Dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa: Gỡ khó về vốn, mặt bằng, công nghệ, thị trường

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tờ trình của Chính phủ về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Ảnh: VPQH

Từ “hỗ trợ” sang kiến tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển

Sáng ngày 28/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, sau gần 10 năm thực hiện Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017, đạo luật đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho việc hình thành hệ thống chính sách hỗ trợ doanh nghiệp.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy một số chính sách chưa phát huy đầy đủ hiệu quả; phương thức hỗ trợ còn phân tán, chưa thực sự xuất phát từ nhu cầu của doanh nghiệp. Việc tiếp cận chính sách còn khó khăn, trong khi cơ chế đánh giá hiệu quả sau hỗ trợ chưa rõ nét.

Trong bối cảnh yêu cầu phát triển khu vực kinh tế tư nhân có nhiều thay đổi, chính sách đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa không chỉ hướng tới gia tăng số lượng doanh nghiệp mà cần tập trung nâng cao chất lượng, năng lực cạnh tranh, khả năng đổi mới sáng tạo, tham gia chuỗi giá trị và phát triển lên quy mô lớn hơn.

Trên cơ sở đó, Chính phủ đề xuất xây dựng Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa thay thế Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, việc đổi tên từ “Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa” thành “Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa” không đơn thuần là thay đổi tên gọi mà thể hiện sự thay đổi về tư duy chính sách, từ hỗ trợ doanh nghiệp sang kiến tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp phát triển.

Dự thảo Luật được thiết kế gồm 5 chương, 85 điều với nhiều định hướng mới trong tổ chức thực hiện chính sách.

Một trong những điểm đáng chú ý là chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang hỗ trợ có trọng tâm, trọng điểm, theo nhu cầu và quá trình trưởng thành của doanh nghiệp. Nguyên tắc hỗ trợ được xác định theo hướng có trọng tâm, có thời hạn và gắn với kết quả đầu ra.

Chính sách cũng được thiết kế theo lộ trình nâng cấp doanh nghiệp, từ hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp; từ doanh nghiệp siêu nhỏ lên nhỏ; từ doanh nghiệp nhỏ lên vừa và từ doanh nghiệp vừa phát triển thành doanh nghiệp lớn.

Theo đó, thước đo chính sách được chuyển từ số lượng doanh nghiệp được hỗ trợ sang mức độ phát triển của doanh nghiệp sau khi được hỗ trợ.

Một định hướng khác là chuyển từ quản lý theo quy trình, thủ tục sang quản lý bằng dữ liệu, kết quả và trách nhiệm giải trình. Dự thảo đề xuất đẩy mạnh số hóa quy trình hỗ trợ trên cơ sở khai thác, kết nối, chia sẻ dữ liệu về doanh nghiệp; ứng dụng công nghệ thông tin trong tiếp cận, triển khai, theo dõi, giám sát và đánh giá chính sách.

Cùng với đó, Nhà nước được định hướng chuyển từ trực tiếp cung cấp hỗ trợ sang kiến tạo hệ sinh thái và dẫn dắt nguồn lực phát triển doanh nghiệp, kết nối doanh nghiệp với chuyên gia, vườn ươm tạo, cơ sở thí nghiệm dùng chung, trung tâm đổi mới sáng tạo, trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức tài chính, quỹ đầu tư, hiệp hội và doanh nghiệp lớn.

Dự thảo cũng bổ sung phương thức hỗ trợ theo hướng lấy doanh nghiệp làm trung tâm, cho phép doanh nghiệp chủ động hơn trong lựa chọn nội dung và đơn vị hỗ trợ, chuyển từ “Nhà nước hỗ trợ cái mình có” sang “hỗ trợ cái doanh nghiệp cần”. Ngân sách nhà nước theo định hướng này không chỉ được sử dụng để chi hỗ trợ mà còn đóng vai trò dẫn dắt, chia sẻ rủi ro và huy động thêm nguồn lực xã hội cho phát triển doanh nghiệp.

Tập trung hỗ trợ vốn, mặt bằng, công nghệ và thị trường

Về chính sách hỗ trợ cụ thể, dự thảo Luật thiết kế 2 nhóm chính sách gồm chính sách hỗ trợ chung và chính sách hỗ trợ trọng tâm đối với một số nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa được ưu tiên phát triển. Nhóm chính sách hỗ trợ chung tập trung vào những lĩnh vực được xác định là còn khó khăn đối với doanh nghiệp, nhất là tiếp cận vốn, mặt bằng, công nghệ và thị trường.

Doanh nghiệp được định hướng mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn vốn và phương thức tài chính mới; tạo thuận lợi hơn về mặt bằng sản xuất; hỗ trợ chuyên sâu về nghiên cứu, đổi mới công nghệ và chuyển đổi số. Trong lĩnh vực thị trường, chính sách được chuyển từ xúc tiến thương mại đơn lẻ sang nâng cao năng lực đáp ứng thị trường, kết nối đầu mối và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế.

