 |
| Diễn đàn Chuyển đổi số quốc gia năm 2026. |
Chiều ngày 9/10, trong khuôn khổ chương trình chào mừng Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Diễn đàn Chuyển đổi số quốc gia năm 2026. Diễn đàn tập trung tìm lời giải cho những bài toán đang đặt ra trong phát triển Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số, hướng công nghệ tới những kết quả thực chất hơn.
Diễn đàn đưa ra thông điệp chuyển đổi số cần được nhìn nhận từ hiệu quả cuối cùng thay vì số lượng hệ thống được xây dựng. Công nghệ phải giúp giảm thời gian thực hiện thủ tục, tiết kiệm chi phí, nâng năng suất, cải thiện chất lượng dịch vụ. Người dân, doanh nghiệp cần trở thành những chủ thể trực tiếp cảm nhận lợi ích từ tiến trình này.
Khai báo một lần, dữ liệu được sử dụng nhiều lần
Theo Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) Trần Duy Ninh, khoảng 125 cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu trọng yếu, cơ sở dữ liệu chuyên ngành đã và đang được xây dựng. Quy mô dữ liệu ngày càng lớn tạo nền tảng quan trọng cho quản trị quốc gia, song giá trị thực sự phụ thuộc vào khả năng kết nối, chia sẻ, khai thác phục vụ các nhu cầu cụ thể.
Một cơ sở dữ liệu được hình thành chưa đồng nghĩa giá trị số đã được tạo ra. Dữ liệu cần được kết nối giữa các cơ quan, chuẩn hóa, cập nhật thường xuyên, có khả năng tái sử dụng. Khi thông tin đã tồn tại trong hệ thống, người dân sẽ giảm việc cung cấp lại giấy tờ, cơ quan quản lý cũng có thêm công cụ xử lý hồ sơ nhanh, chính xác hơn.
 |
| Ông Trần Duy Ninh, Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) phát biểu tại Diễn đàn. |
Theo ông Trần Duy Ninh, điều người dân cần là khai báo thông tin một lần, sau đó dữ liệu có thể được tái sử dụng để giải quyết nhiều thủ tục. Xa hơn, dịch vụ công cần chuyển dần sang trạng thái chủ động, tức cơ quan nhà nước dựa trên dữ liệu sẵn có để cung cấp dịch vụ phù hợp thay vì chờ người dân thực hiện từng bước đăng ký.
Để đạt mục tiêu này, trách nhiệm quản lý, kết nối, chia sẻ, sử dụng dữ liệu của từng cơ quan cần được xác định rõ. Thực tế dữ liệu đã được hình thành song chưa khai thác hiệu quả sẽ làm giảm giá trị đầu tư. Vì vậy, chuyển đổi số phải gắn việc xây dựng cơ sở dữ liệu với những bài toán cụ thể trong quản lý, điều hành, cung cấp dịch vụ.
| AI cũng mở thêm không gian đổi mới cho hoạt động quản trị, cung cấp dịch vụ công. Tuy nhiên, ứng dụng AI cần gắn với tiêu chuẩn an toàn, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, trách nhiệm rõ ràng. Cách tiếp cận AI First vì thế phải song hành với bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống, bảo vệ dữ liệu cá nhân, duy trì niềm tin của người sử dụng. |
Cách tiếp cận đó cũng làm thay đổi thước đo hiệu quả đầu tư cho chuyển đổi số. Thay vì đánh giá qua số lượng phần mềm, nền tảng hay cơ sở dữ liệu, mỗi khoản đầu tư cần gắn với kết quả đầu ra cụ thể. Hệ thống phải giải quyết được bài toán thực tiễn, tạo giá trị có thể đánh giá, hạn chế đầu tư phân tán, trùng lặp, gây lãng phí nguồn lực.
Khung Kiến trúc tổng thể quốc gia số được xác định là nền tảng định hướng tổ chức các hệ thống số theo hướng thống nhất, liên thông, kế thừa. Tuy nhiên, đây cũng cần được hiểu là khuôn khổ chung cho quản trị quốc gia, thay vì một mô hình cứng áp dụng giống nhau ở mọi địa phương, mọi cấp chính quyền, bất kể điều kiện phát triển khác biệt.
