Cách nào để giữ lại 6-8 tỷ USD từ dịch vụ hàng hải quốc tế?

Sáng kiến Hệ sinh thái Trung tâm tài chính Hàng hải quốc tế (IMFC) được kỳ vọng sẽ giúp TP. Hồ Chí Minh từng bước trở thành “cảng trung chuyển dòng vốn” cho nền kinh tế biển Việt Nam.

Mất 6-8 tỷ USD lợi tức từ dịch vụ tài chính hàng hải

Để giải quyết “điểm nghẽn” kinh tế biển và giữ lại nguồn ngoại tệ lớn cho đất nước, ngày 21/5, Cơ quan Điều hành Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC) phối hợp cùng Tập đoàn Gemadept và Viện Nghiên cứu Phát triển TP. Hồ Chí Minh tổ chức diễn đàn “Phát triển Hệ sinh thái Trung tâm Tài chính Hàng hải trong Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh”, đồng thời ra mắt sáng kiến Hệ sinh thái Trung tâm tài chính Hàng hải quốc tế (IMFC) - một trong bốn trụ cột chiến lược của VIFC-HCMC.

Ra mắt Trung tâm Tài chính Hàng hải quốc tế. Ảnh: T. Hòa

Theo các chuyên gia, hiện nay, khoảng 6 đến 8 tỷ USD lợi tức từ các dịch vụ hàng hải cao cấp có biên lợi nhuận lớn nhất như tài trợ thương mại, tài trợ tàu biển, bảo hiểm và tái bảo hiểm hàng hải vẫn đang phải chảy qua các trung tâm tài chính nước ngoài như Singapore và Hồng Kông.

Theo đại diện VIFC-HCMC, sự phát triển mạnh của hệ thống cảng biển phía Nam đang tạo nền tảng cho một hệ sinh thái hàng hải quy mô lớn. Từ các cảng hiện hữu như Cảng Cát Lái (Top 21 thế giới, ~7,5 triệu TEU/năm) và Cảng quốc tế Gemalink tại Cái Mép - Thị Vải (tiếp nhận tàu siêu lớn ULCV, tổng công suất 4 triệu TEU/năm), đến dự án chiến lược cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ (571 ha, công suất 17 triệu TEU/năm), khu vực TP. Hồ Chí Minh đang sở hữu những điều kiện quan trọng để tham gia sâu hơn vào chuỗi logistics và thương mại toàn cầu.

Năm 2025, toàn hệ thống cảng biển TP. Hồ Chí Minh thông qua hơn 24 triệu TEU, gắn với kim ngạch xuất nhập khẩu khoảng 200 tỷ USD trên địa bàn, chiếm khoảng 20% kim ngạch xuất nhập khẩu toàn quốc.

Xung quanh hạ tầng cảng biển, một chuỗi dịch vụ vận hành đã phát triển mạnh như bốc dỡ, lưu kho, kho bãi, giao nhận, khai báo hải quan, vận tải chuỗi cung ứng và hỗ trợ xuất nhập khẩu. Tổng giá trị giao dịch thương mại qua cảng biển khu vực, bao gồm giá trị hàng hóa, dịch vụ logistics và nhu cầu tài chính liên quan, được ước tính lên tới hơn 1.000 tỷ USD/năm.

Tuy nhiên, phần lớn các dịch vụ tài chính cao cấp mang lại biên lợi nhuận lớn nhất gồm tài trợ thương mại xuất nhập khẩu, tài trợ tàu biển, bảo hiểm và tái bảo hiểm hàng hải, thanh toán quốc tế và quản trị rủi ro logistics vẫn đang chảy qua các trung tâm hàng hải khác.

Đại diện VIFC-HCMC cho rằng, để hoàn thiện tháp giá trị và giữ lại nguồn lợi tức này, Việt Nam cần thay đổi từ việc trung chuyển hàng hóa thuần túy sang từng bước hình thành một hệ sinh thái tài chính hàng hải toàn diện.

Xây dựng hệ sinh thái “port-to-finance”

Đánh giá cao sự ra đời của IMFC, ông Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh cho biết, trong nhiều năm qua, khu vực phía Nam, đặc biệt là TP. Hồ Chí Minh và cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, đã nổi lên như một trong những trung tâm logistics và cảng biển quan trọng nhất khu vực Đông Nam Á.

Ông Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh cho biết, việc ra mắt sáng kiến IMFC là bước đi đầu tiên để hiện thực hóa mục tiêu thu hút dòng vốn quốc tế. Ảnh: T. Hòa

Các dự án chiến lược như Cảng quốc tế Gemalink, hệ thống cảng Cát Lái hay siêu dự án cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ đang từng bước đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và thương mại toàn cầu.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Công Vinh, Việt Nam hiện mới chỉ tham gia mạnh ở phần “dòng chảy hàng hóa”, trong khi phần giá trị gia tăng cao nhất là “dòng chảy tài chính” vẫn chủ yếu được thực hiện tại các trung tâm tài chính quốc tế như Singapore, Hồng Kông hay London (Anh).