Nhóm chính sách hỗ trợ trọng tâm tập trung vào doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo; doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi giá trị; doanh nghiệp nhỏ và vừa kinh doanh bền vững; doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi từ hộ kinh doanh.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cao đòi hỏi khu vực kinh tế tư nhân phải mở rộng cả về quy mô và chất lượng, các nhóm doanh nghiệp được lựa chọn ưu tiên hỗ trợ là những doanh nghiệp có khả năng tạo ra sự chuyển đổi rõ nét, có năng suất cao hơn và liên kết tốt hơn.

“Đây sẽ là nền tảng để doanh nghiệp có điều kiện bứt phá đổi mới, trưởng thành và phát triển lên các quy mô lớn hơn”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Quang cảnh phiên họp. Ảnh: VPQH

Thẩm tra dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành sự cần thiết ban hành và đề xuất đổi tên Luật. Theo cơ quan thẩm tra, việc sửa đổi toàn diện Luật có căn cứ chính trị và phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát tổng thể để thể hiện rõ hơn nội hàm của tư duy kiến tạo phát triển, tập trung xây dựng các cơ chế, chính sách tạo động lực để doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển cả về quy mô và chất lượng, nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh cốt lõi, năng lực quản trị và đổi mới sáng tạo.

Đối với nguyên tắc hỗ trợ và đối tượng thụ hưởng, cơ quan thẩm tra đề nghị bảo đảm công khai, minh bạch, xác định rõ tiêu chí, điều kiện được hưởng chính sách và không phát sinh thêm thủ tục hành chính. Về các chính sách hỗ trợ, cần bổ sung các nguyên tắc về định hướng, cách thức xây dựng và thực hiện chương trình hỗ trợ, bảo đảm chính sách có thời hạn, mục tiêu, nguồn lực và kết quả đầu ra rõ ràng.

Với chính sách hỗ trợ tiếp cận tín dụng, cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu lại hình thức quỹ hỗ trợ lãi suất. Về thuế, kế toán, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính tán thành việc có chính sách ưu đãi, miễn, giảm thuế cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ, cá nhân kinh doanh. Cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát theo hướng chính sách thuế được quy định thống nhất tại pháp luật chuyên ngành về thuế và cho phép doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ và cá nhân kinh doanh được hưởng mức thuế suất ưu đãi nhất theo quy định của pháp luật về thuế.

Đối với hỗ trợ mặt bằng sản xuất, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục xem xét các quy định để bảo đảm tính khả thi và hỗ trợ thiết thực hơn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trong tiếp cận mặt bằng phù hợp với pháp luật hiện hành.

Với doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, Thường trực Ủy ban cơ bản nhất trí tăng cường hỗ trợ, đồng thời đề nghị làm rõ tiêu chí xác định đối tượng đối với quỹ đầu tư mạo hiểm tư nhân; việc sử dụng nguồn vốn có yếu tố nhà nước để góp vốn, ủy thác đầu tư cũng như thẩm quyền, phạm vi, mức độ tham gia của Nhà nước, cơ chế quản lý, chia sẻ rủi ro, lợi ích và trách nhiệm bảo toàn nguồn vốn.

Đối với hỗ trợ tham gia mua sắm công, cơ quan thẩm tra lưu ý các hình thức Nhà nước đặt hàng, chỉ định thầu cần bảo đảm tính khả thi, tránh vi phạm quy định về đấu thầu hoặc kéo dài thời gian đấu thầu, mua sắm công do không có doanh nghiệp nhỏ và vừa đáp ứng yêu cầu. Đồng thời, các ưu đãi trong mua sắm công cần được rà soát để không vi phạm các hiệp định, điều ước quốc tế có liên quan.

Về hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính tán thành mục tiêu mở rộng chính sách hỗ trợ nhằm giảm chi phí gia nhập thị trường, tạo giai đoạn chuyển tiếp phù hợp về thuế, kế toán, bảo hiểm xã hội và tuân thủ pháp luật.

Cơ quan thẩm tra cơ bản nhất trí với các chính sách đơn giản hóa thủ tục đăng ký doanh nghiệp, hỗ trợ nền tảng số, dịch vụ kế toán, đào tạo, tư vấn, hỗ trợ pháp lý và liên thông thủ tục; đồng thời đề nghị làm rõ căn cứ xác định đối tượng, thời hạn, nội dung, mức và nguồn hỗ trợ, đánh giá đầy đủ tác động để bảo đảm tính khả thi, dễ tiếp cận và thống nhất với pháp luật có liên quan.

Về tổ chức thực hiện, cơ quan thẩm tra đề nghị phân định rõ trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương và tổ chức hỗ trợ; tăng cường phối hợp, chia sẻ dữ liệu, theo dõi và đánh giá hiệu quả chính sách theo kết quả đầu ra.

Đặc biệt, việc khai thác dữ liệu dùng chung cần được đơn giản hóa, không yêu cầu doanh nghiệp cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có. Việc phân quyền cho địa phương cũng cần gắn với đánh giá đầy đủ về năng lực, nguồn lực và điều kiện thực hiện.