai đoạn thiết kế có thể giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí và tăng sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư.
Tại khu công nghiệp Nam Cầu Kiền, SHINEC phát triển mô hình khu công nghiệp sinh thái, kết hợp hệ thống quản trị dữ liệu và báo cáo phát triển bền vững. Theo ông Điệp, hạ tầng và dữ liệu môi trường có thể giúp doanh nghiệp thuê đất giảm bớt công việc quản lý, đồng thời đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của khách hàng xuất khẩu. Ông cho biết khu công nghiệp đã thu hút đủ nhà đầu tư trong khoảng ba năm.
Như vậy, giá trị đầu tư xanh không chỉ nằm ở hạ tầng mà còn ở khả năng thu hút khách hàng, hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn thị trường và nâng cao hiệu quả vận hành. Tuy nhiên, để xác định hiệu quả thực chất, doanh nghiệp cần lượng hóa chi phí đầu tư, mức tiết kiệm và lợi ích đạt được, thay vì mặc định mọi khoản đầu tư ESG đều mang lại lợi nhuận.
Khơi thông vốn, chia sẻ chi phí chuyển đổi xanh
Khả năng tiếp cận vốn là một trong những điều kiện quan trọng để doanh nghiệp triển khai chuyển đổi xanh. Tại Hội nghị Phát triển Bền vững 2026 do Forbes Việt Nam tổ chức ngày 15/10, ông Weichuan Xu, Giám đốc Khối Các Định chế Tài chính khu vực Mekong của Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), nhấn mạnh việc huy động vốn cần chính sách được thực thi nhất quán, dự án có tính khả thi tài chính và sự phối hợp giữa khu vực công với nhà đầu tư tư nhân.
Theo ông Xu, để thu hút vốn, dự án xanh phải chứng minh hiệu quả kinh tế, có phương án tài chính khả thi, kết quả môi trường đo lường được và cơ chế phân bổ rủi ro rõ ràng. Các công cụ như bảo lãnh, tài chính hỗn hợp có thể góp phần thu hút thêm nguồn lực tư nhân.
Tuy nhiên, bài toán chi phí chuyển đổi xanh không chỉ nằm ở khâu đầu tư dự án hay huy động vốn, mà còn hiện hữu trong toàn bộ chuỗi giá trị. Ông Nguyễn Văn Thiền, Chủ tịch HĐQT BIWASE cho biết, nếu rác không được phân loại tại nguồn, riêng công đoạn phân loại tại cơ sở xử lý có thể chiếm 30 - 40% chi phí trước khi xử lý. Trong khi đó, sản phẩm tái chế phải trải qua nhiều công đoạn để đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng nên chưa chắc có giá thành cạnh tranh hơn sản phẩm sử dụng nguyên liệu thông thường.
Theo ông Nguyễn Văn Thiền, để chuyển đổi xanh trở thành động lực phát triển bền vững, doanh nghiệp cần tích hợp ESG vào chiến lược kinh doanh và quản trị rủi ro; Nhà nước cần bảo đảm tính nhất quán trong thực thi chính sách, hỗ trợ tiếp cận vốn và tạo thị trường cho sản phẩm xanh. Các tổ chức tài chính cũng cần có công cụ phân bổ rủi ro phù hợp, trong khi doanh nghiệp trong chuỗi giá trị phải tăng cường phối hợp và chia sẻ trách nhiệm.
Chuyển đổi xanh đòi hỏi chi phí, nhưng trì hoãn cũng có thể khiến doanh nghiệp đối mặt với rủi ro môi trường và suy giảm năng lực cạnh tranh. Khi nguồn vốn được khơi thông, chi phí được phân bổ hợp lý và lợi ích môi trường gắn với hiệu quả kinh doanh, đầu tư xanh mới có cơ sở để mở rộng và tạo ra giá trị dài hạn.
