 |
| Tạo nền tảng để doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng 2 con số. |
Việt Nam đang đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số trong năm 2026 và giai đoạn 2026-2030, hướng tới trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045. Mục tiêu này đòi hỏi nền kinh tế phải tạo ra những động lực mới, đồng thời khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực hiện có, trong đó cộng đồng doanh nghiệp giữ vai trò đặc biệt quan trọng.
Một trong những dư địa lớn nằm ở khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đây là lực lượng chiếm tỷ trọng áp đảo về số lượng, hiện diện rộng khắp các ngành, lĩnh vực và địa phương. Tuy nhiên, quy mô nhỏ cũng khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn khi tiếp cận vốn, đầu tư công nghệ, thu hút nhân lực chất lượng cao, nâng cấp quản trị và tham gia các chuỗi cung ứng lớn.
Chia sẻ tại Hội thảo “Chuyển đổi mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”, PGS.TS Lưu Quốc Đạt, Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho biết, Việt Nam hiện có hơn 1 triệu doanh nghiệp hoạt động, song số lượng doanh nghiệp so với quy mô dân số vẫn còn khá khiêm tốn.
Theo PGS.TS Lưu Quốc Đạt, mật độ doanh nghiệp tại Việt Nam hiện khoảng 10 doanh nghiệp trên mỗi 1.000 dân, thấp hơn đáng kể so với nhiều quốc gia châu Á. Nhật Bản đạt 27 doanh nghiệp, Malaysia 32 doanh nghiệp, Thái Lan 45 doanh nghiệp, trong khi Hàn Quốc lên tới 130 doanh nghiệp trên 1.000 dân, cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn.
Khoảng cách còn thể hiện ở chất lượng nguồn nhân lực. Tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ tại doanh nghiệp Việt Nam hiện khoảng 29%; nếu tính cả lao động qua đào tạo nghề, tỷ lệ đạt khoảng 70%. Tại Hàn Quốc, hai tỷ lệ tương ứng là 55% và 70%. Vì vậy, mở rộng số lượng doanh nghiệp cần gắn với nâng cao chất lượng nhân lực.
Đáng chú ý, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, trên 97% doanh nghiệp tư nhân là doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong đó khoảng 70% có dưới 10 lao động. Quy mô nhỏ khiến nhiều doanh nghiệp hạn chế khả năng tích lũy vốn, đầu tư công nghệ, nghiên cứu phát triển và nâng cao năng lực quản trị.
| “Tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam có liên hệ với chuỗi giá trị toàn cầu giảm từ 35% năm 2009 xuống còn 18% năm 2023. Nếu doanh nghiệp nhỏ và vừa chậm nâng năng suất, mở rộng quy mô, nền kinh tế sẽ khó tạo nền tảng đủ rộng cho tăng trưởng cao.” Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam |
Từ kinh nghiệm Nhật Bản giai đoạn 1955-1973, ông Đậu Anh Tuấn cho biết, nước này tập trung xử lý 3 điểm yếu của doanh nghiệp nhỏ và vừa gồm thiếu nguồn lực, khó tiếp cận vốn và hạn chế thông tin. Ngay với doanh nghiệp dưới 10 lao động, 75% vốn vay đến từ ngân hàng. Đây là gợi mở để Việt Nam hướng tới 2 triệu doanh nghiệp năm 2030.
Nguồn vốn đang là một trong những rào cản lớn với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo TS. Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME), khu vực này chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp; kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 51% GDP, tạo việc làm cho hơn 40 triệu lao động.
Trong khi đó, khoảng 60-70% doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp khó khăn trong tiếp cận tín dụng, theo khảo sát của VINASME và các tổ chức đại diện doanh nghiệp. Hạn chế về tài chính khiến nhiều doanh nghiệp khó đầu tư máy móc, công nghệ, phần mềm quản trị, dữ liệu số, bảo mật, tự động hóa, thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.
| “Cần nghiên cứu hình thành Quỹ hỗ trợ chuyển đổi số doanh nghiệp nhỏ và vừa ở quy mô quốc gia và cấp vùng. Cùng với đó, phát triển nền tảng dùng chung, trung tâm hỗ trợ chuyển đổi số tại các vùng kinh tế trọng điểm, thực hiện tư vấn, đào tạo, kiểm thử và triển khai các giải pháp công nghệ.” TS. Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam |
Theo TS. Tô Hoài Nam, cần hình thành hệ sinh thái tài chính phục vụ đổi mới công nghệ và chuyển đổi số cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, với sự tham gia của Nhà nước, ngân hàng thương mại, quỹ đầu tư và doanh nghiệp công nghệ. Cơ chế này sẽ góp phần chia sẻ chi phí, nguồn lực, rủi ro, tạo điều kiện cho doanh nghiệp đầu tư dài hạn.
Trong khi đó, TS. Nguyễn Duy Tuấn (Đại học Kinh tế quốc dân) cho rằng phần lớn doanh nghiệp tư nhân có quy mô nhỏ, khó dành nguồn lực cho nghiên cứu dài hạn. Do đó, hỗ trợ chuyển đổi số cần thiết thực, bắt đầu từ kế toán số, quản trị kho, hóa đơn điện tử, thương mại điện tử, marketing số, an ninh mạng và quản trị dữ liệu khách hàng.
Theo TS. Nguyễn Duy Tuấn, Nhà nước có thể hỗ trợ doanh nghiệp thông qua voucher chuyển đổi số, nền tảng dùng chung, tư vấn chuẩn hóa và đào tạo chủ doanh nghiệp. Đồng thời, cần thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp lớn với doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI, qua đó tạo cơ hội để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.
Tăng trưởng 2 con số đòi hỏi sự chuyển động của cả nền kinh tế. Khi lực lượng chiếm phần lớn số doanh nghiệp được tiếp sức về vốn, công nghệ, nhân lực, quản trị và kết nối thị trường, Việt Nam sẽ có thêm dư địa nâng năng suất. Một hệ sinh thái liên kết doanh nghiệp, startup và hộ kinh doanh sẽ tạo nền tảng tăng trưởng rộng hơn từ chính nội lực.