Trong khuôn khổ chung, địa phương vẫn có không gian chủ động lựa chọn giải pháp phù hợp với nhu cầu thực tế. Điều này đặc biệt quan trọng ở cấp xã, nơi người dân trực tiếp tiếp xúc với chính quyền. Một mô hình số hiệu quả cần xuất phát từ bài toán của địa bàn, đồng thời bảo đảm khả năng kết nối với hệ thống chung của quốc gia.
Đổi cách phục vụ, khai mở giá trị từ dữ liệu số
Trao đổi về hành lang pháp lý, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia Lê Anh Tuấn cho rằng những quy định mới tại Nghị định số 224/2026/NĐ-CP tạo nền tảng để chuyển đổi số đi vào thực chất hơn. Trọng tâm bao gồm xây dựng chiến lược, tổ chức hệ thống, cung cấp dịch vụ công, đầu tư cùng các cơ chế thúc đẩy triển khai trong thực tiễn.
Điểm thay đổi đáng chú ý là chuyển từ số hóa quy trình sẵn có sang thiết kế lại cách Nhà nước phục vụ người dân, doanh nghiệp. Thay vì đưa nguyên quy trình giấy tờ lên môi trường điện tử, cơ quan quản lý có thể khai thác dữ liệu đã có, loại bỏ những bước trung gian, giảm yêu cầu cung cấp lại thông tin, hướng tới trải nghiệm dịch vụ đơn giản hơn.
 |
| Ông Lê Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia phát biểu tại Diễn đàn. |
Cùng với đổi mới quy trình, các cơ chế thử nghiệm, đặt hàng bài toán lớn, đầu tư, mua sắm, thuê dịch vụ chuyển đổi số được kỳ vọng tháo gỡ những vướng mắc kéo dài. Khi điểm nghẽn về thủ tục đầu tư được xử lý, nguồn lực có thể đi nhanh hơn vào các dự án cần thiết, tạo điều kiện đưa công nghệ mới vào hoạt động quản trị, sản xuất, kinh doanh.
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Phạm Đắc Bảo, Giám đốc VNPT UAV Lab, đề cập tiềm năng kết hợp thiết bị bay không người lái, AI, dữ liệu trong quản lý tài nguyên, môi trường, nông nghiệp, hạ tầng. Đây là ví dụ cho thấy dữ liệu có thể trở thành tài sản dùng chung, tạo thêm giá trị khi được khai thác phục vụ nhiều mục tiêu khác nhau.
Một chuyến bay UAV có thể tạo dữ liệu phục vụ phát hiện cháy, giám sát mất rừng, theo dõi biến động tài nguyên, mùa vụ, giao thông hoặc tài sản công. Nếu mỗi lĩnh vực xây dựng một hệ thống riêng, chi phí đầu tư sẽ gia tăng. Ngược lại, nền tảng chung cho phép dữ liệu được tái sử dụng, mở rộng hiệu quả khai thác trên cùng một nguồn lực.
Thông điệp tại Diễn đàn cho thấy giá trị của chuyển đổi số nằm ở khả năng kết nối nguồn lực. Dữ liệu dùng chung giúp giảm chi phí thu thập, nền tảng chung hạn chế đầu tư trùng lặp, AI hỗ trợ nâng năng suất. Khi các thành phần liên kết hiệu quả, nguồn lực số có thể tạo thêm dư địa phát triển cho nền kinh tế.
Các phiên thảo luận cũng tập trung vào chuyển đổi số trong doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, phát triển kỹ năng số, xây dựng xã hội số bao trùm. Đây là những mắt xích quan trọng để thành quả chuyển đổi số lan tỏa rộng hơn, bởi hiệu quả cuối cùng cần thể hiện qua năng suất doanh nghiệp, chất lượng quản trị cùng mức độ thuận tiện của người dân.
