Dự báo kịch bản tác động 3 giai đoạn: Áp lực ngắn hạn, thách thức trung hạn và rủi ro kéo dài đối với nền kinh tế
Xung đột địa chính trị tại Trung Đông có khả năng tạo ra các cú sốc lan tỏa tới thị trường năng lượng, vận tải và tài chính toàn cầu. Với một nền kinh tế có độ mở thương mại lớn như Việt Nam, những biến động này không chỉ tác động trong ngắn hạn thông qua giá dầu hay chi phí logistics, mà còn có thể ảnh hưởng đến kỳ vọng thị trường và dòng tiền của doanh nghiệp nếu kéo dài.
Tuy nhiên, với nền tảng ổn định vĩ mô được duy trì trong nhiều năm qua cùng dư địa chính sách tương đối linh hoạt, các rủi ro từ bên ngoài nhìn chung vẫn nằm trong khả năng quản lý. Việc chủ động dự báo theo từng giai đoạn và chuẩn bị các kịch bản ứng phó phù hợp vì vậy trở thành chìa khóa để giảm thiểu tác động và duy trì ổn định kinh tế vĩ mô.
Áp lực ngắn hạn
Trong ngắn hạn, tác động nổi bật nhất là biến động giá dầu và phụ phí vận tải. Giá dầu Brent quanh vùng 83 USD/thùng theo ghi nhận ngày 5/3 đủ để tạo sức ép chi phí, đặc biệt nếu tình trạng tắc nghẽn vận tải và rủi ro an ninh kéo dài. Tại Việt Nam, cú sốc ngắn hạn thường biểu hiện qua giá xăng dầu và tâm lý giá cả; nhiệm vụ chính sách lúc này là “hạ nhiệt kỳ vọng”, tránh để tâm lý xã hội đi trước dữ liệu.
 |
| Việc chủ động dự báo và chuẩn bị các kịch bản ứng phó phù hợp là rất cần thiết trong bối cảnh tác động từ xung đột Trung Đông có thể kéo dài. |
Trong bối cảnh đó, điều quan trọng là bảo đảm thông tin điều hành được truyền tải kịp thời và minh bạch để thị trường hiểu rõ diễn biến và định hướng chính sách. Thực tế những năm gần đây cho thấy khi truyền thông chính sách đi trước một bước, các cú sốc giá hàng hóa quốc tế thường được hấp thụ tương đối “êm”, hạn chế được hiệu ứng lan tỏa quá mức sang mặt bằng giá trong nước.
Thách thức trung hạn
Trong trung hạn, rủi ro trọng tâm là logistics kéo dài và chi phí vốn tăng, tạo áp lực lên lợi nhuận và thanh khoản doanh nghiệp. Phụ phí chiến tranh ở mức vài nghìn USD/container như công bố của Hãng tàu container lớn Mediterranean Shipping Company (MSC) cho thấy chi phí có thể rất đáng kể với các tuyến, nhất là hàng lạnh và các thị trường xa. Nếu kéo dài, doanh nghiệp sẽ phải tăng tồn kho, tăng vốn lưu động, và chấp nhận lợi nhuận thấp hơn, từ đó làm rủi ro tín dụng theo ngành tăng lên.
Tuy vậy, tác động trung hạn nhiều khả năng sẽ khác nhau giữa các ngành. Những lĩnh vực có chuỗi cung ứng linh hoạt, hợp đồng dài hạn hoặc khả năng chuyển một phần chi phí sang đối tác thường sẽ thích ứng nhanh hơn. Trong khi đó, các doanh nghiệp quy mô nhỏ hoặc phụ thuộc mạnh vào một vài tuyến vận tải quốc tế có thể chịu áp lực lớn hơn, đòi hỏi các cơ chế hỗ trợ dòng tiền và tín dụng phù hợp để duy trì nhịp sản xuất.
Mặt khác, nhìn từ tác động chi phí và giá cả, ở đây cần nhắc lại, một “cú sốc” dầu kéo dài sẽ có thể tác động dây chuyền theo hiệu ứng lan tỏa vào hàng loạt các ngành thiết yếu cho sản xuất như công nghiệp nhựa - hóa chất - vật liệu, sản xuất phân bón, nông nghiệp và các ngành dịch vụ trọng yếu như logistics, vận tải, du lịch….
Những hiệu ứng dây chuyền sẽ lan rộng và sau đó neo dần vào kỳ vọng lạm phát, từ đó tác động đẩy giá cả và chi phí toàn xã hội gia tăng. Vì vậy thách thức ở giai đoạn trung hạn sẽ nằm ở rủi ro kỳ vọng trượt lên, phát sinh hệ lụy gia tăng chi phí giá cả, lạm phát kỳ vọng, đòi hỏi chi phí để kéo giảm kỳ vọng rất lớn. Đây là điểm mà điều hành vĩ mô phải đặc biệt thận trọng và cần có những kịch bản ứng phó kịp thời, phù hợp.
Kịch bản kéo dài
Trong kịch bản kéo dài, vấn đề trở thành cấu trúc rủi ro địa chính trị chuyển từ “sự kiện” thành “trạng thái”, khiến nền kinh tế mở buộc phải xây dựng khung chống sốc. Khi đó, câu hỏi không còn là “giá dầu tuần này bao nhiêu”, mà là “mức độ nhạy của tăng trưởng và lạm phát trước mỗi cú sốc hàng hóa” đã được giảm đến đâu, và năng lực logistics - dự trữ - đa dạng hóa tuyến vận tải đã đủ hay chưa.
Ở góc nhìn dài hơn, những biến động như vậy cũng có thể trở thành động lực thúc đẩy quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng và nâng cấp năng lực logistics quốc gia. Nếu tận dụng tốt giai đoạn này để cải thiện hạ tầng vận tải, số hóa chuỗi cung ứng và đa dạng hóa thị trường, nền kinh tế không chỉ giảm rủi ro trước các cú sốc tương lai mà còn nâng cao sức cạnh tranh tổng thể của hoạt động xuất khẩu.
