Chip chuyên dụng - Cơ hội để Việt Nam tiến sâu vào chuỗi giá trị bán dẫn

Hội thảo “Thách thức và giải pháp thúc đẩy phát triển chip bán dẫn chuyên dụng tại Việt Nam”.

Cơ hội từ những sản phẩm chip chuyên dụng

Tại Hội thảo “Thách thức và giải pháp thúc đẩy phát triển chip bán dẫn chuyên dụng tại Việt Nam” ngày 10/9, các chuyên gia, doanh nghiệp và cơ quan quản lý tập trung phân tích cơ hội, điểm nghẽn cùng giải pháp thúc đẩy thương mại hóa. Hội thảo do Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ) tổ chức.

Phát biểu tại Hội thảo, ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, nhấn mạnh Việt Nam đã xác định bán dẫn là một trong những lĩnh vực công nghệ chiến lược. Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí đột phá chiến lược, đồng thời yêu cầu từng bước làm chủ công nghệ bán dẫn.

Trong Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 tại Quyết định số 1018/QĐ-TTg, công thức C = SET + 1 được lựa chọn, với “S” là Specialized, tức chip chuyên dụng. Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg tiếp tục xác định công nghệ chip bán dẫn và các sản phẩm chip chuyên dụng thuộc nhóm công nghệ, sản phẩm chiến lược cần ưu tiên phát triển.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn chia sẻ tại Hội thảo.

Chip chuyên dụng được thiết kế để giải quyết một bài toán cụ thể, thay vì phục vụ nhiều mục đích chung. Loại chip này hiện diện trong nhiều lĩnh vực như camera AI, thiết bị IoT, robot, UAV, hệ thống viễn thông, điện tử công suất, lưới điện thông minh và thiết bị bảo mật. Giá trị sản phẩm nằm ở khả năng tối ưu hiệu năng, tiết kiệm năng lượng và đáp ứng chính xác yêu cầu từng thiết bị.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, đây là hướng đi phù hợp với điều kiện Việt Nam khi nước ta đã hình thành đội ngũ thiết kế chip, có ngành công nghiệp điện tử phát triển và sở hữu thị trường tương đối lớn trong các lĩnh vực như viễn thông, AI, ô tô điện, năng lượng và chuyển đổi số. Những lợi thế này tạo nền tảng để doanh nghiệp phát triển các sản phẩm chuyên biệt.

Nếu phát triển thành công, doanh nghiệp Việt Nam có thể từng bước nâng tỷ lệ giá trị gia tăng trong các sản phẩm điện tử, đồng thời làm chủ những khâu có giá trị cao như thiết kế, xác minh, kiểm thử và tích hợp chip. Đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp trong nước hình thành năng lực công nghệ riêng, giảm sự phụ thuộc vào các giải pháp nhập khẩu trong một số lĩnh vực có nhu cầu lớn.

Gỡ điểm nghẽn, tạo đường ra thị trường

Tuy nhiên, từ một bản thiết kế đến sản phẩm thương mại vẫn là chặng đường dài. Ông Nguyễn Anh Tuấn cho biết chi phí nghiên cứu và phát triển lớn, trong khi doanh nghiệp phải tiếp cận các bộ công cụ EDA, thư viện IP bản quyền với mức đầu tư cao. Riêng sản xuất thử, hay tape-out, có thể tiêu tốn hàng triệu USD và luôn tiềm ẩn rủi ro thất bại về kỹ thuật.

Bài toán thương mại hóa cũng là một điểm nghẽn đáng chú ý. Doanh nghiệp khó mạnh dạn đầu tư khi chưa có khách hàng đầu tiên, trong khi khách hàng thường dè dặt với sản phẩm chip chưa được kiểm chứng trong thực tế. Vòng luẩn quẩn này khiến nhiều dự án dừng ở giai đoạn nghiên cứu. Cùng với đó, nhân lực chất lượng cao về thiết kế, kiểm thử, vật liệu và đóng gói vẫn còn thiếu.

Để tháo gỡ những rào cản trên, các đại biểu cho rằng cần xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ xuyên suốt, từ nghiên cứu đến thương mại hóa. Theo định hướng của Bộ Khoa học và Công nghệ, thời gian tới sẽ ban hành danh mục khoảng 20 nhóm chip chuyên dụng được Nhà nước ưu tiên đặt hàng, tập trung vào AI, điện toán biên, viễn thông thế hệ mới, cảm biến, IoT, điện tử công suất và bảo mật phần cứng.

