Chính phủ đẩy nhanh hoàn thiện thể chế, vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp

Chính phủ yêu cầu nghiên cứu khung tổ chức hệ thống hành chính nhà nước phù hợp với mô hình mới.

Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết số 221/NQ-CP về Chương trình hành động thực hiện Kết luận số 76-KL/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về tiếp tục hoàn thiện, vận hành hiệu quả mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

9 nhóm nhiệm vụ trọng tâm

Theo Nghị quyết, việc triển khai phải bám sát các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp đã được xác định; bảo đảm đúng định hướng, đúng thẩm quyền, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của từng bộ, cơ quan ngang bộ và địa phương.

Đáng chú ý, Chương trình hành động yêu cầu cụ thể hóa rõ trách nhiệm của Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ và chính quyền địa phương, đồng thời xác định cụ thể cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, sản phẩm, thời hạn hoàn thành và cơ chế theo dõi, đôn đốc, kiểm tra, đánh giá.

Tinh thần xuyên suốt là các nhiệm vụ phải cụ thể, khả thi, có trọng tâm, trọng điểm; phân định rõ việc cần làm ngay và việc thực hiện thường xuyên, bảo đảm “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ tiến độ, rõ kết quả”. Trách nhiệm của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương được đề cao, cùng với yêu cầu kịp thời xử lý khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn.

Chương trình hành động xác định 9 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm gồm: quán triệt, xây dựng kế hoạch triển khai Kết luận số 76-KL/TW và Kế hoạch số 06-KH/TW; hoàn thiện thể chế, chức năng, nhiệm vụ, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với nguồn lực, công cụ thực thi và kiểm soát quyền lực, cắt giảm thủ tục hành chính; nghiên cứu xây dựng khu kinh tế đặc biệt và mô hình đơn vị hành chính cấp xã mang tính hạt nhân.

Cùng với đó là nghiên cứu khung tổ chức hệ thống hành chính nhà nước phù hợp với mô hình mới; rà soát, hoàn thiện tiêu chí, tiêu chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật, bảo đảm nguồn lực cho cấp xã; sắp xếp, tinh gọn bộ máy bên trong các bộ, cơ quan ngang bộ và tổ chức lại mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập.

Các nhiệm vụ còn lại tập trung vào cơ cấu lại, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, nhất là ở cấp xã; đẩy mạnh chuyển đổi số, liên thông dữ liệu, chuẩn hóa phần mềm phục vụ vận hành mô hình 02 cấp; xử lý hiệu quả trụ sở, tài sản công, hồ sơ, tài liệu sau sắp xếp.

Trong đó, hoàn thiện thể chế được xác định là một trong những nhiệm vụ có ý nghĩa then chốt để mô hình mới vận hành thực chất.

Nghị quyết yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ tiếp tục hoàn thiện thể chế, đẩy nhanh tiến độ rà soát và ban hành các văn bản pháp luật quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành, qua đó tháo gỡ kịp thời, dứt điểm những điểm nghẽn về thể chế cho địa phương.

Hệ thống pháp luật về phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền cũng phải được tiếp tục hoàn thiện theo hướng đồng bộ, gắn với bảo đảm nguồn lực và cơ chế kiểm soát quyền lực.

Trọng tâm là xử lý những quy định còn chồng chéo, giao thoa, chưa rõ trách nhiệm hoặc không còn phù hợp với mô hình tổ chức mới. Nghị quyết đặt ra yêu cầu mỗi công việc phải có một cơ quan chủ trì, một đầu mối chịu trách nhiệm chính, một nguồn dữ liệu dùng chung, một quy trình phối hợp liên thông và một cơ chế kiểm tra, giám sát.

Cùng với hoàn thiện thể chế là yêu cầu đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí thực hiện thủ tục, nhất là thông qua khai thác dữ liệu và liên thông điện tử giữa các cơ quan nhà nước.

Bộ Tư pháp được giao chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức rà soát, cắt giảm các thủ tục xác nhận, xác minh, xin ý kiến, thỏa thuận trong giải quyết hồ sơ. Việc cắt giảm phải đặc biệt dựa trên dữ liệu, liên thông điện tử, hạn chế tối đa việc đẩy trách nhiệm sang người dân và doanh nghiệp, bảo đảm tính thống nhất, liên thông và hiệu quả trong giải quyết thủ tục hành chính. Nhiệm vụ này phải hoàn thành trong tháng 10/2027.

