Australia điều tra thép mạ kẽm, doanh nghiệp Việt ứng phó làn sóng bảo hộ

Ngành thép trước làn sóng bảo hộ, doanh nghiệp cần tăng sức chống chịu. Ảnh: ST

Mức cáo buộc ban đầu không phản ánh kết quả cuối cùng

Ngày 30/4/2026, Ủy ban Chống bán phá giá Australia thông báo khởi xướng điều tra chống bán phá giá đối với sản phẩm thép mạ kẽm nhập khẩu từ Việt Nam và Hàn Quốc theo đơn đề nghị của BlueScope Steel Limited. Hai doanh nghiệp Việt Nam bị nêu tên trong vụ việc là Công ty cổ phần Tập đoàn Hoa Sen và Công ty cổ phần Thép Nam Kim.

Theo thông báo của phía Australia, thời kỳ điều tra từ ngày 1/1/2025 đến 31/12/2025. Bên điều tra cho rằng các doanh nghiệp xuất khẩu đã bán hàng vào Australia với giá thấp hơn giá trị thông thường, gây thiệt hại cho ngành sản xuất nội địa thông qua giảm thị phần, giảm doanh thu, lợi nhuận và khả năng sinh lời.

Các sản phẩm bị điều tra thuộc nhóm thép cán phẳng phủ kẽm, mã HS 7210.49.00, 7212.30.00, 7225.92.00 và 7226.99.00. Theo thông tin từ Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương), biên độ bán phá giá bị cáo buộc với doanh nghiệp Việt Nam ở mức 56,21%.

Tuy nhiên, trong thông tin phát đi mới đây, Tập đoàn Hoa Sen cho biết mức 56,21% chỉ là cáo buộc ban đầu từ phía nguyên đơn, không phải kết luận sơ bộ hay cuối cùng của cơ quan điều tra Australia. Doanh nghiệp này cho biết vụ việc hiện mới ở giai đoạn khởi xướng và các doanh nghiệp liên quan đang chuẩn bị và trả lời bản câu hỏi điều tra theo quy định của cơ quan điều tra Australia.

Theo lịch trình của phía Australia, bản công bố sự kiện trọng yếu dự kiến được ban hành trước ngày 18/8/2026 và kết luận cuối cùng dự kiến vào ngày 2/10/2026, chưa tính đến khả năng gia hạn trong quá trình điều tra.

Được biết, trong các vụ việc phòng vệ thương mại, bên yêu cầu điều tra thường sử dụng các nguồn dữ liệu tham khảo và giả định do họ lựa chọn để xây dựng mức cáo buộc ban đầu ở mức cao nhằm củng cố cơ sở khởi xướng điều tra. Kết quả cuối cùng chỉ được xác định sau khi cơ quan điều tra thu thập, thẩm tra và đánh giá số liệu thực tế của các doanh nghiệp liên quan.

Đáng chú ý, đây không phải lần đầu doanh nghiệp thép Việt Nam đối mặt với các vụ việc phòng vệ thương mại. Thông cáo của Tập đoàn Hoa Sen cho biết, trong vụ điều tra chống bán phá giá thép mạ kẽm tại Australia năm 2015, dù phía nguyên đơn từng cáo buộc biên độ bán phá giá 16,26%, doanh nghiệp này sau đó vẫn nhận mức thuế chống bán phá giá 0% sau quá trình thẩm tra số liệu thực tế.

