Dữ liệu số giúp giải quyết hiệu quả chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp

Dữ liệu số giúp ngành BHXH giải quyết hiệu quả chế độ BHXH, BHTN.

Để hóa giải áp lực trong giải quyết chế độ bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm thất nghiệp (BHTN), một trong những vấn đề trọng tâm là phải tạo được bộ dữ liệu số đồng bộ, thống nhất và liên thông trong toàn hệ thống BHXH, cũng như liên thông với một số cơ sở dữ liệu quốc gia (CSDLQG) và CSDL ngành có liên quan. Đây là xu thế tất yếu trong bối cảnh cả đất nước cùng hướng đến mục tiêu chuyển đổi số toàn diện, để tự tin bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Song, bên cạnh tham vọng, mong muốn đó, cũng đặt ra những thách thức không nhỏ cho ngành BHXH.

Thực tế từ hơn chục năm nay cho thấy, ngành BHXH đã rất nỗ lực ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong các mặt hoạt động. Đáng chú ý, đã nỗ lực xây dựng CSDLQG về bảo hiểm- một trong 6 CSDLQG trọng tâm. Dựa trên CSDLQG về bảo hiểm, những hoạt động nghiệp vụ như thu, chi trả, giải quyết chế độ, cấp sổ BHXH, cấp thẻ BHYT, giám định BHYT… đã được thực hiện nhanh, chính xác.

Theo thống kê, hiện nay, cả nước có trên 21,6 triệu người tham gia BHXH, trên 17,1 triệu người tham gia BHTN và trên 96,75 triệu người tham gia BHYT. Trong năm 2026, trung bình mỗi tháng, toàn ngành giải quyết cho khoảng 6.500 người hưởng mới chế độ BHXH hàng tháng, hơn 50.000 người hưởng chế độ một lần, khoảng 550.000 lượt người hưởng chế độ ốm đau, hơn 100.000 người hưởng chế độ thai sản và khoảng 40.000 người hưởng trợ cấp thất nghiệp…

Tuy số người hưởng mới các chế độ rất lớn, nhưng nhờ có dữ liệu liên thông, BHXH các địa phương đã giải quyết kịp thời, nhanh chóng và chính xác; thậm chí có nhiều chế độ rút ngắn thời gian xuống chỉ còn 1-3 ngày, trong khi trước đây phải kéo dài từ một tuần trở lên. Chính điều này đã tạo niềm tin rất lớn của người lao động vào hệ thống BHXH cũng như vào chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Cũng vì thế, đơn thư khiếu nại liên quan chế độ chính sách giảm mạnh; nhiều cơ quan BHXH còn được người hưởng chế độ và đơn vị sử dụng lao động viết thư cám ơn.

Mới đây, BHXH Việt Nam đã ban hành Quyết định số 313/QĐ-BHXH (có hiệu lực từ ngày 1/4/2026) sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy trình giải quyết hưởng các chế độ BHXH, chi trả các chế độ BHXH, BHTN ban hành kèm theo Quyết định số 2222/QĐ-BHXH năm 2025. Việc ban hành Quyết định số 313/QĐ-BHXH nhằm mục tiêu tăng cường dữ liệu số, giảm giấy tờ, bảo đảm quyền lợi đúng người, đúng thời gian cho người tham gia.

Bên cạnh tạo lập dữ liệu số, ngành BHXH còn chú trọng xây dựng đội ngũ viên chức số - những người có tinh thần trách nhiệm cao với công việc.

Theo đó, Quyết định số 313/QĐ-BHXH tập trung sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung quan trọng của Quy trình theo Quyết định số 2222/QĐ-BHXH; đồng thời bổ sung Phụ lục I và Phụ lục II chi tiết danh mục hồ sơ bắt buộc hoặc được thay thế bằng dữ liệu liên thông, chia sẻ. Đáng chú ý, theo quy trình mới, việc giải quyết hưởng chế độ BHXH, BHTN phải dựa trên sổ BHXH, được đồng bộ với CSDL thu và quản lý tập trung thống nhất toàn quốc.

