Đề xuất cắt giảm 100% điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán, chuyển sang hậu kiểm

Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn trình bày tờ trình về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập. Ảnh: VPQH

Giảm chi phí tuân thủ, mở rộng đối tượng cung cấp dịch vụ

Tại phiên họp chiều ngày 3/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập.

Trình bày tờ trình của Chính phủ, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn cho biết, việc xây dựng dự án Luật nhằm thực hiện chủ trương của Đảng, Quốc hội và Chính phủ về hoàn thiện pháp luật, xử lý khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn, đặc biệt là yêu cầu cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 66.17/2026/NQ-CP về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, trong đó đưa kinh doanh dịch vụ kế toán ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện và Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP cắt giảm toàn bộ điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính trong lĩnh vực kế toán.

Trên cơ sở đó, dự án Luật được xây dựng theo hướng cắt giảm toàn bộ điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính trong lĩnh vực dịch vụ kế toán. Qua đó, giảm chi phí tuân thủ, mở rộng đối tượng được cung cấp dịch vụ kế toán, đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế, thuận lợi cho việc cung cấp dịch vụ kế toán của nhiều tổ chức cá nhân, từ đó góp phần thúc đẩy thị trường dịch vụ kế toán phát triển.

Một điểm đáng chú ý là dự thảo Luật cho phép cá nhân cung cấp dịch vụ kế toán dưới danh nghĩa cá nhân hoặc thông qua các tổ chức cung cấp dịch vụ kế toán, thay vì yêu cầu phải hành nghề tại một tổ chức cung cấp dịch vụ kế toán như quy định của Luật Kế toán năm 2015.

Cá nhân cung cấp dịch vụ kế toán sẽ phải bảo đảm tiêu chuẩn, trình độ chuyên môn nghiệp vụ và đạo đức nghề nghiệp tương tự như yêu cầu đối với người làm kế toán tại doanh nghiệp, thay vì phải đáp ứng yêu cầu về chứng chỉ như quy định hiện hành.

Dự thảo Luật cũng không còn yêu cầu mỗi doanh nghiệp dịch vụ kế toán phải có ít nhất 2 người có chứng chỉ hành nghề kế toán, kiểm toán viên. Đồng thời, không hạn chế doanh nghiệp dịch vụ kế toán chỉ được hoạt động dưới một số hình thức doanh nghiệp nhất định như quy định hiện nay.

Những thay đổi này nhằm chuyển phương thức quản lý dịch vụ kế toán từ tiền kiểm sang hậu kiểm, giảm điều kiện gia nhập thị trường nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước và chất lượng dịch vụ.

Theo Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn, đối với dịch vụ kiểm toán, dự thảo Luật được xây dựng theo hướng cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính và giảm thời gian giải quyết thủ tục cấp, cấp lại, điều chỉnh Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán.

Cụ thể, Chính phủ đề xuất cắt giảm 2 điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán, đơn giản hoá thủ tục hành chính và giảm 50% thời gian giải quyết thủ tục cấp, cấp lại, điều chỉnh Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán.

Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn cho biết thêm, hiện cơ quan thuế và cơ quan đăng ký kinh doanh đã có dữ liệu về ngành, nghề kinh doanh của các cá nhân, tổ chức cung cấp dịch vụ kế toán thông qua kê khai thuế và đăng ký kinh doanh.

Bộ Tài chính sẽ phối hợp với UBND các tỉnh, thành phố kết nối, chia sẻ dữ liệu và công khai thông tin về năng lực, kết quả xử lý vi phạm liên quan đến chất lượng dịch vụ kế toán, kiểm toán của các cá nhân, tổ chức trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Tài chính và địa phương. Qua đó, các đơn vị có nhu cầu sử dụng dịch vụ có thêm cơ sở lựa chọn nhà cung cấp.

Bên cạnh đó, cơ quan quản lý sẽ tăng cường nghiệp vụ và ứng dụng công nghệ thông tin để đánh giá chất lượng báo cáo tài chính, sàng lọc những báo cáo tài chính chất lượng kém nhằm có biện pháp quản lý phù hợp; trường hợp cần thiết có thể thực hiện kiểm tra.

Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn nhấn mạnh, dự thảo Luật sẽ giao Chính phủ hướng dẫn về công tác hậu kiểm nhằm bảo đảm hiệu quả, khả thi, không tăng thêm bộ máy hậu kiểm và không bỏ sót đối tượng kiểm tra.

Hậu kiểm đi cùng cơ chế kiểm soát rủi ro

Thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành các nội dung trong Tờ trình của Chính phủ.

Theo cơ quan thẩm tra, việc sửa đổi Luật Kế toán lần này chuyển mô hình quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm và tăng vai trò của trách nhiệm hợp đồng. Việc cho phép cá nhân ký hợp đồng trực tiếp với khách hàng là sự thay đổi lớn, cần được đánh giá kỹ về rủi ro và bổ sung đầy đủ cơ chế, công cụ hậu kiểm để bảo vệ khách hàng, nhất là doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ chỉ đạo đánh giá kết quả thực hiện các nghị quyết liên quan đến cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đồng thời sớm tổng kết việc thi hành pháp luật để làm cơ sở đề xuất sửa đổi toàn diện Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi báo cáo thẩm tra dự án Luật. Ảnh: VPQH

Cơ quan thẩm tra nhất trí với việc bãi bỏ các điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính đối với dịch vụ kế toán và không quy định chứng chỉ kế toán viên là điều kiện để cung cấp dịch vụ kế toán nhằm đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, giảm thủ tục hành chính và tạo thuận lợi cho người dân. Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị nghiên cứu duy trì chứng chỉ kế toán viên với tư cách là giấy xác nhận năng lực chuyên môn, không mang tính bắt buộc. Cá nhân có nhu cầu có thể tự nguyện tham gia thi và được cấp chứng chỉ.

Cùng với đó, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị bổ sung các quy định có tính nguyên tắc để bảo đảm cơ chế hậu kiểm có thể triển khai trên thực tế như: khai báo, chia sẻ dữ liệu, hậu kiểm theo rủi ro, lưu hồ sơ dịch vụ và hoàn thiện chế tài xử lý khi vi phạm tiêu chí năng lực chuyên môn.

Về trách nhiệm pháp lý, cơ quan thẩm tra đề nghị dự thảo Luật phân định rõ trách nhiệm của cá nhân cung cấp dịch vụ kế toán độc lập với cá nhân được tổ chức thuê để ký hợp đồng hoặc thực hiện dịch vụ. Đồng thời, cần làm rõ nguyên tắc trách nhiệm không chuyển giao khi thuê dịch vụ kế toán, định danh người lập chứng từ, chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp trong hợp đồng và giới hạn các quan hệ có thể ảnh hưởng đến tính khách quan, độc lập.

Một yêu cầu khác được đặt ra là hoàn thiện quy định chuyển tiếp, nhất là liên quan đến các nghị quyết về cắt giảm điều kiện kinh doanh; làm rõ giá trị sử dụng của các chứng chỉ đã được cấp cũng như việc xử lý giấy chứng nhận, hồ sơ, hợp đồng đang thực hiện và các hành vi vi phạm phát sinh trước ngày luật có hiệu lực.

Kết luận nội dung thẩm tra, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhất trí trình Quốc hội xem xét, thông qua dự án luật tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI theo trình tự, thủ tục rút gọn, sau khi Chính phủ hoàn thiện hồ sơ và các nội dung theo báo cáo thẩm tra sơ bộ.