Danh mục ưu tiên được kỳ vọng tạo tín hiệu thị trường rõ ràng, giúp doanh nghiệp xác định hướng nghiên cứu, đầu tư và phát triển sản phẩm. Cùng với đó, Nhà nước dự kiến xây dựng chương trình hỗ trợ xuyên suốt từ nghiên cứu, thiết kế, sản xuất thử, đo kiểm đến thương mại hóa. Cách tiếp cận này hướng tới chia sẻ rủi ro với doanh nghiệp trong giai đoạn đầu, dựa trên các kết quả kỹ thuật cụ thể.

Một giải pháp quan trọng là sử dụng các dự án đầu tư công, chương trình chuyển đổi số quốc gia và dự án hạ tầng trọng điểm làm “khách hàng đầu tiên” cho chip Việt Nam. Khi có đơn hàng ban đầu, doanh nghiệp sẽ có điều kiện kiểm chứng sản phẩm trong môi trường thực tế, hoàn thiện công nghệ, tạo niềm tin với khách hàng và từng bước hình thành thị trường cho các sản phẩm chip chuyên dụng trong nước.

Bên cạnh thị trường, Việt Nam cần xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, phòng thử nghiệm, cơ chế chứng nhận và đánh giá độ tin cậy. Đây là những điều kiện quan trọng để chip trong nước đáp ứng yêu cầu của các ngành sản xuất, nâng khả năng cạnh tranh quốc tế. Một hệ sinh thái đủ mạnh cũng giúp doanh nghiệp giảm chi phí, rút ngắn thời gian phát triển và hạn chế rủi ro khi đưa sản phẩm ra thị trường.

Hợp tác để từng bước làm chủ công nghệ

Trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, tự chủ không đồng nghĩa với tự làm tất cả. Việt Nam cần từng bước làm chủ những khâu quyết định như kiến trúc hệ thống, thiết kế, xác minh, dữ liệu kiểm thử và khả năng lựa chọn đối tác trong chuỗi cung ứng. Đây là cách tiếp cận giúp tận dụng nguồn lực quốc tế, đồng thời củng cố năng lực công nghệ của doanh nghiệp và đội ngũ kỹ sư trong nước.

Bà An Chen, Phó Chủ tịch phụ trách Công nghệ và R&D của Qualcomm chia sẻ tại Hội thảo.

Theo bà An Chen, Phó Chủ tịch phụ trách Công nghệ và R&D của Qualcomm, Tập đoàn đang mở rộng các trung tâm R&D tại Việt Nam, hướng tới kết hợp 4 lĩnh vực gồm AI, bán dẫn, phần mềm và kỹ thuật hệ thống. Qualcomm đặt mục tiêu phối hợp đào tạo nguồn nhân lực làm chủ chu trình thiết kế vi mạch end-to-end, từ Front-end với kiến trúc, logic đến Back-end với layout, tape-out.

Hướng đi này mở ra cơ hội để kỹ sư Việt Nam từng bước tiếp cận quy trình thiết kế những dòng SoC phức tạp. Ở góc độ doanh nghiệp trong nước, Tập đoàn Geleximco đang xúc tiến thủ tục đầu tư nhà máy sản xuất chip tại Hưng Yên, dự kiến khởi công tháng 11/2026 và đưa sản phẩm thương mại ra thị trường vào đầu năm 2028. Đây có thể trở thành một bước tiến đáng chú ý trong quá trình hình thành năng lực sản xuất.

Doanh nghiệp cam kết ưu tiên thử nghiệm, tích hợp các vi mạch điều khiển, cảm biến và chip công suất do kỹ sư Việt Nam thiết kế vào các dòng xe điện và hệ sinh thái công nghiệp của tập đoàn. Nếu triển khai đúng hướng, hoạt động này có thể giải quyết trực tiếp bài toán “khách hàng đầu tiên”, tạo môi trường thực tế để kiểm chứng, hoàn thiện và nâng cao chất lượng sản phẩm trước khi mở rộng thị trường.

Một mắt xích quan trọng khác là Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, với định hướng cung cấp hạ tầng dùng chung về công cụ thiết kế, thư viện IP, phòng thí nghiệm, hỗ trợ sản xuất thử và đo kiểm. Trung tâm đồng thời kết nối doanh nghiệp thiết kế với doanh nghiệp sản xuất sản phẩm cuối, góp phần giảm chi phí, rủi ro và thời gian đưa sản phẩm chip từ phòng thí nghiệm ra thị trường.