Chuyển đổi kép ngành xây dựng đòi hỏi đổi mới mô hình quản trị

Quang cảnh Diễn đàn.

Chuyển từ kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu

Chuyển đổi số và chuyển đổi xanh không chỉ là câu chuyện ứng dụng công nghệ hay đầu tư thiết bị, mà còn đòi hỏi doanh nghiệp xây dựng thay đổi mô hình quản trị, sản xuất và kinh doanh.

Đây là vấn đề được TS. Đặng Việt Dũng, Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam nhấn mạnh tại Diễn đàn Xây dựng Việt Nam 2026 với chủ đề “Định hình tương lai ngành Xây dựng từ chuyển đổi kép”, diễn ra ngày 10/10 tại TP. Hà Nội.

Theo ông Dũng, chuyển đổi số đang bước sang giai đoạn mới, từ số hóa dữ liệu, quy trình sang ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), hình thành các hệ sinh thái số và mô hình kinh doanh mới. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp xây dựng phải thay đổi về tư duy, mô hình tổ chức, phương thức quản trị và nâng cao năng lực nội tại.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Võ Thành Trung, Giám đốc Điều hành Công ty CP Kỹ thuật Tân Phát Long cho rằng, ngành xây dựng lâu nay phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm của đội ngũ kỹ sư, chuyên gia. Tuy nhiên, trước yêu cầu ngày càng cao về tiến độ, chất lượng, chi phí và môi trường, kinh nghiệm cần được hỗ trợ bằng hệ thống dữ liệu và công cụ phân tích hiện đại.

Theo ông Trung, chuyển đổi số giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng kiểm soát thông tin, quản lý dự án và hỗ trợ ra quyết định. Trong khi đó, chuyển đổi xanh hướng tới sử dụng hiệu quả tài nguyên, tiết kiệm năng lượng, giảm chất thải và hạn chế phát thải trong suốt vòng đời công trình.

Hai quá trình này có mối quan hệ bổ trợ. Dữ liệu đầy đủ, chính xác giúp doanh nghiệp nhận diện những khâu gây lãng phí, tối ưu phương án thiết kế, tổ chức thi công và quản lý vận hành.

Ở lĩnh vực tư vấn xây dựng, KTS. Nguyễn Tuấn Anh, Giám đốc Trung tâm Thiết kế TA1, Công ty CP Tư vấn công nghệ, thiết bị và kiểm định xây dựng (CONINCO) đề xuất chuyển đổi mô hình hoạt động từ cung cấp hồ sơ theo từng dự án sang tạo lập, quản trị và khai thác dữ liệu trong suốt vòng đời công trình.

Theo đại diện CONINCO, giá trị của hoạt động tư vấn đang dịch chuyển từ việc tạo lập hồ sơ sang kiến tạo tri thức, dữ liệu và tài sản số. Doanh nghiệp không chỉ bảo đảm chất lượng công trình tại thời điểm bàn giao mà còn cần tạo ra hệ thống dữ liệu phục vụ quản lý, vận hành và tối ưu hiệu quả đầu tư dài hạn.

Để thực hiện, ông Nguyễn Tuấn Anh đề xuất kết hợp mô hình thông tin công trình (BIM), hệ thống thông tin địa lý (GIS), bản sao số (Digital Twin) và AI nhằm kết nối, cập nhật và khai thác thông tin trong suốt vòng đời công trình.

Cách tiếp cận này cũng mở ra khả năng phát triển các dịch vụ quản trị, cập nhật và khai thác dữ liệu định kỳ, thay vì doanh nghiệp tư vấn chủ yếu thu phí theo từng dự án như trước.

Tháo gỡ điểm nghẽn để thúc đẩy chuyển đổi kép

Mặc dù chuyển đổi số và chuyển đổi xanh mở ra nhiều cơ hội, quá trình triển khai trong ngành Xây dựng vẫn đối mặt với không ít khó khăn.

Tại phiên tọa đàm, TS. Đặng Việt Dũng nhìn nhận, chuyển đổi kép là xu hướng toàn cầu không thể đảo ngược và đã mang lại những hiệu quả nhất định. Tuy nhiên, doanh nghiệp xây dựng vẫn gặp nhiều vướng mắc trong quá trình thực hiện.

Một trong những vấn đề được Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam chỉ ra là hệ thống đơn giá, định mức chưa bám sát thực tiễn, gây khó khăn cho doanh nghiệp khi triển khai chuyển đổi xanh, chuyển đổi số.

Theo ông Dũng, các cơ quan quản lý cần quan tâm, tạo điều kiện nhiều hơn để doanh nghiệp đẩy mạnh quá trình chuyển đổi.

Bên cạnh những vướng mắc về cơ chế, chính sách, việc ứng dụng công nghệ trong hoạt động xây dựng cũng đặt ra yêu cầu giải quyết các vấn đề về dữ liệu và năng lực tổ chức thực hiện.

Theo CONINCO, quá trình chuyển đổi số hiện đối mặt với những rào cản như dữ liệu phân tán giữa các bộ phận, tư duy quản lý theo từng dự án thay vì toàn bộ vòng đời công trình, chi phí đầu tư công nghệ, tiêu chuẩn dữ liệu và giá trị pháp lý của mô hình số.

Đáng chú ý, quyền sở hữu, trách nhiệm cập nhật và cơ chế quản trị dữ liệu sau khi dự án kết thúc cũng cần được làm rõ. Nếu thiếu quy trình thống nhất, dữ liệu có thể bị gián đoạn giữa các giai đoạn khảo sát, thiết kế, thi công và vận hành, làm giảm hiệu quả đầu tư công nghệ.

Trước những thách thức này, đại diện CONINCO đề xuất doanh nghiệp tư vấn cần chủ động xây dựng năng lực số, không chỉ chờ đợi sự hoàn thiện của cơ chế, chính sách. Trong đó, nền tảng chuyên môn và tri thức cần được kết hợp với dữ liệu, công nghệ để hình thành những giải pháp tư vấn có giá trị gia tăng cao hơn.

Ở góc độ quản trị dự án, ông Võ Thành Trung nhấn mạnh vai trò của dữ liệu trong nâng cao chất lượng quyết định, kiểm soát chi phí, tiến độ và giảm lãng phí. Đây cũng là cơ sở để kết nối mục tiêu chuyển đổi số với yêu cầu sử dụng hiệu quả tài nguyên và phát triển bền vững.

Những ý kiến tại diễn đàn cho thấy, chuyển đổi kép không chỉ phụ thuộc vào việc lựa chọn công nghệ mà còn đòi hỏi đổi mới phương thức quản trị và hoàn thiện điều kiện triển khai. Trong đó, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực ứng dụng dữ liệu, phát triển dịch vụ mới, đồng thời các cơ quan quản lý cần tháo gỡ những vướng mắc về cơ chế, chính sách để tạo thuận lợi cho quá trình chuyển đổi.