Theo BHXH Việt Nam, khi hồ sơ, giấy tờ đã có trong CSDL do cơ quan BHXH quản lý, CSDLQG và CSDL chuyên ngành (hộ tịch điện tử, giám định y khoa…), thì không yêu cầu tổ chức, cá nhân nộp lại hồ sơ. Căn cứ hồ sơ liên thông, viên chức BHXH có trách nhiệm khai thác, kiểm tra dữ liệu điện tử trước khi giải quyết; nếu không khai thác được mới yêu cầu bổ sung, đồng thời hướng dẫn cá nhân, tổ chức liên hệ cơ quan có thẩm quyền cập nhật dữ liệu.

Bên cạnh đó, dựa trên dữ liệu số được liên thông, việc lập danh sách chi trả các chế độ cũng được tuân thủ đúng quy định pháp luật, bảo đảm đúng chế độ, đúng người hưởng. Dữ liệu số liên thông còn giúp minh bạch quá trình tham gia và trách nhiệm đóng BHXH, BHTN của các đơn vị sử dụng lao động; từ đó giúp người lao động biết để chủ động bảo vệ quyền lợi của mình.

Trong trường hợp trên hệ thống của ngành BHXH chưa có dữ liệu thu, thông tin trên sổ BHXH không thống nhất, quá trình đóng chưa được xác nhận đầy đủ trên sổ BHXH hoặc trường hợp đề nghị điều chỉnh, hủy, chấm dứt hưởng, hưởng tiếp nhưng dữ liệu thu chưa được điều chỉnh, thì chuyển lại phòng/bộ phận quản lý thu hoặc phối hợp với cơ quan BHXH nơi thu để điều chỉnh, xác nhận lại dữ liệu.

Ngoài ra, danh mục hồ sơ hưởng chế độ (ốm đau, thai sản, dưỡng sức và phục hồi sức khỏe, tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp, hưu trí, tử tuất, trợ cấp hằng tháng, BHXH một lần…) cũng được quy định chi tiết, trong đó rất nhiều giấy tờ như giấy chứng tử, giấy khai sinh, biên bản giám định y khoa, giấy ra viện… sẽ được thay thế bằng dữ liệu liên thông.

Hiện nay, CSDLQG về bảo hiểm, CSDLQG về dân cư và một số CSDLQG khác được liên thông, đã đặt ra cho ngành BHXH bài toán phải làm sao vừa sử dụng hiệu quả thông tin dữ liệu kết nối, vừa phải bảo vệ tuyệt đối an toàn dữ liệu cho người tham gia và hưởng BHXH, BHTN. Bên cạnh đó, tiếp tục tăng cường cập nhật, làm sạch dữ liệu, nhất là dữ liệu tham gia và đóng BHXH, BHTN của các đơn vị, cá nhân - bởi đây chính là nền tảng quan trọng giúp giải quyết các chế độ được nhanh và chính xác.

Song, để thực hiện tốt việc này, ngành BHXH cần phải tăng cường đầu tư các lớp bảo mật dữ liệu trên hệ thống; phối hợp với các cơ quan liên quan như Công an, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia và các công ty công nghệ chủ động giám sát, ngăn chặn từ sớm, từ xa các hành vi xâm nhập, phá hoại dữ liệu. Đồng thời, phải quán triệt tới toàn thể viên chức về vấn đề phòng chống tội phạm mạng và bảo mật dữ liệu.

Đặc biệt, trong sứ mệnh phục vụ người dân, người lao động, hoạt động chuyển đổi số của ngành BHXH không chỉ dừng lại ở việc tạo lập dữ liệu số, mà còn ở việc đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ nhân sự số - những viên chức mẫn cán, có tinh thần phục vụ cao và tinh thông nghiệp vụ. Theo đó, những viên chức này không chỉ thạo nghiệp vụ chế độ chính sách, mà còn phải sử dụng thành thạo công nghệ thông tin, để có thể khai thác và sử dụng hiệu quả các CSDL chuyên ngành.