Bộ Tư pháp đồng thời phối hợp với Bộ Nội vụ và các bộ, cơ quan ngang bộ trong quá trình sửa đổi, bổ sung hoặc đề xuất điều chỉnh các quy định liên quan đến tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền cho địa phương, nhất là cấp xã, bảo đảm bộ máy chính quyền cơ sở tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.

Trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bảo đảm nguồn lực cho cấp xã là một trong những yêu cầu quan trọng được Chính phủ đặt ra.

Theo Nghị quyết 221/NQ-CP, Bộ Tài chính chủ trì cập nhật, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về cơ chế, định mức, tiêu chí phân bổ ngân sách cho cấp xã; đồng thời hướng dẫn việc phân cấp quản lý tài sản công, tài sản kết cấu hạ tầng của các đơn vị sự nghiệp sau sắp xếp. Các nhiệm vụ này phải hoàn thành trong tháng 10/2026.

Quy định này cho thấy yêu cầu vận hành mô hình mới không chỉ dừng ở việc sắp xếp lại đầu mối tổ chức, mà phải đồng thời hoàn thiện cơ chế tài chính, ngân sách và quản lý tài sản để chính quyền cơ sở có đủ điều kiện thực hiện nhiệm vụ được giao.

Bên cạnh đó, Bộ Khoa học và Công nghệ được giao tiếp tục hoàn thiện thể chế về chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực số, đồng thời nghiên cứu bổ sung chế tài xử lý đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân không hoàn thành nhiệm vụ chuyển đổi số do nguyên nhân chủ quan.

Nghị quyết yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy bên trong đồng bộ với phân cấp, phân quyền, hoàn thành trong tháng 10/2026.

Đối với hệ thống giáo dục đại học công lập, Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì phối hợp với Bộ Nội vụ, các bộ, cơ quan ngang bộ và địa phương sắp xếp, tổ chức lại theo hướng chuyển các cơ sở giáo dục đại học đa ngành, đa lĩnh vực về Bộ Giáo dục và Đào tạo hoặc địa phương quản lý; sáp nhập, hợp nhất các cơ sở giáo dục trên cùng địa bàn, trừ những cơ sở thuộc lĩnh vực đặc thù.

Mục tiêu đặt ra là giảm tối thiểu 20% đầu mối cơ sở giáo dục đại học công lập, hoàn thành trước ngày 1/4/2027.

Đối với cơ sở giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên, việc sắp xếp theo hướng chuyển các cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập trực thuộc bộ, ngành về địa phương quản lý, trừ một số cơ sở thuộc lĩnh vực đặc thù; đồng thời giảm tối thiểu 30% số cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập, hoàn thành trước ngày 1/10/2026.

Trong lĩnh vực y tế, Bộ Y tế được giao sắp xếp, tổ chức lại theo hướng giảm đầu mối bệnh viện, cơ sở giáo dục đại học trực thuộc Bộ và giảm đầu mối khối giám định pháp y, giám định tâm thần.

Một nhiệm vụ đáng chú ý là hoàn thiện mô hình tổ chức trạm y tế cấp xã, bảo đảm cung ứng dịch vụ y tế cơ bản, chăm sóc sức khỏe ban đầu và các dịch vụ thiết yếu ngay tại cơ sở. Đồng thời, xác định mô hình, tổ chức lại các trung tâm y tế khu vực theo hướng hoạt động hiệu quả, không chồng chéo nhiệm vụ.

Bộ Y tế cũng phối hợp với các địa phương rà soát, bổ sung nhân lực y tế, trang thiết bị, cơ sở vật chất và thuốc thiết yếu cho trạm y tế cấp xã; xây dựng, hoàn thiện hồ sơ sức khỏe điện tử trên VNeID và kết nối dữ liệu y tế từ cấp xã đến cấp tỉnh, hoàn thành trong tháng 10/2026.

Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Nội vụ có trách nhiệm hướng dẫn tiếp tục sắp xếp các đơn vị sự nghiệp công lập, các cơ sở giáo dục mầm non, tiểu học, phổ thông tại các xã, phường. UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chỉ đạo tiếp tục sắp xếp các đơn vị sự nghiệp công lập, cơ sở giáo dục và cơ sở y tế tại địa phương, hoàn thành trong tháng 8/2026.