Các hoạt động tài trợ thương mại, tài trợ tàu biển, bảo hiểm hàng hải, thanh toán quốc tế hay quản trị rủi ro logistics phần lớn vẫn đang được xử lý ở nước ngoài.

“Điều đó cho thấy rằng, để phát triển kinh tế biển một cách bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, Việt Nam cần từng bước xây dựng một hệ sinh thái tài chính hàng hải hoàn chỉnh, nơi dòng vốn, dịch vụ tài chính và hoạt động logistics được kết nối chặt chẽ với nhau ngay tại Việt Nam”, ông Nguyễn Công Vinh nhấn mạnh.

TP. Hồ Chí Minh định hướng phát triển mô hình kết nối trực tiếp giữa hạ tầng cảng biển, logistics và hệ sinh thái tài chính quốc tế. Do đó, VIFC-HCMC không chỉ là nơi thu hút dòng vốn quốc tế mà còn trở thành trung tâm trung chuyển dòng vốn cho nền kinh tế biển Việt Nam, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các dịch vụ tài chính hiện đại ngay trên sân nhà. Việc ra mắt sáng kiến IMFC được xem là bước đi đầu tiên để hiện thực hóa mục tiêu này.

Ông Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC-HCMC chia sẻ tại diễn đàn. Ảnh: T.H

Theo ông Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC-HCMC, IMFC là cấu phần chiến lược giúp nội địa hóa dòng vốn và dịch vụ tài chính hàng hải, đặt nền móng để TP. Hồ Chí Minh vươn lên nhóm trung tâm hàng hải hàng đầu khu vực.

IMFC sẽ kết nối các định chế tài chính, ngân hàng, công ty bảo hiểm, hãng tàu, doanh nghiệp logistics và tổ chức quốc tế trong một hệ sinh thái tích hợp, hiện thực hóa mô hình “port-to-finance” tại Việt Nam.

“Các cảng biển như Cần Giờ, Cái Mép - Thị Vải là ‘cảng trung chuyển hàng hóa’, còn VIFC-HCMC phải trở thành ‘cảng trung chuyển dòng vốn’ cho kinh tế biển Việt Nam”, ông Nguyễn Hữu Huân nhấn mạnh.

Đẩy mạnh công nghệ số để kéo dòng tiền về Việt Nam

Tại diễn đàn, ông Phạm Quốc Long, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Gemadept cho biết, mô hình IMFC được tham khảo từ các trung tâm lớn như Singapore nhưng có điểm khác biệt cốt lõi là ứng dụng mạnh công nghệ số nhằm giảm chi phí, rút ngắn thời gian giao dịch và nâng cao tính minh bạch.

Sàn giao dịch tài chính hàng hải sẽ tập trung vào ba yếu tố chính gồm thanh toán xuất nhập khẩu và tài chính số xuyên biên giới; bảo hiểm hàng hải và các giải pháp hỗ trợ logistics quốc tế; các nền tảng tài chính số nhằm kéo dòng tiền giao dịch quay trở lại Việt Nam, đưa TP.HCM vươn lên nhóm trung tâm hàng hải hàng đầu khu vực.

Theo ông Long, kế hoạch triển khai được chia thành ba giai đoạn. Trong giai đoạn đầu từ 1-2 năm, hệ sinh thái sẽ tập trung xây dựng nền tảng cứng và mềm thông qua cơ chế sandbox và trung tâm dịch vụ một cửa.

Giai đoạn tiếp theo từ 2-3 năm sẽ mở rộng hệ sinh thái, số hóa quy trình và phát triển quỹ đầu tư hàng hải công - tư.

Ở giai đoạn ba, sau 3 năm, hệ sinh thái sẽ nâng tầm quốc tế với việc vận hành cơ quan trọng tài hàng hải khu vực và sàn giao dịch phái sinh.

Định hướng dài hạn của hệ sinh thái IMC - IMFC là phục vụ quy mô lưu chuyển trên 25 triệu TEU và thu hút thêm từ 10 đến 15 tỷ USD dòng vốn đầu tư mới mỗi năm.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, VIFC-HCMC và Tập đoàn Gemadept đã ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác chiến lược, đồng thời chính thức ra mắt hai sản phẩm công nghệ lõi đầu tiên.

Trong đó, Hệ thống thông tin cộng đồng hàng hải sẽ giúp chuẩn hóa và chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực giữa cơ quan quản lý với các tổ chức tài chính.

Cùng với đó là sàn giao dịch hàng hải dựa trên nền tảng blockchain nhằm số hóa chứng từ thương mại, ứng dụng hợp đồng thông minh để tự động hóa giao dịch và rút ngắn thời gian xử lý xuống gần như ngay lập tức.

Các sản phẩm và sáng kiến tài chính hàng hải đầu tiên trong VIFC-HCMC được kỳ vọng sẽ mở ra cơ chế để doanh nghiệp Việt tiếp cận tín dụng, bảo hiểm và công cụ quản trị rủi ro ngay trên sân nhà thay vì phụ thuộc vào các trung gian nước ngoài.