Vì thế, trong vụ việc lần này, Tập đoàn Hoa Sen cho biết sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với cơ quan điều tra Australia để cung cấp thông tin đầy đủ, đúng thời hạn, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, đồng thời góp phần bảo vệ uy tín của ngành thép Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Doanh nghiệp tăng nội lực

Làn sóng bảo hộ thương mại gia tăng cũng đang thúc đẩy các doanh nghiệp thép điều chỉnh chiến lược phát triển. Tại ĐHĐCĐ thường niên 2026 tổ chức cuối tháng 4, ban lãnh đạo Thép Nam Kim thừa nhận xuất khẩu tiếp tục chịu áp lực từ các biện pháp phòng vệ thương mại, trong khi nhu cầu nội địa được kỳ vọng cải thiện hơn nhờ đầu tư hạ tầng và phục hồi xây dựng. Vì thế, doanh nghiệp sẽ mở rộng cả thị trường nội địa lẫn xuất khẩu, đồng thời tập trung vào các dòng sản phẩm chất lượng cao, gia tăng giá trị và đầu tư công nghệ để nâng sức cạnh tranh.

Một trong những động lực quan trọng của Nam Kim trong giai đoạn tới là Nhà máy Tôn Nam Kim Phú Mỹ với tổng vốn đầu tư khoảng 6.200 tỷ đồng. Nhà máy đã cho ra lò cuộn thép đầu tiên từ ngày 10/4/2026 và dự kiến vận hành chính thức từ cuối quý II/2026 với công suất 1,3 triệu tấn/năm.

Theo lãnh đạo doanh nghiệp, việc đầu tư dự án này xuất phát từ xu hướng gia tăng nhu cầu thép chất lượng cao tại thị trường trong nước, đồng thời giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào xuất khẩu trong bối cảnh thương mại quốc tế ngày càng khó khăn hơn.

Không chỉ Nam Kim, xu hướng chuyển trọng tâm sang thị trường nội địa và đa dạng hóa mô hình kinh doanh cũng được nhiều doanh nghiệp thép lớn theo đuổi.

Tại ĐHĐCĐ thường niên hồi tháng 3/2026, ông Lê Phước Vũ, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Hoa Sen nhận định xu hướng toàn cầu hóa suy giảm và các rào cản thương mại ngày càng gia tăng đang tạo áp lực lớn lên ngành thép. Theo ông Vũ, thị trường tôn thép truyền thống đã đến chạm trần, trong khi công suất toàn cầu dư thừa khiến biên lợi nhuận ngành ngày càng thu hẹp.

Trong bối cảnh đó, Hoa Sen định hướng duy trì quy mô sản xuất thép khoảng 2 triệu tấn/năm, đồng thời chuyển trọng tâm sang phát triển hệ thống phân phối vật liệu xây dựng Hoa Sen Home. Theo ông Vũ, đây sẽ là trụ cột tăng trưởng mới của tập đoàn trong dài hạn, thay vì tiếp tục mở rộng công suất tôn thép như giai đoạn trước. Năm 2025, chuỗi Hoa Sen Home ghi nhận doanh thu khoảng 16.000 tỷ đồng và bắt đầu có lãi sau 3 năm hoạt động.

Việc các doanh nghiệp thép chủ động tái cơ cấu, chuyển hướng sang thị trường nội địa, sản phẩm chất lượng cao hoặc mở rộng sang lĩnh vực phân phối vật liệu xây dựng cho thấy ngành thép đang bước vào giai đoạn thích ứng mới trước áp lực bảo hộ thương mại toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, Cục Phòng vệ thương mại khuyến nghị các doanh nghiệp liên quan cần hợp tác đầy đủ với cơ quan điều tra Australia trong suốt quá trình xử lý vụ việc. Theo cơ quan này, việc không hợp tác hoặc hợp tác không đầy đủ có thể dẫn tới nguy cơ bị áp dụng mức thuế chống bán phá giá bất lợi.

Cục cũng khuyến nghị doanh nghiệp cần đọc kỹ hướng dẫn của cơ quan điều tra để trả lời bản câu hỏi đúng thời hạn, chủ động xây dựng chiến lược kháng kiện phù hợp, đa dạng hóa thị trường và mặt hàng xuất khẩu, đồng thời thường xuyên phối hợp với cơ quan quản lý để được hỗ trợ kịp thời.