Đầu tư, kinh doanh trong môi trường số: Rủi ro pháp lý ngày càng gia tăng

Quang cảnh Diễn đàn.

Rủi ro pháp lý gia tăng cùng quá trình số hóa

Ngày 17/4/2026, tại Đà Nẵng, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) phối hợp với Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam - Chi nhánh Miền Trung - Tây Nguyên (VCCI Miền Trung - Tây Nguyên) và Công ty TNHH Một thành viên Sở hữu Trí tuệ VCCI (VCCI-IP) tổ chức Diễn đàn với chủ đề “Quản trị rủi ro pháp lý và phòng ngừa, giải quyết tranh chấp trong hoạt động đầu tư kinh doanh trong kỷ nguyên số”.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, cấu trúc hoạt động đầu tư và kinh doanh đang thay đổi nhanh chóng, kéo theo sự gia tăng cả về số lượng lẫn mức độ phức tạp của các tranh chấp. Theo GS.TS. Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch VIAC, các giao dịch hiện nay không còn giới hạn trong khuôn khổ truyền thống mà mở rộng sang nhiều lĩnh vực mới, với sự xuất hiện của các loại tài sản mới như dữ liệu, tài sản số, tài sản trí tuệ hay hàng hóa phái sinh. Điều này khiến rủi ro pháp lý gia tăng cả về quy mô lẫn tính chất.

GS.TS. Lê Hồng Hạnh cũng nêu, trong bối cảnh mới, giải quyết tranh chấp không còn là khâu cuối cùng khi sự cố đã phát sinh mà cần được coi là nội dung quan trọng ngay từ khi thiết kế giao dịch để các hoạt động mang tính hệ thống, trong đó quản trị rủi ro pháp lý được thực hiện xuyên suốt toàn bộ vòng đời giao dịch.

Thực tiễn tại các địa phương có định hướng phát triển thành trung tâm tài chính cho thấy yêu cầu này càng trở nên cấp thiết. Theo ông Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng, quá trình chuyển đổi số không chỉ mang lại cơ hội đổi mới sáng tạo và mở rộng thị trường mà còn làm gia tăng các rủi ro pháp lý và tranh chấp trong hoạt động đầu tư, kinh doanh.

Trong bối cảnh TP. Đà Nẵng định hướng trở thành trung tâm kinh tế và tài chính của khu vực, việc xây dựng một môi trường đầu tư minh bạch, ổn định, có khả năng phòng ngừa và xử lý hiệu quả các rủi ro pháp lý là yêu cầu hết sức cấp thiết.

Ông Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng phát biểu.

Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng cho biết thêm, thời gian qua, Thành phố đã đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý và hoàn thiện cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy vẫn còn tồn tại những khó khăn, vướng mắc, đặc biệt là các rủi ro pháp lý phát sinh trong quá trình triển khai hoạt động đầu tư, kinh doanh.

Không chỉ trong phạm vi nội địa, các tranh chấp đầu tư còn có xu hướng mở rộng ra phạm vi quốc tế khi Việt Nam hội nhập sâu rộng và thu hút ngày càng nhiều dòng vốn đầu tư nước ngoài.

Theo ông Nguyễn Khánh Ngọc, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam, trong quan hệ quốc tế, nguyên tắc các cam kết phải được thực hiện một cách thiện chí là yêu cầu quan trọng. Điều này đặt ra trách nhiệm đối với các cơ quan quản lý trong việc nhận diện đúng nghĩa vụ và trách nhiệm của mình, tránh phát sinh tranh chấp quốc tế do sai sót trong thực thi chính sách hoặc quản lý dự án.

Các chuyên gia, luật sư tham gia thảo luận tại Diễn đàn.

Nâng cao năng lực giải quyết theo chuẩn mực quốc tế

Thực tiễn cho thấy Việt Nam đã và đang đối diện với một số vụ tranh chấp quốc tế, phản ánh những hạn chế nhất định trong quản lý và thực thi pháp luật. Hơn nữa, nhiều loại tranh chấp mới cũng xuất hiện, trong đó nổi bật là tranh chấp liên quan đến sở hữu trí tuệ.

Theo ông Nguyễn Dũng Tiến, Phó Giám đốc VCCI-IP, môi trường số giúp các sản phẩm trí tuệ lan tỏa nhanh chóng nhưng đồng thời làm gia tăng rủi ro xâm phạm với quy mô và mức độ phức tạp chưa từng có. Vì vậy, doanh nghiệp cần chủ động đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ tại các thị trường mục tiêu trước khi mở rộng kinh doanh, đồng thời xây dựng hệ thống quản trị nội bộ và ứng dụng các biện pháp công nghệ nhằm bảo vệ tài sản trí tuệ.

Từ góc độ cộng đồng doanh nghiệp, ông Nguyễn Tiến Quang, Giám đốc VCCI Miền Trung - Tây Nguyên nhận định, nhu cầu về các dịch vụ pháp lý hiệu quả và cơ chế hỗ trợ thực chất trong giải quyết tranh chấp vẫn còn rất lớn. Chi phí của một tranh chấp phát sinh thường lớn hơn rất nhiều so với chi phí phòng ngừa từ sớm. Vì vậy, năng lực quản trị rủi ro pháp lý đang dần trở thành năng lực cốt lõi của doanh nghiệp trong kỷ nguyên số, thay vì chỉ là chức năng hỗ trợ mang tính hình thức.

Cùng với đó, quản trị hợp đồng được xem là một trong những khâu quan trọng nhất để hạn chế tranh chấp. Luật sư Đinh Ánh Tuyết, Trọng tài viên VIAC khuyến nghị, trong quá trình quản lý hợp đồng, doanh nghiệp cần kiểm soát chặt chẽ các nội dung cơ bản như hiệu lực hợp đồng, khối lượng công việc, chất lượng, tiến độ, chi phí và thanh toán. Khi xảy ra tranh chấp, các bên cần phản ứng kịp thời, xác định rõ bản chất tranh chấp và thu thập chứng cứ khách quan, hợp pháp để bảo vệ quyền lợi của mình.

Từ góc độ lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp, các chuyên gia cho rằng các phương thức ngoài tòa án đang ngày càng được quan tâm, bao gồm trọng tài, hòa giải và các mô hình giải quyết tranh chấp trực tuyến. Trong đó, trọng tài thương mại được đánh giá cao nhờ ưu thế về thời gian giải quyết nhanh, phán quyết có giá trị chung thẩm, bảo đảm tính bảo mật và có sự tham gia của các trọng tài viên có chuyên môn sâu trong từng lĩnh vực.

Theo GS.TS. Lê Hồng Hạnh, các phương thức này không chỉ giúp xử lý tranh chấp mà còn là công cụ hỗ trợ quản trị rủi ro pháp lý, góp phần nâng cao tính ổn định và khả năng dự đoán của môi trường kinh doanh. Trong bối cảnh các tranh chấp ngày càng phức tạp, liên quan đến nhiều lĩnh vực như tài chính, công nghệ, xây dựng hay thương mại quốc tế, việc xây dựng đội ngũ trọng tài viên có chuyên môn sâu theo từng lĩnh vực là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng giải quyết tranh chấp và giảm thiểu rủi ro cho các bên liên quan, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong tiến trình hội nhập quốc tế.