Bộ Tài chính quy định giám sát, đánh giá, xếp loại doanh nghiệp nhà nước

Quyết định ban hành Quy chế giám sát, kiểm tra hoạt động quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp có hiệu lực từ ngày 20/8/2026.

Giám sát, kiểm tra bảo đảm công khai, minh bạch, không trùng lặp

Theo đó, Quy chế đặt ra các nguyên tắc bảo đảm khách quan, chính xác, kịp thời, công khai, minh bạch và tránh trùng lặp trong hoạt động giám sát, kiểm tra. Quyết định có hiệu lực kể từ ngày ký và thay thế Quyết định số 702/QĐ-BTC ngày 15/5/2018 của Bộ trưởng Bộ Tài chính.

Đối tượng áp dụng gồm: doanh nghiệp có phần vốn nhà nước do Bộ Tài chính được giao làm đại diện chủ sở hữu; Hội đồng thành viên/Chủ tịch công ty, Kiểm soát viên do Bộ Tài chính bổ nhiệm tại doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ; người đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp do Bộ Tài chính làm đại diện chủ sở hữu và các đơn vị, tổ chức, cá nhân có liên quan. Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước, Vụ Các định chế tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước là các đơn vị được giao chủ trì theo phạm vi quản lý.

Theo Quy chế, hoạt động giám sát, kiểm tra phải tuân thủ quy định pháp luật về quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp và pháp luật có liên quan; bảo đảm khách quan, chính xác, kịp thời, công khai, minh bạch. Đồng thời, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức, cá nhân được giao nhiệm vụ và không làm cản trở hoạt động bình thường của doanh nghiệp.

Đáng chú ý, hoạt động này phải bảo đảm không trùng lặp về phạm vi, nội dung, đối tượng và thời gian giữa Kiểm toán Nhà nước, thanh tra với cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền giám sát, kiểm tra. Đơn vị được phân công tham mưu, giúp Bộ thực hiện quyền, trách nhiệm của đại diện chủ sở hữu đối với doanh nghiệp sẽ chủ trì, giúp Bộ thực hiện nhiệm vụ giám sát, kiểm tra, giao chỉ tiêu và đánh giá, xếp loại.

Đối với giám sát gián tiếp, người đại diện chủ sở hữu trực tiếp, người đại diện phần vốn nhà nước chỉ đạo doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ lập, gửi các báo cáo theo quy định hằng quý trước ngày 20 của tháng đầu quý sau. Báo cáo tình hình quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp được gửi trước ngày 30/4 hằng năm. Đơn vị chủ trì thực hiện giám sát gián tiếp hằng quý, hằng năm và lập báo cáo kết quả theo quy định.

Với giám sát trực tiếp, Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước tổng hợp kế hoạch của Vụ Các định chế tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước để trình Lãnh đạo Bộ Tài chính xin ý kiến Thanh tra Chính phủ, Kiểm toán Nhà nước và các bộ, ngành liên quan; kế hoạch được công bố trước ngày 31/1 của năm thực hiện.

Đối với kiểm tra, trên cơ sở chỉ đạo của cấp có thẩm quyền hoặc khi phát hiện dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng trong quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp, đơn vị chủ trì lấy ý kiến Vụ Pháp chế và các đơn vị liên quan để trình Lãnh đạo Bộ Tài chính ban hành kế hoạch. Kế hoạch phải được thông báo tới các đối tượng liên quan chậm nhất 15 ngày trước ngày thực hiện kiểm tra.

Quy chế cũng quy định cụ thể về việc thành lập, thành phần, tiêu chuẩn của Đoàn giám sát, Đoàn kiểm tra. Thành viên phải có phẩm chất đạo đức tốt, ý thức trách nhiệm, liêm khiết, trung thực, khách quan; có trình độ đại học trở lên thuộc chuyên ngành phù hợp và đáp ứng yêu cầu về thời gian công tác, nghiệp vụ.

Đối với doanh nghiệp có dấu hiệu mất an toàn tài chính, đơn vị được phân công theo dõi, quản lý có trách nhiệm đánh giá theo quy định. Doanh nghiệp thuộc diện giám sát tài chính đặc biệt phải lập phương án khắc phục, phương án cơ cấu lại tổ chức, hoạt động kinh doanh và tài chính trình cơ quan đại diện chủ sở hữu trong thời gian 30 ngày kể từ ngày có quyết định giám sát tài chính đặc biệt.

Giao 5 chỉ tiêu đánh giá, xếp loại doanh nghiệp

Một nội dung quan trọng của Quy chế là giao chỉ tiêu, đánh giá và xếp loại doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.

Theo đó, việc đánh giá, xếp loại doanh nghiệp căn cứ 5 chỉ tiêu, gồm: tổng doanh thu; lợi nhuận sau thuế; tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu (ROE), tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên tổng tài sản (ROA); giá trị khối lượng thực hiện hoặc giá trị giải ngân đối với dự án đầu tư, khoản đầu tư thuộc phạm vi quy định; và kết quả thực hiện nhiệm vụ được giao, bao gồm cung ứng sản phẩm, dịch vụ công, thực hiện nhiệm vụ chính trị, quốc phòng, an ninh do cơ quan có thẩm quyền giao.

Về quy trình giao chỉ tiêu hằng năm, doanh nghiệp xây dựng các chỉ tiêu cơ bản để đánh giá, xếp loại và gửi lấy ý kiến Ban Kiểm soát/Kiểm soát viên trước ngày 5/3. Đơn vị được Bộ giao thực hiện chức năng đại diện chủ sở hữu nhà nước chủ trì xây dựng báo cáo rà soát, lấy ý kiến Vụ Pháp chế và các cơ quan liên quan nếu cần, hoàn thành trước ngày 20/3. Trên cơ sở ý kiến tham gia, đơn vị chủ trì hoàn thiện báo cáo và dự thảo quyết định giao chỉ tiêu, báo cáo Lãnh đạo Bộ xem xét, quyết định trước ngày 31/3 hằng năm.

Doanh nghiệp tự đánh giá, xếp loại doanh nghiệp, người quản lý doanh nghiệp và gửi báo cáo hằng năm về Bộ Tài chính trước ngày 30/6 để đánh giá, công bố kết quả xếp loại trước ngày 15/8. Kết quả xếp loại thuộc phạm vi quản lý của Vụ Các định chế tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước được gửi về Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước trước ngày 31/8 để tổng hợp chung, báo cáo Bộ Tài chính báo cáo Chính phủ trước ngày 30/9 hằng năm.

Đối với doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ trên 50% đến dưới 100% vốn điều lệ, việc đánh giá căn cứ kế hoạch kinh doanh và kết quả thực hiện kế hoạch; thực hiện nhiệm vụ cung ứng sản phẩm, dịch vụ công, nhiệm vụ chính trị, quốc phòng, an ninh; hiệu quả hoạt động tổng thể của doanh nghiệp và kết quả giám sát, kiểm tra hoạt động quản lý, đầu tư vốn nhà nước.

Quy chế đồng thời quy định trách nhiệm của Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước, Vụ Các định chế tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các đơn vị liên quan trong giám sát, kiểm tra, giao chỉ tiêu, đánh giá, xếp loại và công khai thông tin. Trong đó, Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước là đầu mối tổng hợp chung về giám sát, kiểm tra và kết quả xếp loại doanh nghiệp do Bộ Tài chính làm đại diện chủ sở hữu.